Kỳ tích 1.000 tỷ USD và bước chuyển mình khẳng định nội lực kinh tế

Đằng sau con số nghìn tỷ không đơn thuần là sự bùng nổ về mặt quy mô, mà còn chứa đựng lời khẳng định về khả năng chống chịu, sự phục hồi chu kỳ sản xuất và bước đảo chiều ngoạn mục của cán cân thương mại.

Cột mốc lịch sử và sự đảo chiều ngoạn mục

Theo cục Hải quan, tính đến ngày 29/10/2026, thương mại hàng hóa của Việt Nam đã chạm mốc 1.010,6 tỷ USD trong bối cảnh các điểm nóng xung đột địa chính trị toàn cầu vẫn đang tác động mạnh lên chuỗi cung ứng. Riêng trong tháng 10, kim ngạch xuất nhập khẩu ước đạt 122,2 tỷ USD, tăng 47,6% so với cùng kỳ năm 2025.

Đặc biệt, xuất khẩu tiếp tục tăng trưởng mạnh, với kim ngạch ước đạt 499 tỷ USD trong 10 tháng, tăng 27,4% đã tạo động lực tích cực để đạt và vượt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15 - 16% cả năm 2026.

Xuất nhập khẩu hàng hóa Việt Nam vượt mốc 1.000 tỷ USD.

Điểm sáng lớn nhất của bức tranh ngoại thương cuối năm là sự đổi chiều của cán cân thương mại. Sau khi xuất siêu 1,3 tỷ USD trong tháng 9, thặng dư thương mại tiếp tục mở rộng mạnh mẽ trong tháng 10 với ước tính xuất siêu đạt 6,8 tỷ USD. Diễn biến đó kéo mức nhập siêu lũy kế 10 tháng thu hẹp xuống còn khoảng 12,7 tỷ USD. Kết quả này cho thấy, hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, khẳng định vai trò quan trọng của thương mại hàng hóa đối với tăng trưởng kinh tế.

Những tháng đầu năm, tốc độ tăng trưởng của nhập khẩu từng bỏ xa xuất khẩu, đưa nhập siêu lên mức cao và từng dấy lên những băn khoăn về áp lực vĩ mô. Tuy nhiên, giới phân tích sớm nhìn nhận đây là hiện tượng mang tính chu kỳ lành mạnh.

Chuyên gia kinh tế Lê Xuân Nghĩa từng nhận định việc nhập khẩu tăng mạnh ở nhóm máy móc, thiết bị và nguyên phụ liệu đầu vào là bước đi chuẩn bị bắt buộc của doanh nghiệp nhằm mở rộng năng lực sản xuất cho các đơn hàng đầu ra.

Cùng quan điểm này, báo cáo của SSI Research cũng chỉ rõ tình trạng thâm hụt thương mại trong giai đoạn đầu phản ánh chu kỳ giải ngân đầu tư của khối doanh nghiệp nội địa. Khi các nhà máy hoàn tất lắp đặt dây chuyền và chu kỳ công nghệ thế giới hồi phục, năng lực sản xuất mới sẽ nhanh chóng vận hành để tạo ra dòng sản phẩm xuất khẩu dồi dào.

Thực tế của những tháng cuối năm đã chứng minh tính chuẩn xác của các phân tích trên. Chỉ số sản xuất công nghiệp 9 tháng tăng kỷ lục 12,3% chính là chiếc lò xo nén để tạo ra sức bật xuất khẩu mạnh mẽ trong tháng 10. Lượng máy móc, linh kiện và nguyên vật liệu nhập về dồn dập trước đó nay đã được chuyển hóa trọn vẹn thành hàng hóa xuất khẩu thực tế, giúp cán cân thương mại đảo chiều nhanh chóng, giải tỏa áp lực tỷ giá và bổ sung dự trữ ngoại hối quốc gia.

Nhịp đập sôi động từ các công xưởng sản xuất

Sự tăng tốc xuất khẩu được nâng đỡ bởi năng lực cung ứng ngày càng nhạy bén của cộng đồng doanh nghiệp. Nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò hạt nhân khi đóng góp 87,4% tổng giá trị xuất khẩu. Nổi bật nhất là nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện với trị giá lũy kế vượt 135 tỷ USD tính đến giữa tháng 10.

Nhiều doanh nghiệp công nghệ ghi nhận lượng đơn hàng thực tế tăng tới 130% so với kế hoạch đầu năm. Không kém cạnh, khối nông lâm thủy sản cũng vượt khó thành công nhờ chiến lược mở rộng thị trường sang Trung Quốc, Nhật Bản, EU cùng các đối tác mới tại Trung Đông.

Tại các địa phương, không khí tăng tốc diễn ra hối hả. Công ty Cổ phần Dụng cụ thể thao Delta tại Thanh Hóa đang chạy đua hoàn thiện mục tiêu xuất khẩu 1,2 triệu sản phẩm trong năm nay. Nhiều đơn vị ở Vĩnh Long như Công ty TNHH La La Factory hay Công ty TNHH May mặc Leader - Việt Nam đã hoàn tất ký kết các đơn hàng phục vụ cho cả năm 2027...

Đi cùng với áp lực giao hàng là nhu cầu tuyển dụng tăng vọt, tiêu biểu như Công ty TNHH Furukawa Automotive Systems (KCN Bình Minh, Vĩnh Long) cần 100-200 lao động/tuần và khoảng 400-500 lao động/tháng. Hay KCN Quảng Phú (Quảng Ngãi) cần tuyển mới hơn 9.000 nhân sự để đáp ứng các dây chuyền mở rộng cho khoảng 35 doanh nghiệp...

Theo các chuyên gia, việc xuất nhập khẩu chạm mốc 1.000 tỷ USD mang ý nghĩa kinh tế sâu sắc, khẳng định vị thế một mắt xích trọng yếu của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy vậy, nhìn nhận thẳng thắn từ cấu trúc số liệu, nền kinh tế vẫn đối diện với những bài toán nội tại cần tháo gỡ.

Khu vực FDI hiện vẫn nắm giữ tỷ trọng chi phối khoảng 80% tổng giá trị xuất khẩu. Tỷ lệ nhập khẩu của Việt Nam biến động cùng chiều với xuất khẩu do nhiều ngành hàng then chốt như thiết bị điện tử hay máy móc vẫn tập trung nhiều ở khâu gia công, lắp ráp. Bên cạnh đó, các nguồn nguyên liệu đầu vào thiết yếu như năng lượng và hóa chất vẫn chịu sự phụ thuộc lớn từ thị trường quốc tế, khiến giá trị sản xuất dễ tổn thương trước biến động giá ngoại biên.

Để duy trì quỹ đạo tăng trưởng bền vững, Bộ Công Thương đang xây dựng chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn 2045, đặt mục tiêu xuất khẩu tăng bình quân 15 - 16%/năm.

Yêu cầu dài hạn đặt ra cho giai đoạn tới là tập trung phát triển công nghiệp hỗ trợ, tăng cường tỷ lệ nội địa hóa, kiểm soát chặt chẽ quy tắc xuất xứ và nâng cao hàm lượng giá trị gia tăng nội địa.

Ở cấp độ quản lý vĩ mô, ngành hải quan đã quyết liệt cắt giảm rào cản thông qua cơ chế một cửa quốc gia và một cửa ASEAN. Bộ Công Thương cũng chủ động mở rộng kênh xúc tiến trên nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do để mở rộng thị phần tại Mỹ, EU, Trung Quốc, Hàn Quốc và ASEAN.

Khi doanh nghiệp trong nước tự chủ được nguồn cung ứng và dịch chuyển lên các nấc thang giá trị cao hơn, cột mốc từ 1.000 tỷ USD mới thực sự trở thành bệ phóng đưa nền kinh tế bước vào chu kỳ tăng trưởng độc lập và vững chắc.