Kỳ tích từ ngôi trường vùng khó

Trường PTDTNT THPT Đam San biểu dương thành tích của học sinh Nguyễn Thọ Hoàng Anh. Ảnh: Thành Tâm

Từ vùng khó bước ra sân chơi trí tuệ quốc gia

Kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia THPT năm học 2025-2026, tỉnh Đắk Lắk ghi dấu ấn với 114 học sinh đạt giải. Trong thành tích chung ấy, điều đáng trân trọng là sự xuất hiện của nhiều ngôi trường vùng khó, đồng bào dân tộc thiểu số, nơi điều kiện dạy và học còn hạn chế lần đầu có học sinh bước ra “sân chơi lớn” của trí tuệ.

Chỉ một ngày sau khi Bộ GD&ĐT công bố kết quả, chúng tôi vượt gần 50km tìm về Trường Phổ thông dân tộc nội trú THPT Đam San (xã Ea Drông). Thầy và trò ở ngôi trường dân tộc nội trú non trẻ, mới hình thành chưa đầy 4 năm, vẫn còn nguyên cảm xúc bất ngờ, xúc động khi em Nguyễn Thọ Hoàng Anh, lớp 12A5 (dân tộc Tày), được xướng tên với giải Khuyến khích môn Địa lí - giải thưởng học sinh giỏi quốc gia đầu tiên của nhà trường.

Với thầy Nguyễn Đình Sơn - giáo viên trực tiếp bồi dưỡng Hoàng Anh, đây là dấu mốc đặc biệt trong sự nghiệp giảng dạy. Gần 20 năm đứng lớp, lần đầu tiên thầy có học sinh đạt giải quốc gia, cũng là lần đầu tiên trường Đam San ghi tên mình trên bản đồ giáo dục mũi nhọn của tỉnh. “Nếu đặt trong bức tranh chung, thành tích này có thể còn khiêm tốn, nhưng với một trường dân tộc nội trú ở vùng khó khăn, đó thực sự là kỳ tích”, thầy Sơn chia sẻ.

Ở Trường PTDTNT THPT Đam San, phần lớn học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số, đến từ các xã vùng sâu, điều kiện kinh tế đặc biệt khó khăn. Nhiều em gặp rào cản về ngôn ngữ, kiến thức nền tảng chưa đồng đều, khả năng tiếp cận nội dung học tập nâng cao còn hạn chế. Chính vì vậy, việc có học sinh đạt giải quốc gia không chỉ là niềm vui, mà còn là minh chứng cho nỗ lực vượt lên hoàn cảnh của cả thầy và trò.

Thầy Nguyễn Đình Sơn (bên phải) và học sinh Nguyễn Thọ Hoàng Anh, lớp 12A5, Trường PTDTNT THPT Đam San. Ảnh: Thành Tâm

Đổi mới dạy học để vượt qua những “rào cản kép”

Theo thầy Nguyễn Đình Sơn, bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường dân tộc nội trú là quá trình vượt qua nhiều “rào cản kép”. Thuận lợi lớn nhất là học sinh ngoan, chăm chỉ, có ý thức tự học. Tuy nhiên, khó khăn cũng không ít: chênh lệch kiến thức nền giữa các em; rào cản ngôn ngữ khiến việc tiếp thu kiến thức chuyên sâu không đồng đều; khả năng thích nghi với phương pháp học tập nâng cao của một bộ phận học sinh còn chậm.

Khó khăn lớn nhất là khâu tạo nguồn. Học sinh khá, chăm ngoan thì có, nhưng để tìm được những em thực sự nổi trội, đủ khả năng theo đuổi lộ trình học sinh giỏi quốc gia là điều không dễ. Bên cạnh đó, tài liệu ôn tập, đặc biệt với các môn khoa học xã hội như Địa lí, còn hạn chế. Thiếu sách chuyên sâu, thầy trò phải tận dụng công nghệ thông tin, tìm kiếm tài liệu trên các nền tảng trực tuyến, chọn lọc, biên tập lại cho phù hợp với năng lực học sinh.

“Chúng tôi không dạy theo khuôn mẫu. Mỗi em có điểm mạnh, điểm yếu khác nhau, nên phải linh hoạt trong cách tiếp cận. Mục tiêu nhằm giúp học sinh nắm chắc kiến thức nền, đồng thời từng bước tiếp cận yêu cầu chuyên sâu của đề thi”, thầy Sơn cho biết.

Điểm tựa quan trọng trong hành trình ấy là sự quan tâm, đồng hành của lãnh đạo nhà trường và các tổ chuyên môn. Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi được triển khai bài bản, có cơ chế động viên, khen thưởng kịp thời đối với giáo viên và học sinh tham gia đội tuyển. Chính sự ghi nhận ấy đã tiếp thêm động lực để thầy cô yên tâm cống hiến, bền bỉ đồng hành cùng học trò.

Ở một lát cắt khác, từ mô hình của Trường THPT số 1 Ngô Gia Tự (xã Ea Kar) có thể thấy: khi công tác bồi dưỡng được đặt trong chiến lược dài hạn, thành tích sẽ hình thành như một “đường chạy” bền bỉ.

Theo bà Phạm Thị Dinh - Hiệu trưởng nhà trường, tính đến năm học 2025-2026, nhà trường tích lũy 40 giải học sinh giỏi quốc gia (4 giải Nhì, 18 giải Ba, 18 giải Khuyến khích), trải rộng 9 môn; riêng năm học 2025-2026, 2/2 học sinh dự thi đều đạt giải (1 giải Ba môn Địa lí, 1 giải Khuyến khích môn Lịch sử). Điểm đáng chú ý là cách nhà trường tạo động lực bằng việc vinh danh thầy trò trên “Bảng Vàng”, phân công giáo viên bồi dưỡng sớm, tổ chức thi chọn cấp trường để học sinh cọ xát, đồng thời đầu tư học liệu, thư viện mở.

Trong mạch chung của giáo dục vùng khó, những kinh nghiệm ấy cho thấy: “kỳ tích” không đến từ may mắn, mà từ một hệ thống kiên trì, biết nuôi dưỡng khát vọng và giữ nhịp nỗ lực mỗi ngày.

Thầy Nguyễn Văn Tâm (bên trái) và học sinh Hoàng Thị Bảo Như, lớp 12A6, Trường THPT Võ Nguyên Giáp, Đắk Lắk. Ảnh: NT

Lan tỏa động lực từ trường vùng sâu

Cách Trường Đam San hơn 100km, niềm vui cũng đang lan tỏa tại Trường THPT Võ Nguyên Giáp (xã Ea Ô). Ngôi trường mới thành lập hơn 5 năm và lần đầu có học sinh góp mặt trong danh sách 114 học sinh giỏi quốc gia của tỉnh Đắk Lắk. Đó là em Hoàng Thị Bảo Như, học sinh lớp 12A6 (dân tộc Tày), đoạt giải Nhì môn Lịch sử.

Theo thầy Nguyễn Văn Tâm - giáo viên trực tiếp bồi dưỡng, nhà trường có hơn 42% học sinh là người dân tộc thiểu số. Đời sống người dân còn nhiều khó khăn, không ít học sinh phải phụ giúp gia đình làm rẫy, nương, quỹ thời gian dành cho học tập vì thế càng eo hẹp. Việc phát hiện, nuôi dưỡng và bồi dưỡng học sinh giỏi vì gặp nhiều thách thức.

Trước thực tế đó, giáo viên nhà trường lựa chọn cách dạy học “may đo”, phù hợp với từng học sinh. Hầu hết tài liệu ôn tập đều do giáo viên tự biên soạn, sau mỗi buổi học tiếp tục điều chỉnh để sát với năng lực của trò. “Nếu sử dụng nguyên tài liệu của các trường ở vùng thuận lợi sẽ không phù hợp. Chúng tôi phải làm lại từ đầu, chọn lọc từng nội dung để học sinh có thể tiếp cận”, thầy Tâm chia sẻ.

Ông Nguyễn Bảo Ngọc - Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc nội trú THPT Đam San cho biết, dù còn nhiều khó khăn, nhưng tập thể sư phạm nhà trường luôn đoàn kết, coi học sinh như con em. Trong môi trường nội trú, thầy cô không chỉ là người dạy học, mà còn là chỗ dựa tinh thần, “cha mẹ thứ hai” của học sinh.

“Ngay từ khi thành lập, chúng tôi xác định đây là ngôi trường đào tạo nguồn nhân lực cao cho đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn. Trong đó, đầu tư cho học sinh giỏi là nhiệm vụ trọng tâm. Thực tế, trong gần 4 năm qua đã có 73 lượt học sinh giỏi từ cấp tỉnh trở lên. Học sinh của nhà trường cũng xuất sắc đạt Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam năm 2025 - Trường học không rác thải nhựa do Bộ Nông nghiệp và Môi trường vinh danh vào ngày 31/1/2026”, ông Ngọc vui mừng nói.

Chung quan điểm ấy, ông Nguyễn Tiến Dũng - Hiệu trưởng Trường THPT Võ Nguyên Giáp cho rằng, thành tích của học trò hôm nay là điểm tựa tinh thần quan trọng, tạo động lực để nhà trường tiếp tục đổi mới, sáng tạo trong dạy và học, từng bước nâng cao chất lượng giáo dục ở địa bàn còn nhiều khó khăn.

Ở góc độ quản lý, bà Võ Thị Minh Duyên - Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Đắk Lắk đánh giá, việc các trường vùng khó có học sinh đoạt giải quốc gia là tín hiệu tích cực, tiếp thêm niềm tin để ngành Giáo dục địa phương quyết tâm vươn lên. Đó cũng là minh chứng cho thấy, với cách làm phù hợp và sự kiên trì, giáo dục vùng khó hoàn toàn có thể tạo nên những “kỳ tích” bền vững.

Thành Tâm