Kỳ vọng của TP.HCM khi đưa tiếng Anh vào trường học

Học sinh tiểu học tại TP.HCM. Ảnh: Khương Nguyễn.

TP.HCM đang xây dựng lộ trình đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học với mục tiêu đến năm 2035, một nửa cơ sở giáo dục triển khai giảng dạy một số môn học bằng tiếng Anh. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, thành phố phải giải quyết đồng thời bài toán về đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất và cơ chế chính sách.

Thông tin này được TP.HCM báo cáo tại buổi làm việc với đoàn khảo sát của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội sáng 17/7 về kết quả triển khai các nghị quyết của Đảng, Quốc hội liên quan đến đột phá phát triển giáo dục và chủ trương từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.

Đặt ra loạt mục tiêu lớn

TP.HCM cho biết để chuẩn bị cho lộ trình này, thành phố đã khảo sát năng lực tiếng Anh của gần 50.300 giáo viên phổ thông công lập, trong đó có 45.796 giáo viên tham gia tại 178 điểm khảo sát. Kết quả sẽ là cơ sở để xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch và bố trí nhân sự trong những năm tới.

Ông Nguyễn Tấn Phát, Giám đốc Sở GD&ĐT TP.HCM. Ảnh: Nguyệt Minh.

Hiện, việc dạy và học tiếng Anh trên địa bàn TP.HCM đã có nền tảng khá thuận lợi. Ở bậc mầm non, 67,4% trường và hơn 25% cơ sở giáo dục mầm non độc lập tổ chức cho trẻ làm quen với tiếng Anh, với hơn 206.800 trẻ tham gia, tương đương hơn một nửa tổng số trẻ mẫu giáo toàn thành phố.

Ở bậc phổ thông, hơn 90% trường công lập đã triển khai các lớp tiếng Anh tăng cường hoặc chương trình song ngữ. Nhiều trường tổ chức dạy Toán, Khoa học bằng tiếng Anh theo Đề án 5695 hoặc các chương trình xã hội hóa có giáo viên nước ngoài.

Ở giáo dục bậc đại học, TP.HCM tiếp tục là địa phương dẫn đầu cả nước về các chương trình đào tạo bằng tiếng Anh (EMI) với tỷ lệ học phần giảng dạy bằng tiếng Anh tại nhiều chương trình dao động từ 30% đến 100%.

Đội ngũ giáo viên Tiếng Anh cũng từng bước được chuẩn hóa. Hơn 80% giáo viên Tiếng Anh cấp tiểu học và THCS đạt năng lực ngoại ngữ từ bậc 4 trở lên, trong khi hơn một nửa giáo viên THPT đạt bậc 5 hoặc bậc 6.

Theo lộ trình dự kiến, giai đoạn 2026-2030, TP.HCM sẽ tập trung xây dựng nền tảng để 100% cơ sở giáo dục có đủ điều kiện triển khai đề án; phấn đấu 20% cơ sở giáo dục tổ chức dạy một số môn bằng tiếng Anh, 40% cơ sở giáo dục xây dựng được môi trường sử dụng tiếng Anh và 30-40% cán bộ quản lý, giáo viên được bồi dưỡng nâng cao năng lực ngoại ngữ.

Đến giai đoạn 2031-2035, thành phố đặt mục tiêu 100% đội ngũ được bồi dưỡng theo kế hoạch, 50% cơ sở giáo dục triển khai dạy học bằng tiếng Anh theo điều kiện của từng đơn vị và ít nhất 50% trường thực hiện chương trình tiếng Anh tích hợp theo Đề án 5695.

Sau năm 2035, thành phố sẽ tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế, hiện đại hóa môi trường giáo dục và phấn đấu đến năm 2045 có 60-70% cơ sở giáo dục triển khai chương trình tiếng Anh tích hợp.

Thiếu giáo viên vẫn là điểm nghẽn

Dù đặt ra mục tiêu khá lớn, Sở GD&ĐT TP.HCM thừa nhận nguồn nhân lực hiện vẫn là thách thức lớn nhất.

Theo báo cáo sáng 17/7, đội ngũ giáo viên có khả năng giảng dạy các môn học bằng tiếng Anh chưa đáp ứng cả về số lượng lẫn chất lượng. Năng lực ngoại ngữ của nhiều cán bộ quản lý và giáo viên không chuyên ngữ còn hạn chế, trong khi hệ thống tiêu chuẩn, hướng dẫn triển khai và bộ tiêu chí đánh giá vẫn chưa được ban hành đầy đủ ở cấp quốc gia.

Bên cạnh đó, điều kiện cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ và môi trường sử dụng tiếng Anh giữa các khu vực còn chênh lệch; việc tổ chức cho trẻ mầm non làm quen tiếng Anh vẫn chủ yếu dựa vào nguồn lực xã hội hóa.

Bà Phan Thị Thùy Linh, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội. Ảnh: Nguyệt Minh.

Trao đổi tại buổi làm việc, bà Nguyễn Thị Mai Hoa, Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng để đề án thành công cần chuẩn bị đồng bộ bốn yếu tố gồm đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, chương trình và người học.

Bà Hoa nhận định TP.HCM đã có nhiều kinh nghiệm từ Đề án 5695, song thực tế cho thấy việc triển khai vẫn còn hạn chế. Qua khảo sát tại phường Tân Hưng, trong 14 trường công lập chỉ có 4 trường triển khai mô hình dạy học bằng tiếng Anh và mỗi trường cũng chỉ thực hiện ở một số lớp.

Từ những quan điểm trên, đại diện của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đề xuất TP.HCM có thể tính đến ba nguồn nhân lực gồm giáo viên tiếng Anh hiện có, giáo viên các môn được bồi dưỡng để giảng dạy bằng tiếng Anh và giáo viên được đào tạo chuyên môn hoàn toàn bằng tiếng Anh.

Đại biểu cũng lưu ý việc đầu tư cơ sở vật chất không chỉ dừng ở xây thêm phòng học mà còn phải có phòng học bộ môn, thiết bị và hạ tầng phục vụ dạy học bằng tiếng Anh.

Ngoài bài toán chất lượng, bà Mai Hoa nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm công bằng giáo dục. Theo báo cáo của thành phố, khoảng 24% học sinh là con em lao động nhập cư. Trong bối cảnh nhiều trường vẫn quá tải, việc triển khai đề án cần bảo đảm mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận, không chỉ tập trung ở những trường có điều kiện thuận lợi.

Cùng quan điểm, bà Phan Thị Thùy Linh, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng TP.HCM cần tổng kết các mô hình thành công để nhân rộng trong hệ thống trường công.

Qua khảo sát thực tế tại trường Song ngữ Hoàng Gia - một cơ sở ngoài công lập, đoàn công tác đánh giá cao cách tổ chức môi trường học tập bằng tiếng Anh, phương pháp dạy học tích hợp và mô hình quản trị nhà trường.

"Tuy không thể áp dụng nguyên trạng mô hình của trường tư vào trường công, thành phố hoàn toàn có thể chắt lọc những kinh nghiệm phù hợp để xây dựng bộ giải pháp, từng bước chuyển giao và nhân rộng", bà Linh đề xuất.

Ngoài ra, bà Linh cho rằng bài toán lớn nhất hiện nay vẫn là đội ngũ giáo viên. Bà dẫn số liệu cho biết cả nước đang thiếu khoảng 2.200 giáo viên tiếng Anh, nhưng thiếu tới hơn 200.000 giáo viên có khả năng giảng dạy các môn học khác bằng tiếng Anh. Đây là thách thức mà TP.HCM cũng không nằm ngoài xu hướng chung.

Do đó, vị đại biểu đề nghị thành phố làm rõ với nguồn lực hiện có, đồng thời xác định những điểm nghẽn lớn nhất cần Trung ương hỗ trợ về cơ chế, chính sách. Kinh nghiệm của TP.HCM sẽ không chỉ có ý nghĩa đối với địa phương mà còn là cơ sở quan trọng để Quốc hội và Chính phủ hoàn thiện chính sách, từng bước triển khai chủ trương đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trên phạm vi cả nước.