Lá chắn' của y tế vùng cao: Kỳ 1: Nỗ lực vượt khó

Sau khi các trạm y tế xã được chuyển giao nguyên trạng về UBND cấp xã, phường quản lý đã phải đảm nhiệm đồng thời nhiều chức năng từ khám, chữa bệnh (KCB) ban đầu, tiêm chủng, y tế dự phòng, quản lý bệnh mạn tính, chăm sóc sức khỏe sinh sản, dân số, phòng chống dịch bệnh cho tới quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử. Trong khi đó, nhân lực, cơ sở vật chất, trang thiết bị cơ bản nhất phục vụ công tác chuyên môn đều thiếu.

Thiếu nhân lực, thiết bị và điều kiện tối thiểu

Nằm ngay giữa trung tâm xã, Trạm Y tế xã Hua Bum nổi bật với dãy nhà hai tầng mới được đầu tư xây dựng khang trang. Tuy nhiên, nguồn nhân lực, trang thiết bị và điều kiện vận hành vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Bác sĩ Đỗ Văn Phúc - Giám đốc Trạm Y tế xã chia sẻ: Khó khăn lớn nhất của trạm là tổ chức nhân lực theo yêu cầu mới. Trạm hiện thiếu nhiều vị trí chuyên môn như: kế toán, dược sĩ, kỹ thuật viên. Vì thiếu nên cán bộ hiện có phải kiêm nhiệm nhiều phần việc khác nhau. Dù đã có trụ sở mới nhưng nhiều hạng mục chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu theo quy định của Bộ Y tế. Trang thiết bị phục vụ KCB xuống cấp, đặc biệt là hệ thống máy tính phục vụ quản lý dữ liệu và thực hiện sổ sức khỏe điện tử thường xuyên trục trặc, ảnh hưởng quá trình tiếp nhận, cập nhật hồ sơ bệnh nhân.

Y, bác sĩ Trạm Y tế xã Dào San thăm khám, chăm sóc sức khỏe cho người dân.

Không riêng Hua Bum, Trạm Y tế xã Tả Lèng cũng chưa có kế toán, thiếu phòng làm việc và chưa đủ điều kiện thành lập các khoa, phòng theo quy định mới. Đội ngũ nhân viên y tế vừa khám bệnh, trực cấp cứu, vừa thực hiện công tác y tế cộng đồng, tiêm chủng và quản lý dữ liệu bảo hiểm y tế. Bác sĩ Đỗ Thành Hưng - Giám đốc Trạm Y tế xã cho hay: Hiện, chưa có hướng dẫn cụ thể về vị trí việc làm, định mức biên chế và tiêu chuẩn chức danh nên việc sắp xếp tổ chức bộ máy gặp nhiều khó khăn. Trạm thiếu nhân lực hành chính, tài chính và kế toán, khiến áp lực dồn lên đội ngũ hiện có.

Tại Trạm Y tế xã Sin Suối Hồ, dù có 23 biên chế với 3 bác sĩ tại 3 điểm trạm nhưng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Nhiều cán bộ phải vừa làm vừa học để nâng cao chuyên môn, trong khi cơ sở vật chất xuống cấp, nhiều hạng mục ẩm mốc, dột nát, chưa có khu điều trị nội trú, khu điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế Methadone và nhà công vụ cho cán bộ y tế.

Toàn tỉnh hiện có 38 trạm y tế và 68 điểm trạm. Dù 100% trạm y tế đã có bác sĩ biên chế nhưng nhân lực chất lượng cao vẫn thiếu. Nhiều trạm được xây dựng từ lâu, diện tích chật hẹp, thiếu phòng chức năng và chưa đáp ứng yêu cầu theo mô hình mới. BSCKII. Nguyễn Thế Phong - Phó Giám đốc Sở Y tế cho biết: “Khó khăn lớn nhất của y tế cơ sở là thiếu bác sĩ, thiếu nhân lực chất lượng cao và thiếu trang thiết bị phục vụ KCB. Nhiều trạm y tế xã chưa có máy siêu âm, điện tim, xét nghiệm sinh hóa nên khả năng chẩn đoán và xử lý tại chỗ còn hạn chế”.

Nêu cao y đức người thầy thuốc

Khó khăn về cơ sở vật chất và nhân lực chưa phải là trở ngại lớn nhất với y tế vùng cao. Ở nhiều xã vùng sâu, địa hình chia cắt cùng với vấn đề về giao thông đang trở thành rào cản lớn đối với việc tiếp cận dịch vụ y tế của người dân. Với tinh thần, trách nhiệm cao, đội ngũ y tế cơ sở đã và đang nêu cao y đức người thầy thuốc.

Đơn cử như xã Tủa Sín Chải có 31 bản, trong đó 5 bản chỉ có đường dân sinh, mùa mưa phải đi bộ, nhiều nơi cách trung tâm xã tới 50km khiến công tác chăm sóc sức khỏe cho nhân dân không dễ dàng. Bác sĩ Mùa Thị Sùng - Phó Giám đốc Trạm Y tế xã Tủa Sín Chải nhớ lại: Tôi từng gặp nhiều ca bệnh khó khăn, nhưng ca cấp cứu nạn nhân tai nạn giao thông ở bản Phi Én đầu năm 2025 vẫn là ký ức khó quên. Đây là một trong những bản xa và heo hút nhất xã. Nhận được tin báo có một người đàn ông bị tai nạn xe máy, rơi xuống vực ven đường, chấn thương nặng và mất nhiều máu, tôi cùng cán bộ y tế tức tốc vượt đường núi để tiếp cận nạn nhân. Chúng tôi khẩn trương cầm máu, cố định vết thương, vừa động viên bệnh nhân giữ tỉnh táo trước khi chuyển an toàn lên tuyến trên. Ca bệnh qua cơn nguy kịch sau nhiều giờ giành giật sự sống.

Trẻ em Lai Châu được chăm sóc sức khỏe cho người dân.

Với xã biên giới Sin Suối Hồ, nhiều bản cách trạm y tế hơn 40km. Có nơi vào mùa mưa, xe máy cũng không thể đi được, phải đưa bệnh nhân đến trạm bằng cáng. Nhiều bệnh nhân được sơ cứu tại điểm trạm nhưng do không có xe cứu thương nên phải thuê xe ngoài. Cán bộ y tế phải chạy xe máy theo sau để hỗ trợ nếu bệnh nhân chuyển nặng trên đường. Cũng tương tự, do hoàn cảnh khó khăn, nhiều gia đình ở xã Pa Ủ không có khả năng thuê xe đưa người bệnh đi cấp cứu. Người nhà phải tự chở bằng xe máy trên những đoạn đường trơn trượt, nhiều nguy hiểm.

Bên cạnh rào cản địa lý là tập quán sinh hoạt của người dân. Nhiều người còn thói quen mời thầy mo cúng khi đau ốm, tự điều trị bằng các loại cây thu hái từ tự nhiên mà không được kiểm nghiệm của cơ quan chuyên môn hoặc sinh con tại nhà. Một bộ phận phụ huynh ngại đưa trẻ đi tiêm chủng vì sợ con bị sốt hoặc chậm lớn. Chị Phùng Lò Be ở bản Xà Hồ (xã Pa Ủ) chia sẻ: “Trước đây, gia đình có người ốm, người thân thường mời thầy mo về cúng trừ tà. Sau này được cán bộ y tế xuống bản tuyên truyền, chúng tôi hiểu rằng đó là hủ tục và đã chủ động đến cơ sở y tế để được khám, điều trị kịp thời; con trẻ trong độ tuổi cũng được đưa đi tiêm vắc-xin phòng bệnh đầy đủ”.

Khó chồng khó, nhưng những cán bộ y tế nơi vùng cao vẫn kiên trì bám bản, bám dân để giữ cho tuyến chăm sóc sức khỏe ban đầu không bị gián đoạn, giảm tải áp lực cho tuyến trên.