'Lá chắn' giúp Trung Quốc ít bị tác động trước cú sốc giá dầu

Khi giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng hôm 9/3, lần đầu tiên trong 4 năm, các nhà phân tích của OCBC Bank (có trụ sở tại Singapore) nhận định Trung Quốc có thể “ít bị tác động hơn so với nhiều nền kinh tế châu Á khác trước việc eo biển Hormuz bị đóng cửa kéo dài”.

Theo các chuyên gia, Trung Quốc đã tích lũy một trong những kho dự trữ dầu thô chiến lược và thương mại lớn nhất thế giới. Đồng thời, quá trình chuyển đổi nhanh sang xe điện và năng lượng tái tạo cũng tạo ra “lá chắn cấu trúc” giúp giảm thiểu rủi ro từ biến động giá dầu.

Các tàu lai dắt hỗ trợ một tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) cập cảng tại tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc, ngày 14/2/2025. Ảnh: cnsphoto/Reuters

“Lá chắn” chống sốc của Trung Quốc

Tính đến tháng 1/2026, Trung Quốc được cho là nắm giữ khoảng 1,2 tỷ thùng dầu thô dự trữ trên đất liền. Theo ông Rush Doshi, Giám đốc Sáng kiến Chiến lược Trung Quốc tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại của Mỹ, lượng dầu này tương đương khoảng 3 - 4 tháng tiêu thụ, qua đó giúp trì hoãn tác động trực tiếp của biến động giá dầu đối với nền kinh tế.

Phát biểu trên chương trình “Squawk Box Asia” của CNBC, ông Doshi cho biết trong hai thập kỷ qua, Trung Quốc đã nỗ lực giảm sự phụ thuộc vào các tuyến vận chuyển dầu qua đường biển. Nhờ các đường ống dẫn dầu trên bộ mới cùng việc đa dạng hóa sang năng lượng tái tạo, hiện chỉ khoảng 40-50% lượng dầu nhập khẩu bằng đường biển của Trung Quốc đi qua eo biển Hormuz.

Theo kế hoạch, đến năm 2030, Trung Quốc đặt mục tiêu nâng tỷ trọng nhiên liệu phi hóa thạch trong tổng tiêu thụ năng lượng lên 25%, tăng từ mức 21,7% của năm 2025.

Eo biển Hormuz nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Arab và các tuyến hàng hải toàn cầu. Đây là tuyến đường biển hẹp với Iran ở phía Bắc và Oman cùng Các tiểu vương quốc Arab thống nhất ở phía Nam.

Theo công ty dữ liệu hàng hóa Kpler, trong năm 2025, khoảng 31% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu - tương đương khoảng 13 triệu thùng mỗi ngày - đã đi qua eo biển này.

Tuy nhiên, theo nhà kinh tế trưởng về Trung Quốc của Nomura, ông Ting Lu, lượng dầu đi qua Hormuz chỉ chiếm khoảng 6,6% tổng mức tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc. Ngoài ra, lượng khí đốt tự nhiên nhập khẩu qua tuyến đường này chỉ chiếm thêm khoảng 0,6%.

Sự thay đổi này phản ánh quá trình chuyển đổi chiến lược kéo dài hai thập kỷ, giúp Trung Quốc có vị thế đặc biệt trong thị trường năng lượng toàn cầu.

Theo Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC), Mỹ hiện là nước tiêu thụ dầu lớn nhất thế giới, tiếp theo là Trung Quốc và Ấn Độ. Tuy nhiên, Trung Quốc lại là quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, với lượng mua gần gấp đôi Mỹ, trong khi Ấn Độ đứng thứ ba.

Theo dữ liệu năm 2023 của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, trong 3 nền kinh tế nêu trên, Ấn Độ phụ thuộc nhiều nhất vào nhập khẩu dầu mỏ, chiếm khoảng 25% tổng tiêu thụ năng lượng. Trung Quốc thấp hơn, ở mức 14%, còn Mỹ tự sản xuất phần lớn nhu cầu dầu của mình,.

Chiến lược đa dạng hóa năng lượng

Trong khi Mỹ tăng mạnh sản lượng dầu nội địa trong thập kỷ qua, Trung Quốc lại nhanh chóng đa dạng hóa nguồn năng lượng.

Theo tính toán của CNBC dựa trên dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế, năng lượng tái tạo (không bao gồm điện hạt nhân và thủy điện) chiếm khoảng 1,2% tổng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc năm 2023, tăng từ 0,2% cách đây hai thập kỷ. Trong khi đó, Mỹ và Ấn Độ đều chỉ đạt khoảng 0,2% trong cùng năm.

Dù tỷ trọng này vẫn còn nhỏ, xu hướng gia tăng năng lượng tái tạo trong cơ cấu năng lượng của Trung Quốc đang tạo ra tác động trên quy mô toàn cầu.

Theo công ty nghiên cứu Rhodium Group, việc thúc đẩy xe điện tại Trung Quốc - đặc biệt trong lĩnh vực xe tải - đã làm giảm nhu cầu dầu tương đương hơn 1 triệu thùng mỗi ngày tính đến tháng 7/2025. Con số này được dự báo sẽ tăng thêm khoảng 600.000 thùng/ngày trong 12 tháng tiếp theo.

Hiện nay, hơn một nửa số xe du lịch mới bán ra tại Trung Quốc là xe năng lượng mới, tức phụ thuộc nhiều hơn vào pin thay vì xăng.

Theo các nhà phân tích của OCBC, khi nhu cầu nhiên liệu cho giao thông đường bộ đã có dấu hiệu đạt đỉnh và công suất năng lượng tái tạo tăng nhanh, mức độ nhạy cảm của Trung Quốc đối với biến động giá dầu đang giảm dần theo từng năm.

Trong dài hạn, quá trình điện khí hóa giao thông và mở rộng sản xuất điện từ năng lượng tái tạo sẽ giúp nền kinh tế Trung Quốc ít bị ảnh hưởng hơn trước các cú sốc liên quan đến dầu mỏ.

Các nhà phân tích cho biết dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hiện chỉ chiếm khoảng 4% trong cơ cấu sản xuất điện của Trung Quốc – thấp hơn nhiều so với mức 40% - 50% ở nhiều nền kinh tế châu Á khác.

Theo tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, điện năng - chủ yếu được sản xuất từ than đá và một lượng ngày càng tăng từ năng lượng tái tạo - đang chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc.

Nhiên liệu hóa thạch vẫn đóng vai trò quan trọng

Theo Ember, năng lượng tái tạo cung cấp khoảng 80% nhu cầu điện năng mới của Trung Quốc trong năm 2024. Tuy nhiên, than đá vẫn là nguồn năng lượng quan trọng, dù tốc độ tăng trưởng đã chững lại. Năm 2023, Trung Quốc vẫn là quốc gia sản xuất và tiêu thụ than lớn nhất thế giới, bất chấp nỗ lực cắt giảm phát thải carbon.

Các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran cũng khiến Trung Quốc trở thành một trong số ít quốc gia vẫn mua dầu của Tehran.

Theo ông Ano Kuhanathan, Trưởng bộ phận nghiên cứu doanh nghiệp tại Allianz Trade, dầu Iran chiếm khoảng 20% lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc, nhưng phần lớn có thể được thay thế bằng nguồn cung tăng từ Nga. Rủi ro lớn hơn nằm ở khoảng 5 triệu thùng dầu mỗi ngày mà Trung Quốc nhập khẩu từ các quốc gia Trung Đông khác thông qua eo biển Hormuz.

Khi chiến sự Iran bước sang tuần thứ hai, vẫn chưa rõ thời điểm cuộc khủng hoảng sẽ kết thúc.

Theo bà Muyi Yang, chuyên gia phân tích năng lượng cấp cao khu vực châu Á tại Ember, cú sốc như vậy có thể sẽ củng cố hướng đi mà Trung Quốc đã lựa chọn, thay vì làm thay đổi chiến lược.

“Điều này cho thấy rủi ro của việc phụ thuộc quá nhiều vào dầu và khí đốt nhập khẩu. Vì vậy, quá trình chuyển đổi năng lượng không chỉ là xây thêm các nhà máy điện gió và điện mặt trời, mà còn là quá trình giảm phát thải của toàn bộ nền kinh tế”, bà Muyi Yang nói.

Mặt khác, Trung Quốc cũng có thể tiếp tục mở rộng kho dự trữ dầu thô. Cơ quan Thông tin Năng lượng của Mỹ dự báo Trung Quốc sẽ tăng dự trữ chiến lược thêm khoảng 1 triệu thùng mỗi ngày trong năm 2026.

Theo Wind Information, nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc giảm gần 2% trong năm 2024. Tuy nhiên, khi căng thẳng tại Trung Đông gia tăng trong năm 2025, lượng dầu nhập khẩu của nước này đã tăng 4,6%, đạt mức kỷ lục khoảng 580 triệu tấn.

“Trung Quốc vẫn chịu tác động nhất định, nhưng có mức độ linh hoạt cao hơn”, ông Go Katayama, chuyên gia phân tích cấp cao của Kpler, nhận định.

Hoàng Phạm/VOV.VN