Lá phiếu cử tri, nền tảng của một Quốc hội chất lượng

Chất lượng cơ quan dân cử bắt đầu từ mỗi lá phiếu

Sáng 12/3, tại trụ sở Văn phòng Quốc hội, Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức tọa đàm với chủ đề “Lá phiếu cử tri - sức mạnh kiến tạo trong kỷ nguyên mới”, với sự tham gia của các đại biểu Quốc hội, chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các cơ sở giáo dục đại học cùng phóng viên các cơ quan báo chí Trung ương và Hà Nội.

Tọa đàm với chủ đề “Lá phiếu cử tri - sức mạnh kiến tạo trong kỷ nguyên mới”. Ảnh: N.H

Phát biểu khai mạc, TS. Lê Thanh Kim, Phó Tổng Biên tập Báo Đại biểu Nhân dân nhấn mạnh, Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định rõ: “Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân”. Trong thực tiễn đời sống chính trị, bầu cử chính là phương thức quan trọng nhất để nhân dân thực hiện quyền lực ấy.

Thông qua lá phiếu của mình, cử tri lựa chọn những người đại diện tham gia vào các cơ quan quyền lực nhà nước, trực tiếp quyết định những vấn đề hệ trọng của quốc gia và địa phương.

Theo ông Lê Thanh Kim, lá phiếu của cử tri tuy nhỏ bé về hình thức nhưng lại chứa đựng quyền lực chính trị của nhân dân, là nơi kết tinh ý chí, niềm tin và trách nhiệm của mỗi công dân đối với vận mệnh quốc gia.

Nhìn lại lịch sử, cuộc Tổng tuyển cử Việt Nam năm 1946 đã trở thành dấu mốc đặc biệt của nền dân chủ Việt Nam. Lần đầu tiên, người dân Việt Nam, không phân biệt giới tính, tôn giáo hay địa vị xã hội, đều có quyền cầm lá phiếu để lựa chọn người đại diện cho mình.

Từ những lá phiếu của ngày lịch sử ấy, nền dân chủ của Nhà nước ta tiếp tục được bồi đắp qua các nhiệm kỳ của Quốc hội Việt Nam và Hội đồng nhân dân các cấp.

Các đại biểu tại tọa đàm cho rằng, thực tiễn cho thấy, chất lượng của các cơ quan dân cử bắt đầu từ sự lựa chọn của mỗi cử tri. Khi cử tri cân nhắc thận trọng và lựa chọn những người thực sự có năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm, các cơ quan dân cử sẽ có điều kiện phát huy tốt vai trò của mình trong hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.

Ngược lại, nếu việc lựa chọn chưa dựa trên các tiêu chí về năng lực, uy tín và trách nhiệm trước Nhân dân, hiệu quả hoạt động của các cơ quan dân cử khó có thể đáp ứng kỳ vọng của xã hội.

Ở góc nhìn sâu hơn, chất lượng của Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp không chỉ được quyết định bởi cơ cấu tổ chức hay quy trình pháp lý, mà trước hết phụ thuộc vào chất lượng của từng đại biểu, những người bước vào nghị trường từ chính sự lựa chọn của cử tri.

Thực tiễn hoạt động nghị trường những năm qua cho thấy, khi các đại biểu thực sự gắn bó với cử tri, thấu hiểu đời sống xã hội, có bản lĩnh và trí tuệ, nghị trường sẽ trở nên sôi động hơn; các quyết sách về quốc kế dân sinh sẽ sát thực tiễn, hiệu lực và có tính khả thi cao hơn.

Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bước vào kỷ nguyên phát triển mới, vai trò của các cơ quan dân cử và đại biểu dân cử càng trở nên quan trọng. Điều đó cũng đồng nghĩa với giá trị của mỗi lá phiếu cử tri càng trở nên lớn hơn.

Bầu cử, cơ chế để Nhân dân trao quyền và kiểm soát quyền lực

Tại tọa đàm, ông Trần Văn Lâm, Ủy viên chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội cho rằng, trước hết cần khẳng định Hiến pháp năm 2013 đã xác định rõ mọi quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân, đây là nguyên tắc hiến định có ý nghĩa nền tảng đối với tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước.

Chỉ còn ít ngày nữa, cả nước sẽ bước vào ngày hội lớn của toàn dân - bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Ảnh: Nam Nguyễn

Theo ông Trần Văn Lâm, trong các thiết chế dân chủ hiện đại, bầu cử tự do và dân chủ chính là con đường để Nhân dân trao quyền và kiểm soát quyền lực nhà nước. Thông qua lá phiếu, cử tri lựa chọn những người đại diện tham gia các cơ quan quyền lực nhà nước, đồng thời giám sát việc thực thi quyền lực đó.

Ông cũng nhắc lại tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về quyền làm chủ của Nhân dân: “Nước ta là nước dân chủ, bao nhiêu lợi ích đều vì dân, bao nhiêu quyền hạn đều của dân”. Tư tưởng này được Đảng và Nhà nước kế thừa, phát triển và trở thành nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.

“Thông qua bầu cử và lá phiếu của cử tri, Nhân dân lựa chọn người đại diện, trao quyền để họ thay mặt mình thực hiện quyền lực nhà nước. Đồng thời, đây cũng là cơ chế để Nhân dân giám sát hoạt động của các cơ quan, tổ chức và cá nhân được giao quyền lực”, ông Trần Văn Lâm nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, TS. Trần Văn, đại biểu Quốc hội các khóa XII, XIII cho rằng, trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền và tăng cường kiểm soát quyền lực, nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân thông qua bầu cử càng mang ý nghĩa chính trị, pháp lý sâu sắc.

Theo ông Trần Văn, bầu cử đại biểu Quốc hội không chỉ khẳng định chủ quyền của Nhân dân mà còn là cơ chế để kiểm soát quyền lực nhà nước. Thông qua bầu cử phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín, Nhân dân trao quyền cho người đại diện, đồng thời có thể giám sát và bãi nhiệm những đại biểu không còn xứng đáng.

Trao đổi tại tọa đàm, GS.TSKH Phan Xuân Sơn, nguyên Giảng viên cao cấp Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, xã hội đang hướng tới một sự kiện chính trị quan trọng - cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp.

Theo ông, qua mỗi kỳ bầu cử, xã hội đều có những hoạt động sinh hoạt chính trị sâu rộng nhằm nâng cao nhận thức của cử tri về giá trị của lá phiếu của cử tri. Điều này càng cần thiết trong bối cảnh cử tri ngày càng đa dạng, trong đó có nhiều cử tri trẻ lần đầu thực hiện quyền công dân. “Bầu cử vừa là quyền, vừa là trách nhiệm thiêng liêng của mỗi công dân”, ông Phan Xuân Sơn nhấn mạnh.

Từ góc độ lý luận, GS.TSKH Phan Xuân Sơn cho rằng, tính chính danh của bầu cử được thể hiện qua ba yếu tố: Tính đại diện, tính hợp pháp và tính hợp lý trong cơ cấu đại biểu. Một cuộc bầu cử phải bảo đảm sự tham gia của các tầng lớp xã hội, được tổ chức theo nguyên tắc dân chủ và lựa chọn được những đại biểu có đủ năng lực, phẩm chất.

Ở góc nhìn của đại biểu Quốc hội, PGS.TS Nguyễn Chu Hồi, đại biểu Quốc hội khóa XV, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng cho rằng, xây dựng Nhà nước pháp quyền hiện đại luôn gắn liền với yêu cầu kiểm soát quyền lực.

Theo ông, Quốc hội Việt Nam có ba chức năng quan trọng: Lập pháp, giám sát tối cao và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước. Để thực hiện tốt các chức năng này, yếu tố then chốt chính là chất lượng của đại biểu Quốc hội. “Một Quốc hội có chất lượng giống như một cỗ máy tốt, có thể tạo ra những chính sách và quyết sách đúng đắn, kịp thời, phục vụ hiệu quả cho sự phát triển của đất nước”, ông Nguyễn Chu Hồi nhận định.

Theo ông Nguyễn Chu Hồi, chất lượng của cuộc bầu cử sẽ quyết định chất lượng đại biểu, và chất lượng đại biểu sẽ quyết định chất lượng của hệ thống pháp luật và chính sách trong tương lai. “Bầu cử không chỉ là một thủ tục chính trị mà còn là cơ chế quan trọng để Nhân dân tham gia kiểm soát quyền lực nhà nước, góp phần bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước”, ông Nguyễn Chu Hồi nhấn mạnh.

Nguyễn Hạnh