Lá phiếu giữa nhiệm kỳ và phép thử quyền lực của ông Trump

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3-11 được đánh giá là phép thử quan trọng đối với vị thế chính trị của ông Trump và tương quan quyền lực tại Washington

Cử tri Mỹ đang được hỏi một câu hỏi lớn hơn nhiều: liệu Nhà Trắng cần thêm quyền lực để tiếp tục chương trình “Nước Mỹ trước tiên”, hay cần những đối trọng mới nhằm kiềm chế một Tổng thống có ảnh hưởng hiếm có đối với cả đảng cầm quyền lẫn bộ máy hành pháp?

Theo thông lệ chính trị Mỹ, bầu cử giữa nhiệm kỳ thường là cuộc đánh giá đối với chính quyền đương nhiệm. Tuy nhiên, cuộc bỏ phiếu năm 2026 này mang ý nghĩa đặc biệt hơn bởi nó diễn ra trong bối cảnh nước Mỹ đang đứng trước đồng thời nhiều sức ép về kinh tế, xã hội và địa chính trị.

Nợ công liên bang tiếp tục tăng, lãi suất không còn ở mức thấp như thập niên trước, tranh cãi về nhập cư gia tăng và các điểm nóng quốc tế từ Trung Đông tới châu Âu vẫn chưa hạ nhiệt.

Trong khi đó, Tổng thống Trump tiếp tục điều hành đất nước bằng phong cách quen thuộc là sử dụng mạnh quyền hành pháp, ưu tiên lợi ích quốc gia và theo đuổi các chính sách thương mại mang tính bảo hộ cao.

Quốc hội chia rẽ - kịch bản dễ xảy ra nhất

Các đánh giá trước bầu cử cho thấy đảng Dân chủ có cơ hội lớn hơn tại Hạ viện, trong khi cuộc đua Thượng viện tiếp tục ở thế giằng co. Nhiều tổ chức nghiên cứu và hãng truyền thông nhận định khả năng cao nhất là Quốc hội rơi vào tình trạng phân chia quyền lực giữa hai đảng. Điều đó đồng nghĩa Washington có thể bước vào một giai đoạn bế tắc lập pháp sâu sắc hơn.

Tòa nhà Quốc hội Mỹ tại Washington, DC,

Nếu đảng Dân chủ kiểm soát ít nhất một viện, các chương trình ưu tiên của Nhà Trắng sẽ đối mặt với nhiều rào cản hơn. Phe đối lập có thể tăng cường giám sát, mở các cuộc điều tra, chất vấn và làm chậm quá trình thông qua ngân sách hoặc các sáng kiến lớn của chính quyền.

Tuy nhiên, Tổng thống vẫn giữ quyền phủ quyết, quyền điều hành nhánh hành pháp và quyền áp dụng nhiều biện pháp thương mại thông qua cơ chế hành pháp hiện hành.

Một Quốc hội có thêm tiếng nói của đảng Dân chủ có thể làm giảm tốc độ triển khai chương trình nghị sự của ông Trump, nhưng khó có thể đảo ngược hoàn toàn chương trình đó.

Hai kịch bản đối nghịch

Kịch bản đảng Dân chủ giành được cả Hạ viện và Thượng viện sẽ tạo ra đối trọng mạnh nhất đối với Nhà Trắng. Ý nghĩa quan trọng nhất không nằm ở việc thông qua luật mới mà nằm ở quyền kiểm soát Thượng viện. Cơ quan này phê chuẩn thẩm phán liên bang, các thành viên nội các, đại sứ và nhiều chức danh quan trọng khác. Nếu đảng Dân chủ nắm đa số, họ có thể làm chậm hoặc ngăn cản quá trình bổ nhiệm nhân sự của Tổng thống.

Một cuộc đấu khác có thể xuất hiện xung quanh các vị trí trong hệ thống tư pháp liên bang, đặc biệt nếu phát sinh ghế trống tại Tòa án Tối cao. Bởi tại Mỹ, cán cân quyền lực tư pháp thường có ảnh hưởng kéo dài nhiều thập niên, thậm chí vượt qua con đường chính trị của một đời tổng thống.

Tuy nhiên, ngay cả khi giành cả hai viện, đảng Dân chủ cũng không thể tự mình thay đổi hướng đi của nước Mỹ. Hiến pháp Mỹ được thiết kế để ngăn bất kỳ nhánh quyền lực nào áp đảo hoàn toàn. Quyền hành pháp của Tổng thống vẫn là rào cản lớn đối với mọi nỗ lực đảo chiều chính sách.

Nếu đảng Cộng hòa bảo vệ được Quốc hội, đây sẽ là kết quả thuận lợi nhất đối với Tổng thống Trump. Một chiến thắng như vậy gần như chắc chắn được Nhà Trắng xem là sự xác nhận của cử tri đối với chương trình “Nước Mỹ trước tiên”. Khi đó, chính quyền có thêm cơ sở chính trị để thúc đẩy các mục tiêu giảm thuế, siết nhập cư, nới lỏng quy định và mở rộng các biện pháp thương mại nhằm bảo vệ sản xuất trong nước.

Tác động lớn hơn nằm ở khía cạnh chính trị. Khi vẫn kiểm soát được Quốc hội, ông Trump không chỉ củng cố vị thế trong chính quyền mà còn tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong đảng Cộng hòa. Điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình định hình đội ngũ kế cận và cuộc đua quyền lực hướng tới năm 2028.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại cuộc mít tinh ăn mừng chiến thắng được tổ chức tại Capital One Arena ở Washington, DC ngày 19-1-2025

Thương mại mới là điều thế giới quan tâm

Nhìn từ bên ngoài, bầu cử giữa nhiệm kỳ chỉ là cuộc đua giành vài chục ghế tại Quốc hội. Nhưng thực chất đây là cuộc bỏ phiếu về cách nước Mỹ muốn được điều hành trong hai năm tới.

Nếu đảng Dân chủ thắng thế, Washington có thể bước vào giai đoạn đối đầu chính trị quyết liệt hơn, với nhiều cơ chế giám sát và kiềm chế quyền lực hơn.

Nếu đảng Cộng hòa bảo vệ được thế áp đảo tại Quốc hội Mỹ, Tổng thống Trump sẽ có cơ hội đẩy nhanh chương trình cải tổ của mình.

Đối với phần lớn các nước ngoài nước Mỹ, câu hỏi quan trọng nhất không phải Hạ viện thuộc về ai mà là chính sách thương mại của Washington sẽ thay đổi theo hướng nào.

Cho đến nay, cạnh tranh với Trung Quốc đã trở thành một điểm đồng thuận hiếm hoi giữa hai đảng. Điều đó có nghĩa bất kể bên nào thắng, chiến lược giảm phụ thuộc vào Trung Quốc và tái cấu trúc chuỗi cung ứng vẫn sẽ tiếp tục.

Sự khác biệt nằm ở mức độ kiểm soát của hai phe đối với Quốc hôi Mỹ. Một quốc hội có tiếng nói mạnh hơn của đảng Dân chủ có thể tạo sức ép buộc chính quyền cân nhắc kỹ hơn tác động của thuế quan đối với giá cả và lạm phát.

Ngược lại, nếu đảng Cộng hòa duy trì thế kiểm soát, Nhà Trắng sẽ có nhiều dư địa hơn để tiếp tục các chính sách thương mại cứng rắn. Chính điều này khiến nhiều chính phủ châu Á lựa chọn thái độ thận trọng. Một số nước được cho là đang trì hoãn hoặc chưa vội hoàn tất các cam kết kinh tế lớn với Washington, chờ xem cán cân quyền lực sau bầu cử sẽ thay đổi theo hướng nào.

Dù kết quả cuối cùng thế nào, cuộc bầu cử ngày 3-11 vẫn là lời nhắc nhở rằng sức mạnh của nền dân chủ Mỹ không nằm ở cá nhân Tổng thống hay đảng phái nào, mà nằm ở khả năng liên tục kiểm nghiệm, điều chỉnh và tái cân bằng quyền lực thông qua lá phiếu của cử tri. Và đó mới chính là ý nghĩa lớn nhất của cuộc bỏ phiếu giữa nhiệm kỳ năm nay.

Theo AP, CNN, WSJ, AFP