Lạc lối giữa 'ma trận' kì thi riêng

Tạo cơ hội

Những ngày gần đây, chị Nguyễn Hoàng Thanh (Định Công, Hà Nội) tất bật tìm hiểu các phương án xét tuyển, kể cả chương trình liên kết của một số trường ĐH. Con trai chị đã đăng kí dự thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia Hà Nội đợt tháng 3 và chuẩn bị thi chứng chỉ IELTS. Dù vậy, gia đình vẫn lo ngại khả năng trúng tuyển hệ chính quy nên muốn “chắc chân” bằng phương án dự phòng. “Cháu chỉ tham gia một kì thi đánh giá năng lực nên cơ hội chưa nhiều”, chị Thanh bày tỏ.

Thí sinh tìm hiểu thông tin tuyển sinh năm 2026. Ảnh: NTCC

So với năm 2025, số lượng kì thi riêng tiếp tục tăng. Điều này mở rộng cơ hội xét tuyển nhưng đồng thời đặt ra nguy cơ quá tải về thời gian, chi phí và áp lực ôn tập nếu thí sinh đăng kí dàn trải, thiếu định hướng rõ ràng.

Trên địa bàn Hà Nội, nhiều trường ĐH tổ chức kì thi riêng với quy mô và mục tiêu khác nhau. Điểm chung là nội dung bám sát chương trình giáo dục phổ thông, song cấu trúc đề thi, cách thức tổ chức và phạm vi sử dụng kết quả có sự khác biệt đáng kể.

Kì thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia Hà Nội được tổ chức 6 đợt từ tháng 3 đến tháng 5, thu hút gần 100.000 thí sinh đăng kí. Bài thi trên máy tính gồm ba phần: Toán học và xử lí số liệu; Văn học - ngôn ngữ; phần tự chọn khoa học hoặc tiếng Anh. Hiện khoảng 100 trường ĐH trên cả nước sử dụng kết quả kì thi này để xét tuyển.

ĐH Bách khoa Hà Nội tiếp tục tổ chức kì thi đánh giá tư duy với 3 đợt thi. Bài thi kéo dài 150 phút, gồm các phần tư duy toán học, tư duy đọc hiểu và tư duy khoa học hoặc giải quyết vấn đề. Kết quả kì thi được hơn 50 trường ĐH sử dụng trong xét tuyển.

Năm nay, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội tiếp tục tổ chức kì thi đánh giá năng lực phục vụ tuyển sinh các ngành đào tạo giáo viên và một số ngành khoa học giáo dục. Kết quả chủ yếu được sử dụng trong phạm vi tuyển sinh của nhà trường và một số cơ sở giáo dục ĐH khác. Ngoài ra, thí sinh có thể tham khảo kì thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia TPHCM hay kì thi chuyên biệt của Trường ĐH Sư phạm TPHCM.

Cần có phương pháp

Bên cạnh việc mở rộng cơ hội, một số kì thi riêng còn là điều kiện bắt buộc nếu thí sinh muốn xét tuyển vào những nhóm trường đặc thù. Chẳng hạn, để xét tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT vào khối trường công an, quân đội, thí sinh bắt buộc phải tham gia một trong hai kì thi đánh giá do Bộ Quốc phòng hoặc Bộ Công an tổ chức. Muốn tham gia phương thức tài năng của ĐH Bách khoa Hà Nội (dành cho thí sinh không đạt giải quốc gia, quốc tế), bắt buộc phải dự thi đánh giá tư duy. Năm nay, một số ngành của Trường ĐH Ngoại thương cũng xét kết quả bài thi này, mở thêm cơ hội cho thí sinh đã tham gia.

Theo TS Phạm Kim Thư, Hiệu trưởng Trường THPT Mai Hắc Đế (Hoàng Mai, Hà Nội), từ thực tiễn tuyển sinh những năm gần đây, học sinh không nên đăng kí quá nhiều kì thi riêng. Với đa số thí sinh, tham gia từ 1 đến 2 kì thi là phù hợp. Nếu đã xác định rõ nhóm trường mục tiêu và kì thi được nhiều trường chấp nhận (như bài thi đánh giá năng lực của các ĐH quốc gia), thí sinh có thể chỉ cần dự một kì thi. Việc thi thêm chỉ nên đặt ra khi thực sự mở rộng cơ hội vào nhóm trường khác; nếu không, rất dễ lãng phí công sức.

Trong bối cảnh chương trình học và ôn thi tốt nghiệp THPT vốn đã dày đặc, TS Phạm Kim Thư khuyên học sinh cần xác định học chính khóa vẫn là nền tảng cốt lõi. Giai đoạn đầu nên dành 70-80% thời gian củng cố kiến thức phổ thông; 20-30% cho rèn kĩ năng tư duy, đọc hiểu, xử lí số liệu theo định dạng kì thi riêng. Càng gần thời điểm thi có thể tăng cường luyện đề, song không được buông lỏng việc học trên lớp.

Việc chuẩn bị cho các kì thi đánh giá tư duy, năng lực cần một lộ trình bài bản gồm bốn giai đoạn: củng cố nền tảng; rèn kĩ năng; tăng tốc luyện đề; và “chốt phong độ” trước kì thi từ hai đến ba tuần. Song song đó, thí sinh cần duy trì sinh hoạt điều độ, tránh tâm lí so sánh, coi mỗi kì thi là một cơ hội độc lập.

Trao đổi với phóng viên, TS Phạm Thanh Hà, Phó trưởng phòng phụ trách Phòng Quản lí đào tạo, Trường ĐH Ngoại thương cho biết, năm nay trường sử dụng 4 phương thức xét tuyển, trong đó có xét tuyển dựa trên kết quả các kì thi đánh giá năng lực trong nước và quốc tế. Mỗi bài thi có cấu trúc, cách tính điểm, phạm vi đánh giá khác nhau; do đó, thí sinh cần tìm hiểu kĩ chương trình mình quan tâm chấp nhận kết quả kì thi nào và yêu cầu ngưỡng điểm tối thiểu ra sao.

Đối với các kì thi quốc tế như SAT, ACT hay A-Level, thí sinh phải lưu ý thời hạn hiệu lực chứng chỉ, yêu cầu chuẩn hóa điểm và điều kiện ngoại ngữ kèm theo. Việc theo dõi sát mốc thời gian đăng kí dự thi, đăng kí nguyện vọng và nộp minh chứng là yếu tố then chốt để tránh rủi ro.

“Dù theo phương thức nào, mức độ cạnh tranh vẫn rất lớn. Trong “ma trận” kì thi riêng, điều quan trọng nhất không phải là thi nhiều, mà là chọn đúng - dựa trên thế mạnh cá nhân và chiến lược rõ ràng. Khi có lộ trình hợp lí, chuẩn bị nền tảng vững chắc và giữ được tâm lí ổn định, thí sinh hoàn toàn có thể biến áp lực thành cơ hội, tối ưu hóa khả năng trúng tuyển ĐH năm 2026”, TS Phạm Thanh Hà nói.

Nghiêm Huê