Lai Châu: Đào tạo nguồn nhân lực là 'chìa khóa' để vượt khó

Tỉnh Lai Châu coi đào tạo nguồn nhân lực là khâu đột phá chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội.

Từ “điểm nghẽn” nhân lực đến nền tảng phát triển

Lai Châu là tỉnh có điều kiện kinh tế – xã hội còn nhiều khó khăn với trên 80% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số. Trong thời gian dài, hạn chế về dân trí và chất lượng nguồn lao động là rào cản lớn đối với mục tiêu phát triển bền vững của địa phương.

Năm 2022, tỷ lệ lao động từ 15 tuổi trở lên đã qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ của tỉnh Lai Châu mới đạt khoảng 28,84%, trong đó khu vực nông thôn chỉ gần 20%. Thực trạng này cho thấy nguồn lao động tại chỗ chủ yếu vẫn là lao động phổ thông, thiếu kỹ năng nghề, khó đáp ứng yêu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Từ thực tiễn đó, Lai Châu đã từng bước thay đổi tư duy phát triển, chuyển từ hỗ trợ mang tính “cứu trợ” sang đầu tư dài hạn cho con người. Trong các nghị quyết, chương trình hành động của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh, phát triển nguồn nhân lực luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, gắn chặt với mục tiêu giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng.

Giáo dục phổ thông được Lai Châu xác định là nền móng nâng cao dân trí vùng cao.

Ông Mạc Quang Dũng, Giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh Lai Châu cho biết: “Giáo dục và đào tạo được coi là chìa khóa mở đường cho phát triển. Tỉnh Lai Châu tập trung đầu tư đồng bộ từ giáo dục phổ thông đến đào tạo nghề, bồi dưỡng cán bộ, coi đây là nền tảng để nâng cao dân trí, cải thiện chất lượng lao động và nâng cao năng lực quản lý ở cơ sở”.

Theo đó, giáo dục phổ thông được Lai Châu xác định là nền móng nâng cao dân trí vùng cao. Năm học 2024 - 2025, toàn tỉnh có 336 trường học với gần 150.000 học sinh ở tất cả các cấp học. Chất lượng đội ngũ nhà giáo từng bước được chuẩn hóa, với tỷ lệ cán bộ quản lý, giáo viên đạt chuẩn và trên chuẩn đạt gần 95%.

Các chỉ số về phổ cập giáo dục tiếp tục được giữ vững và nâng cao: 99,9% trẻ 6 tuổi vào lớp 1; 100% trẻ 5 tuổi hoàn thành chương trình giáo dục mầm non; tỷ lệ học sinh hoàn thành chương trình tiểu học đạt 100%. Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp THCS đạt 99,9%, THPT đạt 99,76%. 38/38 xã, phường đạt chuẩn PCGD mầm non cho trẻ em 5 tuổi, PCGD tiểu học mức độ 3 và xóa mù chữ mức độ 1 trở lên, trong đó 19/38 xã, phường đạt xóa mù chữ mức độ 2.

Công tác xóa mù chữ được đẩy mạnh nhằm nâng cao trình độ dân trí.

Đặc biệt, hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú tiếp tục được đầu tư và phát huy hiệu quả. Toàn tỉnh đang xây dựng 11 trường nội trú liên cấp Tiểu học và THCS. Qua đó, góp phần giữ chân học sinh vùng sâu, vùng xa, giảm rõ rệt tình trạng bỏ học, tạo môi trường học tập ổn định cho con em đồng bào dân tộc thiểu số, từng bước nâng cao mặt bằng dân trí.

Chú trọng đào tạo nguồn nhân lực

Song song với giáo dục phổ thông, đào tạo nghề được coi là giải pháp trực tiếp và nhanh nhất để nâng cao chất lượng nguồn lao động. Giai đoạn 2021 - 2025, Lai Châu đặt mục tiêu đào tạo nghề cho khoảng 37.500 lao động nông thôn, bình quân mỗi năm khoảng 7.500 người, phấn đấu đưa tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt trên 62%.

Các ngành nghề đào tạo được lựa chọn phù hợp với điều kiện tự nhiên và định hướng phát triển kinh tế của tỉnh như trồng trọt, chăn nuôi, chế biến nông, lâm sản, du lịch cộng đồng, may mặc, sửa chữa máy nông nghiệp, xây dựng dân dụng.

Hiệu quả đào tạo nghề được thể hiện rõ qua tỷ lệ giải quyết việc làm sau đào tạo. Trên 85% học viên có việc làm hoặc tự tạo việc làm ổn định, nhiều lao động có thu nhập tăng từ 1,5 - 2 lần so với trước khi học nghề. Đây là minh chứng cho hướng đi đúng đắn trong việc gắn đào tạo với nhu cầu thực tế và sinh kế của người dân.

Sinh viên Trường Cao đẳng Lai Châu thực hành nghề điện.

Riêng năm học 2024 - 2025 và 6 tháng đầu năm 2025, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên đã tuyển sinh, đào tạo cho 751 người, tập trung vào các nghề phù hợp với điều kiện địa phương.

Trong năm 2025, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn tỉnh tuyển sinh được 4.654/7.325 người, đạt 63,5% kế hoạch; tổ chức thi, xét công nhận tốt nghiệp, cấp bằng, chứng chỉ cho 4.373 người.

Bên cạnh đó, tỉnh triển khai các chương trình đào tạo theo địa chỉ sử dụng. Sở GD&ĐT Lai Châu phối hợp với Công ty Thủy điện Sơn La xét tuyển, tham mưu UBND tỉnh ban hành quyết định cử 20 học sinh tham gia học ngành Vận hành nhà máy thủy điện, trình độ trung cấp tại Trường Cao đẳng Điện lực Miền Bắc theo chương trình hỗ trợ an sinh xã hội của Tập đoàn Điện lực Việt Nam.

Các trung tâm học tập cộng đồng cũng được củng cố, trở thành “cánh tay nối dài” của hệ thống giáo dục, tổ chức các lớp xóa mù chữ, chuyển giao kỹ thuật, xây dựng xã hội học tập ở vùng cao.

Cô trò Trường PTDTBT Tiểu học Ka Lăng, xã Thu Lũm ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy và học.

Xây dựng đội ngũ cán bộ – nền tảng cho phát triển bền vững

Phát triển nguồn nhân lực không chỉ dừng ở lao động sản xuất mà còn được Lai Châu đặc biệt chú trọng trong xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, nhất là cán bộ người dân tộc thiểu số. Hiện nay, toàn tỉnh có gần 7.000 cán bộ là người dân tộc thiểu số, trong đó khoảng 60% có trình độ đại học trở lên. Đây là lực lượng nòng cốt góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở cơ sở.

Hằng năm, tỉnh tổ chức hàng trăm lớp đào tạo, bồi dưỡng về lý luận chính trị, quản lý nhà nước, chuyển đổi số, kỹ năng lãnh đạo, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Cùng với đó, các chính sách thu hút, đãi ngộ nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực giáo dục, y tế, nông nghiệp từng bước phát huy hiệu quả, góp phần khắc phục tình trạng thiếu hụt nhân lực ở vùng khó khăn.

Nhờ kiên trì coi đào tạo nguồn nhân lực là khâu đột phá, mỗi năm Lai Châu tạo việc làm mới cho khoảng 9.000–10.000 lao động, tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân trên 3%/năm. Dân trí được nâng lên, chất lượng lao động từng bước cải thiện, đội ngũ cán bộ cơ sở ngày càng đáp ứng yêu cầu phát triển.

Học sinh Lai Châu trải nghiệm lớp học STEM.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy giáo dục nghề nghiệp của tỉnh hiện chủ yếu đào tạo trình độ trung cấp, sơ cấp và dưới 3 tháng, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao; việc gắn kết giữa đào tạo với doanh nghiệp và thị trường lao động còn hạn chế. Đây là thách thức đặt ra để Lai Châu tiếp tục đổi mới, hoàn thiện chính sách trong giai đoạn tới.

Từ một địa phương còn nhiều “điểm nghẽn” về nhân lực, Lai Châu đang từng bước khẳng định: đầu tư cho con người chính là con đường ngắn nhất và bền vững nhất để vượt khó, vươn lên, tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội lâu dài cho vùng cao biên giới.

Hà Thuận