Làm báo thời đa nền tảng cần gì?

Làm báo thời đa nền tảng do NXB Tổng Hợp TP.HCM ấn hành. Ảnh: Trung Nghĩa.

“Nếu bạn hiểu rõ bản chất sự kiện - vấn đề, nếu bạn biết vì sao thông tin ấy cần được lan tỏa, và nếu bạn sẵn sàng học hỏi cách thức mới để lan tỏa nó thì dù nền tảng nào nổi lên hay biến mất, bạn vẫn sẽ là một nhà báo vững vàng” – đó là khẳng định của ThS. Phan Văn Tú trong quyển sách mới Làm báo thời đa nền tảng của ông do Nhà xuất bản Tổng Hợp TP.HCM ấn hành.

Chia sẻ với Tri Thức - Znews, ThS Phan Văn Tú, Trưởng ngành Báo chí Khoa Báo chí và Truyền thông trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TPHCM), kể rằng khi tiếp xúc với sinh viên báo chí - truyền thông trong những năm gần đây, ông thường nghe được những trăn trở của các bạn trước ngưỡng cửa vào nghề: Làm báo bây giờ phải làm thế nào? Đó là câu hỏi không hề đơn giản. Trong thời đại của mạng xã hội, thuật toán, video ngắn, podcast phát triển như vũ bão… những suy tư ấy càng trở nên nhức nhối hơn. Và đó là lý do ông Tú viết quyển sách Làm báo thời đa nền tảng.

Tác giả cho rằng thế hệ nhà báo hôm nay “không chỉ biết cách kể một câu chuyện, phản ánh, bình luận một sự kiện mà còn phải hiểu cách định dạng câu chuyện ấy, sự kiện, vấn đề ấy theo logic của từng nền tảng, theo đặc điểm của từng môi trường truyền thông, cho từng nhóm công chúng chuyên biệt, với tốc độ mà công nghệ đòi hỏi”.

“Trong các tiết giảng của tôi, tôi vẫn thường trao đổi với những bạn trẻ rằng: Một câu chuyện hay không đủ. Nó phải được hiểu, chia sẻ và bàn luận thì mới thật sự sống trong đời sống xã hội. Và để làm được điều đó, nhà báo không thể chỉ viết rồi phó mặc. Họ cần hiểu Facebook đang hiển thị nội dung thế nào, TikTok đang ưu tiên gì, người dùng đang “dừng lại xem” ở giây thứ mấy, điều gì khiến một nội dung được lan tỏa hay bị lãng quên”, ông Tú nhận định.

Tác giả ThS Phan Văn Tú nhấn mạnh và bảo vệ các giá trị cốt lõi đã định hình nên nghề báo ngay từ buổi đầu: sự tử tế, chính trực và minh bạch. Ảnh: Trung Nghĩa.

Sách được chia làm 6 chương rất khoa học và dễ đọc. Mỗi chương đưa ra những đề xuất cụ thể, phân tích xu hướng, và quan trọng nhất là giúp bạn rèn luyện tư duy báo chí trong một thế giới đa nền tảng, thời của “màn hình dọc, kể chuyện bằng dữ liệu, livestream”. Làm báo thời đa nền tảng dù vậy không phải là giáo trình lý thuyết về báo chí mà là nỗ lực thiết thực từ tác giả - người có 30 năm viết báo và làm công tác giảng dạy đào tạo ngành Báo chí truyền thông - trả lời câu hỏi: Làm báo trong thời đại kỹ thuật số, chúng ta cần thay đổi điều gì và giữ gìn điều gì?

Ông Tú bình luận rằng: “Chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên mà người làm báo cũng là người sáng tạo nội dung (content creator), và ngược lại, nhiều content creator đang làm báo mà không cần thẻ nhà báo. Biên giới mờ đi, nhưng trách nhiệm thì không hề giảm. Trong bối cảnh ấy, kỹ năng của người làm báo không chỉ là “viết”, “chụp ảnh” hay “quay phim”… mà còn là biết chọn hình thức kể chuyện phù hợp nhất với từng nền tảng và người xem mà vẫn giữ được bản chất báo chí: kiểm chứng, trung thực, khách quan, cân bằng, công bằng và nhân văn”.

ThS Phan Văn Tú cho biết trên giảng đường, những người thầy cô truyền đạt cho sinh viên không chỉ kỹ năng làm báo mà cần “truyền đến họ tư duy báo chí có khả năng thích nghi”. Đó có thể là cách viết một lời dẫn khiến người đọc dừng lại; cách chia nhỏ một chủ đề lớn thành các mẩu nội dung dễ tiếp cận; cách kể một câu chuyện bằng chữ, bằng hình, bằng tiếng nói, hay bằng một đoạn clip dọc chỉ vài chục giây…

Quyển sách mang tính thời sự khi ở chương cuối cùng, tác giả dành phân tích trí tuệ nhân tạo AI đang là “người bạn đồng hành của báo chí”, là một hạ tầng truyền thông tham gia sâu vào toàn bộ “vòng đời thông tin” từ thu thập, sản xuất, phân phối đến đo lường và cá nhân hóa trải nghiệm người dùng. Nhiều tiện ích và ứng dụng AI đang phổ biến trong hoạt động báo chí, phóng viên có thể làm việc với AI như một “đồng nghiệp số”.

“Tuy vậy cần quan tâm đến các rủi ro về độ chính xác, tính minh bạch và khía cạnh đạo đức nghề nghiệp, bản quyền và sở hữu trí tuệ…”, ông Tú nói. “AI không thể thay thế kỹ năng phân tích bối cảnh, khả năng phỏng vấn tinh tế, sự đồng cảm, trách nhiệm xã hội hay trực giác điều tra - những yếu tố tạo nên giá trị cốt lõi của báo chí”.