Làm chủ công nghệ, chủ động nguồn giống thủy sản

Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong nghiên cứu, chọn tạo giống là nền tảng để nâng cao năng suất, chất lượng, giảm chi phí sản xuất, chủ động nguồn cung và tăng sức cạnh tranh cho thủy sản.

 Việt Nam đã chọn tạo được nhiều giống thủy sản. Ảnh minh họa: TTXVN

 Việt Nam đã chọn tạo được nhiều giống thủy sản. Ảnh minh họa: TTXVN

Thủy sản Việt Nam đang chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong nghiên cứu, chọn tạo giống được xác định là giải pháp quan trọng. Đây là nền tảng để nâng cao năng suất, chất lượng, giảm chi phí sản xuất, chủ động nguồn cung và tăng sức cạnh tranh cho các ngành hàng thủy sản chủ lực.

*Nâng cao chất lượng, chủ động nguồn giống

Ngành thủy sản đạt nhiều kết quả trong nghiên cứu, chọn tạo giống. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các đơn vị đã chọn tạo được giống tôm sú dòng Moana; tôm thẻ chân trắng bố mẹ thế hệ G3 sạch bệnh, tăng trưởng nhanh; cá chim vây vàng tăng trưởng nhanh thế hệ G0…

Đáng chú ý, giống cá tra tăng trưởng nhanh thế hệ thứ 2 (PanGI2) có tốc độ tăng trưởng cao hơn trên 20% so với giống gốc; giống cá tra kháng bệnh gan thận mủ và tôm càng xanh tăng trưởng nhanh với hiệu quả chọn lọc trên 20% cũng được phát triển. Nhiều giống đã được chuyển giao tới các cơ sở sản xuất tại Đồng bằng sông Cửu Long và Nam Trung Bộ.

Tuy nhiên, nguồn cung và chất lượng con giống vẫn là điểm nghẽn. Đối với tôm nước lợ, khoảng 80% tôm thẻ chân trắng bố mẹ vẫn phải nhập khẩu, trong khi khoảng 40% tôm sú bố mẹ có nguồn gốc khai thác tự nhiên. Năm 2025, lượng tôm thẻ chân trắng bố mẹ sản xuất trong nước đạt 28.100 con, trong khi lượng nhập khẩu được báo cáo ở mức 112.450 con.

Ông Lữ Đức Bryce, Phó Tổng giám đốc Phát triển di truyền và hệ Gen, Tập đoàn Thủy sản Việt ÚC cho biết, doanh nghiệp đã ứng dụng công nghệ sinh học phân tử, đặc biệt là giải trình tự gen từng cá thể tôm để đánh giá di truyền, kiểm soát quan hệ huyết thống và hạn chế cận huyết. Công nghệ này góp phần cải thiện tốc độ tăng trưởng và tỷ lệ sống của tôm.

Theo ông Lữ Đức Bryce, trong ba năm gần đây, doanh nghiệp đã thực hiện giải trình tự gen với số lượng mẫu lớn, qua đó xây dựng cơ sở dữ liệu di truyền phục vụ cải tiến giống. Việc chọn lọc các dòng tôm phù hợp với điều kiện khí hậu, môi trường trong nước cũng giúp nâng cao khả năng thích nghi và hiệu quả sản xuất.

Đối với cá tra, nguồn giống chất lượng cao chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu, chất lượng giữa các cơ sở và lô sản xuất còn thiếu đồng đều. Bà Phạm Thị Thu Hồng, đại diện Hiệp hội Cá tra Việt Nam cho biết, tình trạng cận huyết kéo dài qua nhiều thế hệ tại các cơ sở nhân giống địa phương khiến tỷ lệ sống từ cá bột lên cá giống chỉ đạt khoảng 10-15%.

Do đó, cần đẩy mạnh chọn tạo cá tra bố mẹ và giống thế hệ mới bằng công nghệ di truyền phân tử tiên tiến, như chọn giống hệ gen (Genomic Selection) và chỉ thị phân tử (MAS). Mục tiêu là cải thiện khả năng kháng bệnh gan thận mủ, tốc độ tăng trưởng, tỷ lệ phi lê và khả năng thích ứng môi trường; phấn đấu nâng tỷ lệ sống từ cá bột lên cá giống cỡ lớn đạt tối thiểu 30%.

Với nuôi biển, tình trạng phụ thuộc nguồn giống nhập khẩu và khai thác tự nhiên cũng đặt ra nhiều thách thức. Điển hình, nhu cầu tôm hùm giống của Việt Nam khoảng 100-150 triệu con mỗi năm, trong khi nguồn khai thác trong nước chỉ đáp ứng khoảng 10 triệu con. Năm 2025, Việt Nam nhập khẩu khoảng 78 triệu con tôm hùm giống.

Ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho rằng, cần đẩy mạnh nghiên cứu, từng bước làm chủ công nghệ sản xuất giống tôm hùm nhân tạo. Dù đã có những kết quả bước đầu trong nuôi vỗ, cho tôm hùm bông bố mẹ sinh sản và ấp nở trứng, quy trình sản xuất giống hoàn chỉnh vẫn chưa được làm chủ do khó khăn trong quá trình phát triển ấu trùng và kiểm soát dinh dưỡng, môi trường ương nuôi.

Việc chọn tạo giống thủy sản cần gắn vưới nhu cầu sản xuất. Ảnh minh họa: TTXVN

Việc chọn tạo giống thủy sản cần gắn vưới nhu cầu sản xuất. Ảnh minh họa: TTXVN

*Gắn nghiên cứu với nhu cầu sản xuất

Giai đoạn 2026-2030, ngành thủy sản xác định tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ tiên tiến, nâng cao năng lực chọn tạo và chủ động nguồn giống trong nước. Năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phê duyệt nhiệm vụ "Nghiên cứu chọn giống hệ gen nâng cao tăng trưởng và kháng bệnh trên cá tra", hướng tới tạo đàn cá tra bố mẹ tăng trưởng nhanh, kháng bệnh gan thận mủ, góp phần giảm rủi ro và nâng cao sức cạnh tranh ngành hàng.

Theo Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam, cần phát triển các chương trình chọn giống dài hạn, kết hợp dữ liệu kiểu hình, phả hệ và kiểu gen. Cá tra tập trung vào tăng trưởng, tỷ lệ sống và kháng bệnh; tôm ưu tiên làm chủ đàn bố mẹ sạch bệnh trong nước; nuôi biển cần xây dựng chương trình chọn giống cho các đối tượng chủ lực, duy trì quần đàn gốc và quản lý phả hệ.

Cùng với đó, cần hiện đại hóa cơ sở sản xuất giống, nâng cấp hệ thống kiểm dịch, xét nghiệm và quản lý an toàn sinh học; kiểm soát chất lượng từ đàn bố mẹ đến giống thương phẩm. Đồng thời, xây dựng cơ sở dữ liệu về nguồn gốc, đặc tính di truyền và sức khỏe đàn bố mẹ để hạn chế nguy cơ cận huyết.

Một yêu cầu quan trọng là huy động doanh nghiệp tham gia nghiên cứu, chọn tạo và thương mại hóa giống. Hiện nguồn lực phát triển giống vẫn phụ thuộc nhiều vào ngân sách nhà nước và các cơ sở nghiên cứu công lập, trong khi chính sách khuyến khích đầu tư dài hạn chưa đủ hấp dẫn.

Theo Giám đốc Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam Đặng Thị Lụa, vấn đề cốt lõi không phải thiếu hoàn toàn công nghệ hay đơn vị nghiên cứu, mà là thiếu cơ chế tổ chức các chủ thể cùng giải quyết bài toán kinh tế cụ thể. Vì vậy, cần chuyển từ các đề tài đơn lẻ sang chương trình khoa học, công nghệ theo chuỗi, có đơn vị đặt hàng, doanh nghiệp tiếp nhận và địa điểm thử nghiệm rõ rang. Hiệu quả nghiên cứu cần được đo bằng những chỉ tiêu cụ thể như tỷ lệ sống, hệ số chuyển đổi thức ăn, giá thành, năng suất và lợi nhuận.

Gắn nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn, có doanh nghiệp tiếp nhận và tổ chức nhân rộng sẽ giúp khoa học, công nghệ trở thành động lực nâng cao chất lượng giống, chủ động nguồn cung và tăng sức cạnh tranh cho ngành thủy sản Việt Nam.

Bích Hồng/Bnews/vnanet.vn

Nguồn Bnews: https://bnews.vn/lam-chu-cong-nghe-chu-dong-nguon-giong-thuy-san/445125.html