Lâm Đồng đồng bộ giải pháp bảo vệ an ninh nguồn nước nhằm ứng phó hạn hán và biến đổi khí hậu

Việc triển khai đồng bộ các giải pháp từ quy hoạch hạ tầng, ứng dụng công nghệ số đến tối ưu hóa hiệu quả sử dụng tài nguyên không chỉ giúp giải quyết triệt để nguy cơ thiếu nước cục bộ cho sản xuất và sinh hoạt, mà còn là nền tảng cốt lõi để xây dựng nền kinh tế xanh, thích ứng bền vững trong dài hạn.

Sau quá trình sắp xếp và kiện toàn đơn vị hành chính, tỉnh Lâm Đồng sở hữu diện tích tự nhiên hơn 24.000km² với quy mô dân số gần 3,36 triệu người. Mặc dù tổng lượng nước cung cấp toàn tỉnh đạt khoảng 35.710 triệu m³, lớn hơn nhiều so với tổng nhu cầu sử dụng gần 5.070 triệu m³, nguồn nước lại chịu sự phân bố cực kỳ bất hợp lý về không gian và thời gian.

Kết quả đánh giá tại hàng trăm xã, phường cho thấy có tới 30 địa phương (chiếm hơn 24% tổng số đơn vị hành chính cấp xã) đang đối mặt với rủi ro thiếu nước từ mức lớn đến rất lớn. Nguy cơ này tập trung gay gắt tại khu vực ven biển phía Nam và phía Bắc tỉnh, nơi chịu ảnh hưởng nặng nề bởi mùa khô kéo dài, lượng mưa thấp, địa hình chia cắt phức tạp cùng áp lực gia tăng từ các hoạt động nông nghiệp công nghệ cao và du lịch, dịch vụ.

Hệ thống hồ đập và công trình thủy lợi tại Lâm Đồng đang được rà soát, nâng cấp nhằm bảo đảm an toàn và cung cấp nước ổn định cho sản xuất (Ảnh: EVNPECC3)

Bên cạnh áp lực tự nhiên, hệ thống hạ tầng thủy lợi phục vụ tưới tiêu và sinh hoạt đang bộc lộ dấu hiệu xuống cấp rõ rệt. Toàn tỉnh hiện quản lý gần 960 công trình thủy lợi; trong đó qua rà soát hơn 540 đập và hồ chứa, có tới 158 công trình hư hỏng hạng mục tiềm ẩn rủi ro mất an toàn và hơn 110 công trình bị bồi lắng lòng hồ, làm giảm nghiêm trọng dung tích trữ nước. Trong bối cảnh kinh phí bố trị hàng năm chỉ đáp ứng khoảng một phần tư đến gần một phần ba nhu cầu sửa chữa thực tế, việc đổi mới chiến lược quản trị và huy động nguồn lực đầu tư là yêu cầu cấp bách.

Nhằm chủ động ứng phó với hạn hán, biến đổi khí hậu và bảo đảm an ninh nguồn nước, UBND tỉnh Lâm Đồng đã ban hành Đề án toàn diện bao gồm 11 nhóm giải pháp phi công trình và 6 nhóm giải pháp công trình. Dưới sự chỉ đạo của Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Ngọc Phúc, địa phương định hướng chuyển đổi từ cách khai thác truyền thống sang quản lý đa mục tiêu, kết hợp điều tiết, tích trữ và sử dụng nước tiết kiệm.

Trong chiến lược phát triển đến năm 2030, tỉnh đặt ra các mục tiêu cụ thể nhằm nâng cao năng lực chống chịu như hoàn thành 100% việc đánh giá cân đối cung - cầu nước tại các xã, thiết lập phương án ứng phó cho vùng thường xuyên thiếu nước sinh hoạt; nâng tỷ lệ người dân sử dụng nước sạch đạt trên 87% ở đô thị và 65% ở nông thôn; bảo đảm tưới chủ động cho 70–75% diện tích đất nông nghiệp có nhu cầu, đồng thời nâng diện tích ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước lên 30–35%; khắc phục cơ bản các hồ chứa hư hỏng, bảo đảm 100% đập thuộc diện bắt buộc được quản lý an toàn, hoàn thiện hệ thống quan trắc và bản đồ ngập lụt vùng hạ du.

Việc ứng dụng công nghệ tưới tiêu tiên tiến giúp Lâm Đồng sử dụng hiệu quả tài nguyên nước, thích ứng linh hoạt với nguy cơ hạn hán cục bộ (Ảnh: EVNPECC3)

Định hướng đến năm 2045, tỉnh tiếp tục nâng tỷ lệ nước sạch đạt chuẩn lên gần 100% ở đô thị và trên 90% ở nông thôn; diện tích nông nghiệp tưới chủ động đạt tới 85%, với hơn một nửa diện tích ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm. Điểm nhấn trong giai đoạn này là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, xây dựng hệ thống giám sát và cảnh báo sớm tài nguyên nước theo thời gian thực.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, nguồn lực đầu tư được huy động linh hoạt thông qua sự kết hợp giữa ngân sách trung ương, địa phương, vốn ODA, vốn vay ưu đãi và thu hút thành phần kinh tế xã hội. Các sở, ban, ngành như Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng chính quyền các cấp đang siết chặt công tác kiểm tra an toàn đập, cập nhật cơ sở dữ liệu tài nguyên nước, qua đó tối ưu hóa hiệu quả sử dụng tài nguyên, bảo vệ sinh kế người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.