Lâm Đồng gỡ điểm nghẽn trong giải ngân vốn mục tiêu quốc gia

Một góc xã Phan Sơn

Vốn chuyển tiếp giải ngân thấp

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến nay, tỷ lệ giải ngân nguồn vốn chuyển tiếp của chương trình Xây dựng nông thôn mới mới đạt 24,1%; chương trình Giảm nghèo bền vững đạt 17,6%. Việc giải ngân số vốn này phải hoàn thành trước ngày 31/12/2026, không được kéo dài sang năm sau.

Trong khi đó, nguồn vốn giao năm 2026 để thực hiện giai đoạn 2026 - 2030, bao gồm các nội dung phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi, cũng đang được triển khai với tiến độ còn chậm.

Tại xã Phan Sơn, các chương trình MTQG giai đoạn trước đã góp phần đầu tư nhiều công trình hạ tầng thiết yếu, tạo điều kiện cải thiện giao thông, sản xuất và đời sống người dân. Địa phương có diện tích tự nhiên hơn 58.446 ha; tại 3 thôn Ka Lon, Kai Ya - Ya Mâu và Ka Lúc - Dốc Đá, khoảng 85% dân số là đồng bào DTTS. Sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi vẫn là sinh kế chủ yếu, với thu nhập bình quân khoảng 45 triệu đồng/người/năm.

Ông Mang Nhu, Trưởng Phòng Kinh tế UBND xã Phan Sơn cho biết, các chương trình MTQG giai đoạn trước đã góp phần đầu tư cơ sở hạ tầng thiết yếu, trong đó có giao thông. Đặc biệt, tuyến Quốc lộ 28B được đầu tư mở rộng, kết nối với các khu vực lân cận, tạo thuận lợi cho phát triển sản xuất, thu hút đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao, du lịch sinh thái nông nghiệp.

Tuyến Quốc lộ 28B được đầu tư mở rộng, kết nối giao thông với các khu vực lân cận tạo điều kiện thuận lợi thu hút nguồn vốn đầu tư

Tuy nhiên, theo lãnh đạo địa phương, nguồn lực đầu tư cho các chương trình MTQG còn hạn chế so với nhu cầu thực tế. Một số công trình hạ tầng thiết yếu, công trình phục vụ sản xuất và dân sinh chưa được đầu tư đồng bộ.

Đáng chú ý, tỷ lệ hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn còn cao; khả năng tích lũy và vốn đối ứng của người dân hạn chế. Một số hộ còn thiếu đất sản xuất và vốn để mở rộng quy mô sản xuất.

Sau sáp nhập, xã Phan Sơn mới tiếp nhận khối lượng tương đối lớn các dự án và nguồn vốn chuyển tiếp của 3 chương trình MTQG gồm: khoảng 6,832 tỷ đồng thuộc chương trình Xây dựng nông thôn mới; 1,101 tỷ đồng thuộc chương trình Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi; 2,305 tỷ đồng vốn sự nghiệp thuộc chương trình Giảm nghèo bền vững. Tổng nguồn vốn hơn 10 tỷ đồng.

Tuy nhiên, trong năm 2026, phần vốn đầu tư phát triển đã bị điều chỉnh giảm khoảng 1,297 tỷ đồng; xã đã hoàn trả dự toán và cam kết giải ngân hết phần vốn sự nghiệp còn lại trong năm 2026.

Đoàn ĐBQH tỉnh khảo sát nhu cầu sử dụng nước sinh hoạt ở xã Phan Sơn

Theo lãnh đạo xã, một trong những khó khăn lớn hiện nay là cán bộ xã phải thực hiện nhiều nhiệm vụ, trong khi các nội dung của chương trình yêu cầu nhiều thủ tục, hồ sơ, kiểm tra, giám sát và báo cáo. Một số cán bộ trực tiếp phụ trách chưa có nhiều kinh nghiệm trong xây dựng mô hình sinh kế, quản lý dự án, liên kết sản xuất và đánh giá hiệu quả sau hỗ trợ.

Lúng túng trong thủ tục, quản lý dự án

Tại xã Tuy Phong, những vướng mắc về nhân lực và thủ tục cũng ảnh hưởng đến quá trình triển khai các chương trình trong giai đoạn mới.

Ông Trần Di Hậu, Phó Chủ tịch UBND xã Tuy Phong cho biết, chương trình MTQG Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi có nhiều nội dung mới, trong khi công chức phụ trách chủ yếu kiêm nhiệm, chưa có nhiều thời gian nghiên cứu văn bản. Việc giao vốn thực hiện chương trình cũng còn chậm.

Nông dân xã Tuy Phong bước đầu chuyển đổi cơ cấu cây trồng hiệu quả

Trong giai đoạn 2020 - 2024, tổng vốn thực hiện chương trình tại địa phương được giao là 387 tỷ đồng; đến cuối năm 2024, đã giải ngân hơn 359 tỷ đồng, đạt 92,84%. Các dự án chuyển tiếp được hoàn thành trong năm 2025, không còn dự án chuyển tiếp sang năm 2026.

Đối với giai đoạn 2026 - 2030, UBND xã được giao kế hoạch vốn đầu tư công trung hạn thực hiện các chương trình MTQG hơn 38 tỷ đồng, gồm 20,391 tỷ đồng ngân sách Trung ương và 17,698 tỷ đồng ngân sách tỉnh đối ứng. HĐND xã đã thông qua 7 danh mục công trình, tập trung vào giao thông, thủy lợi, chiếu sáng và thiết chế văn hóa.

Các thiết chế văn hóa được đầu tư, bảo tồn nhờ nguồn vốn

Riêng năm 2026, địa phương dự kiến bố trí khoảng 6,2 tỷ đồng vốn đầu tư phát triển và 2,6 tỷ đồng vốn sự nghiệp. Nguồn vốn đầu tư phát triển tập trung cho các tuyến đường bê tông, giao thông nội đồng, nâng cấp và mở rộng nhà văn hóa. Vốn sự nghiệp hướng đến số hóa dữ liệu, quảng bá sản phẩm nông nghiệp và trang bị phương tiện phục vụ phát triển văn hóa. Tuy nhiên, đến nay, một số công trình dự kiến phải đến quý IV/2026 mới triển khai.

Từ thực tế tại cơ sở, ông Huỳnh Ngọc Thanh, Phó Giám đốc Sở Xây dựng cho rằng, khối lượng công việc ở cấp xã hiện rất lớn, trong khi cán bộ phụ trách các chương trình MTQG còn hạn chế về nghiệp vụ quản lý dự án.

Tại các cuộc họp với lãnh đạo tỉnh, bà Nguyễn Thị Thu Hường, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo cũng chỉ ra thực trạng đội ngũ công chức cấp xã phụ trách lĩnh vực giao thông, xây dựng vừa thiếu về số lượng, vừa hạn chế về kinh nghiệm quản lý tài chính.

Bên cạnh đó, quy trình và tiêu chí thẩm định giữa các chương trình MTQG có những điểm khác biệt, khiến cấp cơ sở lúng túng trong quá trình triển khai. Tâm lý e ngại sai sót, thận trọng trong xử lý hồ sơ cũng có thể kéo dài thời gian chuẩn bị, phê duyệt dự án, ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân.

Nguồn vốn chương trình giai đoạn trước góp phần cải thiện hạ tầng, đời sống vùng đồng bào DTTS

Thực tế tại các địa phương cho thấy, vấn đề không chỉ nằm ở số vốn được giao mà còn ở năng lực tổ chức thực hiện sau khi nguồn vốn về đến cơ sở.

Tại các cuộc khảo sát chuyên đề về thực hiện chương trình MTQG, ĐBQH tỉnh đề nghị các địa phương chủ động tranh thủ nguồn lực cho các chương trình sinh kế, tăng thu nhập cho người dân; đồng thời nâng cao năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ cấp xã, trao đổi kinh nghiệm giữa các địa phương và kịp thời tham vấn các sở, ngành liên quan.

ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh cùng đoàn khảo sát làm việc tại xã Tuy Phong

Việc đẩy nhanh giải ngân trong những tháng cuối năm vì vậy cần đi cùng với hoàn thiện năng lực thực thi ở cấp xã. Khi cán bộ cơ sở nắm chắc quy trình, chủ động hơn trong chuẩn bị dự án, lựa chọn nhà thầu, tổ chức thực hiện và nghiệm thu, nguồn vốn MTQG mới có thể chuyển thành những công trình, mô hình sinh kế và kết quả cụ thể cho người dân.