Lâm Đồng: Hợp tác xã thanh long chọn lối đi khó để bứt phá

Chọn phân khúc khó để tạo lợi thế cạnh tranh

Tại vùng trồng thanh long xã Hàm Thuận, tỉnh Lâm Đồng, những trái thanh long vỏ vàng ruột trắng thuộc Hợp tác xã Thanh long hữu cơ Trung Bình (HTX Trung Bình) nổi bật giữa vườn với màu sắc bắt mắt. Không chỉ mang giá trị kinh tế cao, giống thanh long này còn phản ánh một chiến lược sản xuất khác biệt so với lối canh tác truyền thống.

Không chọn con đường dễ đi, ông Ngô Văn Bình - Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Trung Bình đã kiên trì đầu tư vào giống thanh long vỏ vàng ruột trắng, một phân khúc còn rất mới tại Việt Nam. Với kết quả đạt chuẩn GlobalGAP là minh chứng cho thấy, nông nghiệp chỉ thực sự bền vững khi được tổ chức bài bản, kiểm soát chặt chẽ từ sản xuất đến thị trường.

HTX Trung Bình quản lý khoảng 400 ha thanh long, trong đó hơn 90% diện tích là thanh long vỏ vàng ruột trắng. Ảnh: Nguyễn Tài

Xuất thân là thương lái thanh long, ông Ngô Văn Bình sớm nhận ra bài toán “được mùa - rớt giá” bắt nguồn từ sản xuất manh mún, thiếu liên kết. Biến cố sức khỏe khiến ông không thể tiếp tục công việc cũ, nhưng cũng mở ra một hướng đi mới: đầu tư nông nghiệp theo chiều sâu, kiểm soát chất lượng và hướng tới thị trường xuất khẩu.

Thanh long vỏ vàng ruột trắng sau khi thu hoạch. Ảnh: Nguyễn Tài

Phải mất gần một thập kỷ chuẩn bị về đất đai, vốn và kỹ thuật, đến năm 2021, HTX Trung Bình chính thức phát triển giống thanh long vỏ vàng ruột trắng, giống cây có nguồn gốc từ Thái Lan, đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật cao và chi phí đầu tư lớn.

Theo ông Bình, để một trụ thanh long vỏ vàng cho thu hoạch ổn định cần ít nhất hai năm đầu tư, với chi phí bình quân khoảng 1 triệu đồng/trụ, tương đương trên 1 tỷ đồng/ha, chưa tính tiền thuê đất. Không chỉ “ngốn vốn”, giống thanh long này còn rất nhạy cảm với sâu bệnh, đặc biệt là tuyến trùng, đòi hỏi quy trình chăm sóc nghiêm ngặt.

Đáng chú ý, khâu thụ phấn phải thực hiện thủ công vào ban đêm, sử dụng phấn từ thanh long ruột đỏ, khiến chi phí lao động tăng cao. Đổi lại, nếu tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật, năng suất đạt khoảng 50 - 60 tấn/ha/năm, tương đương các giống thanh long phổ biến trên thị trường.

Tổ chức sản xuất theo thị trường xuất khẩu

Hiện HTX Trung Bình quản lý khoảng 400 ha thanh long, trong đó hơn 90% diện tích là thanh long vỏ vàng ruột trắng. Thay vì mở rộng ồ ạt, HTX lựa chọn cách làm “chậm mà chắc”, sản xuất theo đơn đặt hàng, chủ động kế hoạch sản lượng và thời điểm thu hoạch.

“Khách hàng thường đặt trước từ hai đến ba tháng. HTX căn cứ đơn hàng để điều tiết sản xuất, kể cả việc xử lý ra hoa trái vụ, đảm bảo chất lượng đồng đều và giữ uy tín với đối tác”, ông Bình cho biết.

Ông Ngô Văn Bình (bìa phải) - Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Trung Bình, tỉnh Lâm Đồng. Ảnh: Nguyễn Tài

Nhờ cách làm này, khoảng 85 - 90% sản lượng thanh long của HTX được xuất khẩu sang Thái Lan, Trung Quốc và Nga; phần còn lại tiêu thụ trong nước. Giá bán bình quân khoảng 40.000 đồng/kg, mức giá phản ánh đúng chi phí và giá trị của sản phẩm đạt tiêu chuẩn cao.

Đánh giá về mô hình này, ông Lê Quốc Thanh - Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia cho rằng, thành công của HTX Trung Bình không đến từ may mắn mà là kết quả của quá trình liên kết lâu dài, tích lũy kinh nghiệm và tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật.

“Khi sản xuất được tổ chức bài bản, có kiểm soát từ đầu vào đến đầu ra, nông sản Việt hoàn toàn có thể đáp ứng những thị trường khó tính”, ông Thanh nhận định.

Công đoạn thu hoạch thanh long vỏ vàng ruột trắng. Ảnh: Nguyễn Tài

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Hoàng Phúc - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng cho biết, thanh long vỏ vàng ruột trắng tại xã Hàm Thuận là sản phẩm mới, có tính khác biệt, được sản xuất theo hướng hữu cơ, đạt chuẩn GlobalGAP, có HTX tổ chức liên kết, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc, bước đầu tiếp cận một số thị trường xuất khẩu.

Trong đó, lợi thế của sản phẩm nằm ở sự khác biệt, tiêu chuẩn chất lượng và mô hình HTX đứng ra liên kết, kiểm soát truy xuất nguồn gốc.

Trung tâm Khuyến nông Quốc gia tham quan vườn thanh long vỏ vàng ruột trắng. Ảnh: Nguyễn Tài

Tuy nhiên, đầu ra còn chưa ổn định, chi phí sản xuất và logistics cao, liên kết tiêu thụ chưa chặt chẽ. Do thanh long vỏ vàng ruột trắng hiện vẫn là phân khúc hẹp, mới chỉ được trồng thử nghiệm ở một số khu vực.

"Thời gian tới, ngành nông nghiệp tỉnh sẽ xây dựng mô hình điểm, chuẩn hóa quy trình kỹ thuật và gắn sản xuất với tiêu thụ theo đơn đặt hàng, nâng cao hiệu quả kinh tế", ông Phúc nhấn mạnh.

Lê Sơn - Nguyễn Tài