Làm gì khi phát hiện con trai lén hút thuốc lá?

Nhiều trẻ ở độ tuổi vị thành niên thử hút thuốc lá vì tò mò, bạn rủ rê và muốn chứng minh mình đã lớn. Ảnh minh họa

Theo số liệu thống kê chính thức từ Bộ Y tế, tỷ lệ sử dụng thuốc lá chung trong học sinh nhóm tuổi từ 13 đến 17 là khoảng 8,1%, trong đó riêng nhóm từ 13 đến 15 tuổi ghi nhận tỷ lệ học sinh từng thử qua các sản phẩm thuốc lá đạt mức 8,0%. Thậm chí, theo báo cáo từ các cơ sở y tế, chỉ trong một năm đã có hơn ngàn ca nhập viện liên quan đến các bệnh lý và ngộ độc do các sản phẩm thuốc lá gây ra. Bài toán này đòi hỏi phụ huynh phải có cách nhìn nhận thấu đáo và hành xử thông minh thay vì phó mặc hoàn toàn cho nhà trường.

Khủng hoảng tuổi trưởng thành và sự thật đằng sau làn khói thuốc

Một vài ngày trước, khi về nhà bất ngờ trong giờ hành chính, bước ra ban công và nhìn thấy cậu con trai sinh năm 2008 vừa tốt nghiệp trung học phổ thông đang đứng phì phèo điếu thuốc, chị Mai Thị Hương ở Hà Nội vô cùng sững sờ. Chị lặng người đi vì không tin vào mắt mình. Từ trước đến nay, là một người mẹ cẩn thận, chị luôn tự nhủ bản thân đã làm rất tốt khi kiên trì giáo dục, phân tích cho con nghe về tác hại của khói thuốc từ khi con còn nhỏ. Thế nhưng, nhìn điếu thuốc trên tay con, chị mới nhận ra những lời dạy lý thuyết thuở bé đôi khi chưa đủ sức giữ chân con trước những cám dỗ và biến động tâm lý khi bước vào đời.

Thực tế cho thấy câu chuyện của chị Hương không phải là trường hợp cá biệt. Mới đây, trong nhóm chat của cư dân tòa nhà, thuộc một khu đô thị mới gần Hà Nội, một phụ huynh đã lên tiếng phản ánh khi giật mình nhìn thấy một nhóm trẻ còn nhỏ tuổi đang tụ tập chia nhau gói thuốc và đứng hút ở một góc khuất của khu chung cư. Câu chuyện này là lời cảnh báo rõ ràng rằng nếu thiếu sự quan tâm và giáo dục sớm từ gia đình, việc trẻ tò mò, tiếp cận rồi thử hút thuốc lá ngoài xã hội là hoàn toàn có thật và rất dễ xảy ra.

Lứa tuổi thanh, thiếu niên là giai đoạn tâm sinh lý có nhiều thay đổi rõ rệt. Các em bắt đầu khao khát khẳng định bản thân, muốn chứng minh mình đã trưởng thành, độc lập và đôi khi nghĩ rằng cầm điếu thuốc sẽ giúp mình trông "ngầu" hơn trước mặt bạn bè.

Điều đáng nói là, khi phát hiện con hút thuốc lá, phản ứng đầu tiên của rất nhiều bậc phụ huynh thường là la mắng, trừng phạt, thậm chí dùng đòn roi vì quá thất vọng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia tâm lý, phản ứng căng thẳng và áp đặt đó từ cha mẹ hoàn toàn không giúp con bỏ thuốc. Trái lại, cách hành xử này chỉ đẩy trẻ rơi vào trạng thái đối kháng, nổi loạn hoặc tìm cách hút lén lút kỹ hơn ở những lần sau. Lứa tuổi thanh thiếu niên là giai đoạn tâm sinh lý có nhiều thay đổi rõ rệt. Các em bắt đầu khao khát khẳng định bản thân, muốn chứng minh mình đã trưởng thành, độc lập và đôi khi nghĩ rằng cầm điếu thuốc sẽ giúp mình trông "ngầu" hơn trước mặt bạn bè. 

Khi chị Hương bình tĩnh trò chuyện và gặng hỏi, con trai chị đã chia sẻ thành thật rằng do giai đoạn này bản thân chịu nhiều áp lực khi chuyển giao môi trường học tập từ cấp ba lên đại học, có chút căng thẳng nên đã tìm đến thuốc lá như một cách giải tỏa tâm trạng tạm thời.

Nguyên tắc vàng giúp con từ bỏ thói quen hút thuốc

Bên cạnh những áp lực tâm lý, việc trẻ sớm tập tành hút thuốc sẽ để lại những hệ lụy khôn lường đối với thể chất. Chia sẻ về vấn đề này, các bác sĩ chuyên khoa hô hấp và nhi khoa nhấn mạnh rằng ở tuổi dậy thì, não bộ và các cơ quan của các em vẫn đang trong quá trình phát triển hoàn thiện. Do đó, việc dung nạp chất nicotin từ khói thuốc sẽ nhanh chóng tấn công hệ thần kinh trung ương, làm giảm khả năng tập trung, gây suy giảm trí nhớ và trực tiếp ảnh hưởng đến kết quả học tập của trẻ. 

Các chuyên gia y tế cũng cảnh báo, về lâu dài, nicotin là chất gây nghiện nặng khiến trẻ dễ bị lệ thuộc, đồng thời mở đường cho hàng loạt bệnh lý nguy hiểm về đường hô hấp, tim mạch và làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư từ khi tuổi đời còn rất trẻ.

Ảnh minh họa

Chính những mối nguy hiểm đó đòi hỏi phụ huynh phải thay đổi cách tiếp cận thay vì chỉ dùng mệnh lệnh. Theo BS. Trần Thanh Hương từ Trung tâm Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai, không ít trường hợp bệnh nhân là trẻ vị thành niên nhập viện vì các vấn đề liên quan đến thuốc lá. Khi trò chuyện, các em thường thổ lộ rằng mình không dám chia sẻ với bố mẹ vì người lớn hay mắng mỏ và thiếu sự lắng nghe. Điều đó cho thấy vai trò đồng hành, kiên nhẫn của gia đình quan trọng thế nào trong việc giúp trẻ từ bỏ thói quen xấu.

Bác sĩ Trần Thanh Hương cũng từng gặp những trường hợp thực tế rất đáng suy ngẫm, chẳng hạn như một nam sinh thú nhận lý do hút thuốc chỉ vì... mẹ nói quá nhiều và kỳ vọng quá lớn. Mỗi lần bị giám sát chặt chẽ, em lại chọn cách hút thuốc để giải tỏa. Khi được chuyên gia phân tích, người mẹ đã bất ngờ, từ đó thay đổi hẳn phương pháp giáo dục, chuyển từ việc áp đặt sang lắng nghe và chia sẻ nhiều hơn với con.

Từ câu chuyện đó cho thấy, khi phát hiện con hút thuốc, điều quan trọng nhất là cha mẹ phải giữ được sự bình tĩnh. Thay vì mắng mỏ ngay lập tức, hãy trò chuyện cởi mở để tìm hiểu nguyên nhân gốc rễ: Con hút vì tò mò, vì áp lực học tập hay do bạn bè rủ rê? Bên cạnh đó, cha mẹ nên khuyến khích con tham gia các hoạt động thể thao, văn nghệ để bớt phụ thuộc vào khói thuốc. Cuối cùng, việc cai nghiện thuốc lá cho con tuổi vị thành niên đòi hỏi sự kiên trì rất lớn từ gia đình, và bản thân cha mẹ cũng phải làm gương, tuyệt đối tránh xa việc hút thuốc để con cái học theo.