Làm luật trong tư duy hệ thống để phát triển bền vững

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ: Hội nghị lần này diễn ra trong thời điểm rất quan trọng. Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; nhiều chủ trương lớn về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đang được khẩn trương thể chế hóa.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị các đại biểu tập trung vào những chính sách còn ý kiến khác nhau, những vấn đề tác động lớn đến người dân và doanh nghiệp, những cơ chế mới, chưa có tiền lệ hoặc chưa được kiểm nghiệm đầy đủ…

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc hội nghị. Ảnh: QH.

Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ tinh thần, luật ngắn hơn nhưng không mỏng về chính sách; quy định ít hơn nhưng trách nhiệm phải rõ hơn; ổn định hơn nhưng vẫn phải đủ khả năng thích ứng với thực tiễn. Pháp luật phải theo kịp cuộc sống, nhưng theo kịp không có nghĩa là chạy theo cuộc sống bằng việc sửa luật liên tục.

Một vấn đề trọng tâm được Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh là phải làm luật trong tư duy hệ thống. Trong một kỳ họp xem xét nhiều dự án có quan hệ chặt chẽ với nhau, nếu chỉ hoàn thiện từng luật riêng lẻ thì chưa đủ. Một hệ thống pháp luật tốt không chỉ cần từng đạo luật tốt mà các đạo luật phải vận hành được với nhau trong một logic thống nhất.

Quang cảnh hội nghị (ảnh QH).

Lưu ý phải nhìn từng quy định từ phía thực thi, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, luật không kết thúc ở thời điểm Quốc hội biểu quyết thông qua. Giá trị của luật chỉ được khẳng định khi đi vào cuộc sống. Do đó, cần kiểm tra rất kỹ: ai thực hiện, cấp nào thực hiện, nguồn lực ở đâu, dữ liệu ở đâu, trách nhiệm đến đâu, có phát sinh thêm thủ tục hoặc điều kiện hay không?

Đặc biệt, phải bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Phân cấp không chỉ là chuyển việc xuống; phải chuyển đồng bộ thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu và trách nhiệm.

Cùng với đó, chuyển đổi số cũng phải thực chất. Không thể số hóa một quy trình bất hợp lý rồi coi đó là cải cách; không thể bỏ một hồ sơ giấy nhưng lại tạo thêm một hồ sơ điện tử tương tự. Văn bản quy định chi tiết phải được chuẩn bị đồng thời; không để luật có hiệu lực nhưng phải chờ nghị định, chờ thông tư.

Phát huy vai trò của đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách, Chủ tịch Quốc hội cho biết, Quốc hội khóa XVI có tỷ lệ đại biểu chuyên trách cao hơn, đồng nghĩa với yêu cầu chuyên nghiệp hơn và trách nhiệm lớn hơn đối với từng quyết định lập pháp.

Chủ tịch Quốc hội mong mỗi ý kiến tại hội nghị không chỉ dừng ở câu chữ, mà phải là kết quả của nghiên cứu hồ sơ, đối chiếu thực tiễn và nhìn trong tổng thể hệ thống pháp luật. Các đại biểu phát biểu thẳng, ngắn, đi đúng vào những vấn đề còn khác nhau; rõ chính kiến, rõ lập luận, rõ phương án xử lý; cho ý kiến rõ dự án nào đã đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua, dự án nào còn phải tiếp tục hoàn thiện.

Các đại biểu tham dự hội nghị. Ảnh: QH.

Đối với những dự án mà chính sách lớn còn nhiều ý kiến khác nhau, đánh giá tác động chưa đầy đủ, quan hệ với các luật khác chưa được xử lý thấu đáo hoặc điều kiện thực hiện chưa bảo đảm thì cần mạnh dạn đề nghị tiếp tục hoàn thiện. Không lấy tiến độ thay cho chất lượng; không lấy số lượng luật được thông qua làm thước đo thành công của công tác lập pháp.

Ngay sau hội nghị, Chủ tịch Quốc hội đề nghị các cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan chủ trì thẩm tra khẩn trương tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ; báo cáo giải trình phải rõ ý kiến nào đã tiếp thu, ý kiến nào chưa tiếp thu và vì sao.

Chủ tịch Quốc hội cũng nhắc lại quan điểm xuyên suốt cho công tác lập pháp của nhiệm kỳ này, đó là: Quốc hội không làm luật để hoàn thành Chương trình lập pháp. Quốc hội làm luật để giải quyết vấn đề của thực tiễn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và mở đường cho phát triển. Thước đo cuối cùng không phải là thông qua được bao nhiêu luật, mà là sau khi luật được ban hành, bộ máy có vận hành tốt hơn không; người dân, doanh nghiệp có thuận lợi hơn không; nguồn lực xã hội có được giải phóng không; năng lực quản trị quốc gia có được nâng lên không?

“Một đạo luật tốt phải chắc từ chính sách, chặt trong quy định, thống nhất trong hệ thống, thông suốt khi thực thi”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội tin tưởng, với trí tuệ, kinh nghiệm, bản lĩnh và trách nhiệm của các đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách, hội nghị sẽ góp phần chuẩn bị tốt nhất về chất lượng cho Kỳ họp thứ 2, đồng thời tạo nền nếp cho một nhiệm kỳ lập pháp chủ động, chuyên nghiệp, kỷ luật và thực chất.