Làm mới thiết chế, mở rộng không gian văn hóa cộng đồng

Khi người dân thực sự tham gia, đóng góp và cùng vận hành, các thiết chế văn hóa sẽ không chỉ là nơi tổ chức sự kiện hay hội họp, mà từng bước trở thành một phần thiết thực, gần gũi của đời sống hằng ngày.

Người dân tập luyện bóng bàn tại “Nhà văn hóa - Khu thể thao” thôn Vạn Điểm (xã Phú Xuyên). Ảnh: Minh Châu

Nhà văn hóa thành “ngôi nhà chung”

Hơn 1 tháng sau khi mô hình “Nhà văn hóa - Khu thể thao” thôn Vạn Điểm (xã Phú Xuyên) đi vào hoạt động, các câu lạc bộ thể thao đã có thêm không gian để duy trì hoạt động thường xuyên. Sáng sớm hay chiều muộn, người dân đến tập luyện, giao lưu ngày một đông.

Theo Trưởng thôn Vạn Điểm Nguyễn Phúc Văn, điểm mới của thiết chế này là không gian được tổ chức theo hướng đa chức năng. Nếu trước đây, người dân thôn Vạn Điểm chủ yếu tận dụng sân đình nhỏ để tập luyện, giao lưu thì nay đã có khu sinh hoạt rộng rãi hơn dành cho các hoạt động văn hóa, thể thao; đồng thời có không gian giới thiệu, trưng bày sản phẩm làng nghề. Người dân vừa tập luyện, vừa trao đổi thông tin về sản xuất, kinh doanh, kết nối cung - cầu. Từ đây, tình làng nghĩa xóm cũng được bồi đắp thêm.

Cùng hướng tới việc làm mới không gian cộng đồng, nhưng tại phường Bồ Đề, điểm xuất phát lại là nhu cầu giao tiếp, kết nối của cư dân đô thị. Tại Nhà sinh hoạt cộng đồng chung cư Hanoi Homeland - tổ dân phố số 23, mô hình “Không gian văn hóa - Kết nối cộng đồng” được tổ chức theo hướng đa chức năng, với khu đọc sách, báo; không gian giao lưu văn hóa, văn nghệ; khu phổ biến kiến thức, kỹ năng sống và các tiện ích thiết thực phục vụ đời sống cư dân. Phó Chủ tịch UBND phường Bồ Đề Đào Thị Hoa cho biết, mô hình hướng tới tăng cường sự gắn kết giữa các thế hệ, thu hẹp khoảng cách giữa cư dân bản địa và người mới đến. Quan trọng hơn, người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể tham gia xây dựng, tổ chức và vận hành mô hình.

Tại phường Long Biên, mô hình “Không gian văn hóa số - Kết nối cộng đồng” ở Nhà văn hóa tổ dân phố Tư Đình 1 lại mở rộng công năng theo hướng kết hợp hoạt động văn hóa với chuyển đổi số. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, phòng đọc, tủ sách cộng đồng được kết hợp với hướng dẫn người dân sử dụng VNeID, mã QR và các dịch vụ công trực tuyến.

Ba mô hình, ba cách tiếp cận, nhưng cùng hướng tới một thay đổi: Nhà văn hóa không chỉ là nơi tổ chức hội họp mà đang từng bước trở thành không gian để người dân hằng ngày có thể đến đọc sách, tập luyện, giao lưu, học hỏi và cùng nhau tổ chức các hoạt động cộng đồng.

Bảo đảm các thiết chế văn hóa hoạt động hiệu quả

Từ thực tế tại thôn Vạn Điểm, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Xuyên Nguyễn Thị Bích Phượng cho rằng, trước hết cần tổ chức không gian một cách khoa học, phù hợp với nhu cầu của từng nhóm đối tượng: Người cao tuổi có không gian dưỡng sinh; người trung niên có khu vực tập luyện; phụ nữ có câu lạc bộ văn nghệ; trẻ em có khu đọc sách, vui chơi. Tuy nhiên, có không gian mới chỉ là điều kiện ban đầu. Ban điều hành phải nhiệt tình, trách nhiệm, thực hiện nghiêm quy chế và tạo điều kiện để các hoạt động được duy trì hiệu quả. Quan trọng nhất là “người dân phải là chủ thể”, chủ động tham gia, đóng góp và cùng duy trì hoạt động của các câu lạc bộ. Việc huy động nguồn lực cũng cần được thực hiện công khai, minh bạch, qua đó tạo trách nhiệm chung trong cộng đồng.

Theo Phó Chủ tịch UBND phường Bồ Đề Đào Thị Hoa, các tổ dân phố cần duy trì hoạt động thường xuyên, bổ sung sách, báo phù hợp, xây dựng nội quy, phân công lực lượng quản lý và tổ chức đa dạng các hoạt động, tránh hình thức. Để không gian có thể hoạt động lâu dài, cộng đồng phải cùng chia sẻ trách nhiệm trong việc bảo đảm cơ sở vật chất, điện, nước, vệ sinh và kinh phí.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Phạm Xuân Tài cho biết, sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở được rà soát, đánh giá để có phương án quản lý, khai thác phù hợp. Trong đó, các thiết chế quy mô cấp huyện được định hướng khai thác theo hướng liên xã, liên vùng. Giải pháp trọng tâm trong thời gian tới là đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng đội ngũ vận hành; đồng thời lựa chọn, thí điểm những mô hình phù hợp với đặc điểm từng địa bàn. Mục tiêu của Hà Nội là 95% thiết chế văn hóa, thể thao hoạt động hiệu quả.

Theo báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, toàn thành phố hiện có 4.534 nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng thôn, tổ dân phố. Bên cạnh đó là các điểm không gian công cộng phục vụ nhân dân. Đáng chú ý, 126/126 xã, phường đã đăng ký mô hình “Mỗi xã, phường có một mô hình hay, cách làm hiệu quả phát huy hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở”, qua đó tổ chức lại hoạt động các nhà văn hóa, điểm sinh hoạt theo hướng khoa học, phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Cùng với Vạn Điểm, Bồ Đề, Long Biên, nhiều địa phương khác cũng đã và đang tổ chức lại nhà văn hóa theo hướng đa chức năng dựa trên nhu cầu thực tế của nhân dân: Một nơi tập luyện, một góc đọc sách, một câu lạc bộ, một không gian gặp gỡ hay một tiện ích số. Khi người dân cùng tích cực tham gia, nhà văn hóa mới thực sự trở thành không gian của cộng đồng.