Làm rõ quy trình kiểm tra khí thải xe diesel theo phương pháp gia tốc tự do

Trước đó, Cục Đăng kiểm nhận được kiến nghị của Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam về việc xem xét điều chỉnh theo hướng không yêu cầu nhấn bàn đạp ga lên mức tối đa khi kiểm định khí thải đối với ô tô sử dụng nhiên liệu diesel.

Kiểm tra khí thải xe diesel bằng chu trình gia tốc tự do giúp kiểm soát thực chất độ khói của phương tiện, ngăn bỏ lọt phương tiện gây ô nhiễm môi trường (ảnh minh họa).

Về vấn đề này, Cục Đăng kiểm VN cho biết, kể từ ngày 1/3/2026, phương pháp đo độ khói của khí thải xe ô tô lắp động cơ cháy do nén (chủ yếu xe ô tô sử dụng nhiên liệu diesel) được thực hiện theo QCVN 85:2025/BNNMT bằng chu trình gia tốc tự do.

Đây là quy trình chuẩn mực được áp dụng ở hầu hết các nước trên thế giới như: Liên hợp quốc, Châu Âu, Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc, khu vực ASEAN... để xác định độ khói đỉnh của động cơ diesel.

Cơ quan này giải thích, gia tốc tự do là trạng thái kiểm tra khi động cơ được tăng tốc nhanh và dứt khoát từ tốc độ cầm chừng lên đến tốc độ lớn nhất (tốc độ cắt nhiên liệu) trong điều kiện xe đỗ tại chỗ, không mang tải, cần số ở vị trí trung gian (số N hoặc P).

Để đảm bảo đúng quy trình, người thực hiện bắt buộc phải đạp bàn đạp ga hết hành trình một cách nhanh chóng trong thời gian không quá 1 giây, liên tục, không giật cục để hệ thống nhiên liệu đạt được mức cấp tối đa tức thời.

"Nếu đạp bàn đạp ga không hết hành trình hoặc thời gian đạp kéo dài hơn 1 giây, phép thử chỉ phản ánh quá trình tăng tốc thông thường, không đáp ứng đúng bản chất của gia tốc tự do. Khi đó, bộ tăng áp (turbo) và hệ thống phun nhiên liệu không hoạt động ở trạng thái khắc nghiệt nhất, làm sai lệch hoàn toàn kết quả đo độ khói cực đại", Cục Đăng kiểm thông tin.

Dẫn chứng việc thực nghiệm trên xe ô tô khách 29 chỗ, Cục này cho biết, khi đạp ga chậm (thời gian từ 1,5 - 2 giây), kết quả độ khói chỉ đạt 9,0% HSU - nằm trong ngưỡng cho phép nhưng không phản ánh đúng thực trạng. Trong khi đó, nếu thực hiện đúng quy trình gia tốc tự do (đạp nhanh dưới 1 giây), kết quả thực tế lên tới 94,1% HSU.

"Như vậy, việc thao tác sai lệch không chỉ làm mất đi tính chính xác của phép đo mà còn tạo ra tình trạng sạch giả tạo, dẫn đến bỏ lọt những phương tiện gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng", Cục Đăng kiểm VN nhấn mạnh.

Nhấn mạnh nhiệm vụ quan trọng nhất của công tác kiểm định là kiểm soát việc đảm bảo an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường, phát hiện ra các lỗi, hư hỏng của phương tiện tham gia giao thông đường bộ, Cục Đăng kiểm cho hay, một động cơ được bảo dưỡng đúng định kỳ theo quy định của nhà sản xuất xe hoàn toàn đáp ứng được phương pháp kiểm tra khí thải theo chế độ gia tốc tự do.

Ngược lại, nếu động cơ không đáp ứng được phép thử này, phương tiện đó tiềm ẩn nguy cơ gây mất an toàn giao thông, gây nguy hiểm cho xã hội.

Mặt khác, để bảo vệ tài sản của người dân, doanh nghiệp, Cục Đăng kiểm đã hướng dẫn cơ sở đăng kiểm thiết lập hàng rào an toàn 2 lớp khi kiểm tra khí thải xe cơ giới.

Lớp thứ nhất là kiểm tra sơ bộ, yêu cầu đăng kiểm viên bắt buộc phải kiểm tra dầu bôi trơn, nước làm mát, tiếng gõ lạ,…của phương tiện; kiên quyết từ chối kiểm tra khí thải nếu xe có dấu hiệu mất an toàn, không đảm bảo tình trạng kỹ thuật.

Lớp thứ hai được gọi là thích nghi nhiệt, bắt buộc thực hiện ít nhất 2 bước gia tốc đệm (lần 1 đạp ga trên 5 giây, lần 2 đạp ga từ 2-5 giây) để các chi tiết cơ khí giãn nở nhiệt đồng đều trước khi đo chính thức, loại bỏ hoàn toàn rủi ro sốc nhiệt.

Về việc chủ xe ký bản cam kết, Cục Đăng kiểm khẳng định không phải là yêu cầu bắt buộc đối với tất cả các xe, bản chất là thông báo tình trạng kỹ thuật và bảo vệ quyền lợi của chủ xe, giúp chủ xe nhận thức rõ rủi ro nếu động cơ không đảm bảo an toàn kỹ thuật trước khi thực hiện kiểm tra khí thải, đồng thời chỉ là giải pháp tạm thời.

Sau khi Cục Đăng kiểm thu thập đầy đủ dữ liệu về giới hạn tốc độ không tải lớn nhất của động cơ theo quy định của nhà sản xuất xe, sẽ chấm dứt việc thực hiện cam kết của chủ xe trong quá trình kiểm tra khí thải.