Làm rõ quyền quyết định hiến tạng khi các thành viên gia đình bất đồng

Trưởng Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng Lê Ngọc Châu, Tổ trưởng Tổ 3, điều hành phiên thảo luận. Ảnh: Lâm Hiển

Sáng 21/10, thảo luận tại tổ về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), ĐBQH Nguyễn Thành Đồng (Hà Tĩnh) cơ bản tán thành các nội dung của dự thảo, song đề nghị làm rõ một số quy định nhằm bảo đảm tính thống nhất, minh bạch và khả thi khi triển khai.

Ai có quyền quyết định khi gia đình bất đồng về việc hiến tạng?

Một trong những vấn đề được đại biểu Nguyễn Thành Đồng quan tâm là điều kiện lấy bộ phận cơ thể ở người hiến sau khi chết, quy định tại Điều 20.

Theo dự thảo, đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên không đăng ký hiến nhưng trước khi chết có nguyện vọng hiến, việc lấy bộ phận cơ thể sau khi chết phải được "người là thành viên gia đình đồng ý cho hiến".

Tuy nhiên, dự thảo chưa xác định cụ thể thành viên nào trong gia đình có thẩm quyền đồng ý, thứ tự ưu tiên giữa các thành viên hoặc cách xử lý khi những người này có ý kiến khác nhau.

Đại biểu cho rằng, khoảng trống này có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng không thống nhất, nhất là trong những trường hợp cần quyết định kịp thời để lấy bộ phận cơ thể phục vụ ghép.

Trong khi đó, dự thảo mới giao Chính phủ quy định chi tiết về hình thức thể hiện và phương thức xác định nguyện vọng hiến, chưa bao quát vấn đề xác định người có quyền đồng ý và xử lý bất đồng trong gia đình.

Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định rõ chủ thể có quyền đồng ý, nguyên tắc xác định sự đồng thuận và phương án xử lý khi các thành viên gia đình không thống nhất. Trường hợp cần thiết, có thể giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm thuận lợi trong thực hiện.

ĐBQH Nguyễn Thành Đồng (Hà Tĩnh) phát biểu. Ảnh: Lâm Hiển

Một vấn đề khác được đại biểu đặt ra là điều kiện về độ tuổi đối với người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống.

Theo Điều 22, người từ đủ 18 tuổi trở lên được hiến bộ phận cơ thể cho thành viên gia đình, nhưng nếu hiến cho người không phải thành viên gia đình thì phải từ đủ 25 tuổi trở lên.

Đại biểu đề nghị làm rõ cơ sở khoa học, thực tiễn và căn cứ pháp lý của sự phân biệt này, trong khi theo Bộ luật Dân sự, người từ đủ 18 tuổi đã có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.

Bên cạnh đó, Điều 23 mới quy định trách nhiệm đánh giá một số điều kiện tại Điều 22, chưa đề cập rõ việc kiểm tra điều kiện từ đủ 25 tuổi đối với trường hợp hiến cho người ngoài gia đình.

Theo đại biểu, đây là điều kiện quan trọng, góp phần phòng ngừa nguy cơ lợi dụng việc hiến bộ phận cơ thể để mua bán, môi giới trái pháp luật. Do đó, cần bổ sung trách nhiệm kiểm tra, đánh giá của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và Hội đồng tư vấn, bảo đảm các điều kiện hiến được xem xét đầy đủ, chặt chẽ.

Làm rõ thứ tự ưu tiên ghép tạng, tránh cách hiểu khác nhau

Liên quan đến việc điều phối bộ phận cơ thể người, đại biểu Nguyễn Thành Đồng cho rằng, khoản 3 Điều 28 đã quy định các tiêu chí ưu tiên ghép nhưng chưa làm rõ thứ tự áp dụng hoặc nguyên tắc lựa chọn khi nhiều người chờ ghép cùng đáp ứng các tiêu chí khác nhau.

Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Tĩnh tham gia phiên thảo luận tổ sáng 21/10. Ảnh: Lâm Hiển

Việc thiếu quy định cụ thể có thể dẫn đến cách hiểu, áp dụng không thống nhất, ảnh hưởng đến tính công khai, minh bạch và công bằng trong lựa chọn người được ghép.

Đại biểu đề nghị xác định rõ nguyên tắc ưu tiên và phương thức xử lý khi có nhiều người cùng đáp ứng các tiêu chí. Trường hợp cần thiết, Chính phủ có thể quy định chi tiết để bảo đảm việc điều phối được thực hiện khách quan, thống nhất.

Cũng liên quan đến danh sách chờ ghép, khoản 13 Điều 6 cấm hành vi cố ý thay đổi, cập nhật thông tin không đúng nhằm được ưu tiên điều phối mô, bộ phận cơ thể người.

Đại biểu đánh giá quy định này cần thiết để bảo đảm công bằng, song chỉ ra điểm chưa chính xác trong kỹ thuật dẫn chiếu. Cụ thể, điều khoản dẫn tới khoản 3 Điều 28, trong khi nội dung này quy định tiêu chí xác định thứ tự ưu tiên ghép, không phải các thông tin cụ thể của người chờ ghép.

Vì vậy, đại biểu đề nghị rà soát, dẫn chiếu đúng quy định; nếu chưa có, cần bổ sung các thông tin phải quản lý, cập nhật và trách nhiệm bảo đảm tính chính xác, tạo căn cứ xử lý vi phạm.

Đối với người dưới 18 tuổi, đại biểu lưu ý cần phân biệt giữa việc đăng ký hiến và điều kiện thực hiện hiến.

Dự thảo cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện. Tuy nhiên, việc lấy mô, bộ phận cơ thể ở nhóm tuổi này chỉ được thực hiện trong những trường hợp nhất định và phải đáp ứng các điều kiện luật định.

Theo đại biểu, việc đã đăng ký hiến không đồng nghĩa với việc có thể thực hiện hiến trong mọi trường hợp. Do đó, cần làm rõ giá trị pháp lý của việc đăng ký và bảo đảm sự thống nhất giữa các quy định, tránh hiểu đăng ký hiến là căn cứ duy nhất để thực hiện lấy mô, bộ phận cơ thể.

Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình bày tờ trình về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Ảnh: Quang Khánh

Tại Điều 12, đại biểu cũng chỉ ra bất cập trong quy định lấy mô tái sinh của người chưa đăng ký hiến để cấp cứu, cứu sống cha, mẹ, anh, chị, em ruột.

Theo đó, dự thảo đồng thời dẫn chiếu các điều kiện dành cho người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi và người dưới 15 tuổi. Đây là hai nhóm tuổi khác nhau, không thể đồng thời áp dụng cùng một hệ điều kiện. Đại biểu đề nghị sửa lại cách dẫn chiếu tương ứng với từng nhóm tuổi để tránh lúng túng khi thực hiện.

Tránh khoảng trống khi Luật có hiệu lực

Một nội dung khác được đại biểu Nguyễn Thành Đồng lưu ý là tiến độ xây dựng Hệ thống thông tin về quản lý mô, bộ phận cơ thể người.

Theo dự thảo, Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2028, nhưng Hệ thống thông tin phải hoàn thành trước ngày 31/12/2028, tức thời hạn hoàn thành chậm gần một năm so với thời điểm Luật có hiệu lực.

Trong khi đó, Hệ thống này là công cụ phục vụ đăng ký hiến, quản lý danh sách chờ ghép, cập nhật thông tin và điều phối mô, bộ phận cơ thể người.

Đại biểu lo ngại sự chênh lệch về thời điểm có thể ảnh hưởng đến việc triển khai các quy định liên quan, gây khó khăn trong tổ chức thực hiện.

Vì vậy, đại biểu đề nghị điều chỉnh thời hạn hoàn thành Hệ thống trước khi Luật có hiệu lực. Nếu chưa thể đáp ứng tiến độ, cần bổ sung quy định chuyển tiếp, xác định rõ phương thức thực hiện các thủ tục trong thời gian Hệ thống chưa vận hành đầy đủ.

"Yêu cầu đặt ra là bảo đảm hoạt động liên tục, thống nhất và không tạo khoảng trống pháp lý khi Luật được thi hành", ĐBQH Nguyễn Thành Đồng nhấn mạnh.

Hơn 91% ca ghép tạng tại Việt Nam từ người hiến sống

Báo cáo trước Quốc hội sáng 21/10, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, sau 20 năm thực hiện Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006, Việt Nam đã đạt nhiều tiến bộ trong lĩnh vực ghép tạng.