Làm sao để Cửa khẩu mũi nhọn Trà Lĩnh - Long Bang thực sự nhộn nhịp?

Theo số liệu tổng hợp từ ngày 01/01/2025 đến hết ngày 31/12/2025, tại Trà Lĩnh có 220 doanh nghiệp tham gia làm thủ tục hải quan. Kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 326.393.869 đô la Mỹ, bằng 102% chỉ tiêu giao; trong đó xuất khẩu đạt 319.497.192 đô la Mỹ, nhập khẩu đạt 6.896.677 đô la Mỹ. Kim ngạch giám sát, chuyển cửa khẩu, quá cảnh đạt 166.383.890 đô la Mỹ, bằng 179% chỉ tiêu. Tổng thu ngân sách đạt 54.302.964.146 đồng. Tổng số ô tô qua lại biên giới là 2.584 lượt nhập cảnh và 3.126 lượt xuất cảnh.

Doanh nghiệp làm thủ tục hải quan tại Đội Hải quan Cửa khẩu quốc tế Trà Lĩnh.

Cơ cấu hàng hóa đã hình thành tương đối rõ: xuất khẩu gồm hạt điều, hạt tiêu, tôm, cá, chì thỏi, rơm, sầu riêng, dịch chanh dây; nhập khẩu gồm nguyên liệu sản xuất men rượu, vải, gạch, gỗ, bia, linh kiện loa, xe nâng, máy đào bánh xích và hàng tiêu dùng. Những con số đó cho thấy Trà Lĩnh không phải điểm trắng trên bản đồ thương mại. Nhưng nếu so với nhịp xe nối dài và cường độ thông quan ở Lào Cai, khoảng cách về quy mô và mức độ sôi động vẫn rất rõ. Sự khác biệt không nằm ở một mặt hàng cụ thể, mà nằm ở độ dày của luồng hàng và mức độ ổn định của hệ sinh thái dịch vụ.

Những mặt hàng như sầu riêng chỉ là ví dụ để soi chiếu năng lực vận hành. Các mặt hàng nông sản tươi và thủy sản đông lạnh đòi hỏi mã số vùng trồng, mã cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc, kiểm dịch nghiêm ngặt; đặc biệt là thời gian xử lý phải nhanh và ổn định. Mỗi giờ chậm trễ đều ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và giá trị hàng hóa. Doanh nghiệp vì vậy lựa chọn nơi có thể dự báo được thời gian thông quan, nơi hồ sơ được rà soát trước khi xe đến, nơi phát sinh được xử lý ngay trong ngày.

Vì sao xe hàng đi Kim Thành? Không phải vì Trà Lĩnh thiếu điều kiện pháp lý. Không phải vì thiếu quyết tâm. Mà vì Kim Thành đã hình thành một “đường xe quen” nhiều năm, có hệ thống kho bãi gắn với hàng nông sản tươi, có lực lượng chuyên xử lý, có nhịp phối hợp ổn định với phía Hà Khẩu. Xe đến là vào bãi, kiểm tra là xong, thông quan là đi. Doanh nghiệp tính toán rất rõ ràng: đi đâu chắc chắn, đi đó.

Trà Lĩnh có bất lợi về vị trí hay không? Câu trả lời là có, và cần nhìn thẳng. Cao Bằng là tỉnh miền núi bị chia cắt mạnh, địa hình phức tạp, nhiều đèo dốc. Khoảng cách vận chuyển từ các vùng sản xuất lớn như Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long lên Cao Bằng dài hơn so với tuyến lên Lào Cai hoặc Lạng Sơn. Chi phí vận tải cao hơn. Chi phí đầu tư hạ tầng, giải phóng mặt bằng lớn hơn. Quỹ đất khu vực cửa khẩu hạn chế; hệ thống kho bãi và hậu cần chưa đồng bộ; dịch vụ hỗ trợ chưa phát triển đầy đủ.

Tuyến cao tốc Đồng Đăng -Trà Lĩnh đã tạo ra lợi thế quan trọng khi rút ngắn thời gian và nâng cao độ ổn định của hành trình. Tuy nhiên, cao tốc chỉ là điều kiện cần. Nếu xe đi nhanh trên cao tốc mà vào cửa khẩu vẫn phải chờ đợi, lợi thế đó sẽ bị triệt tiêu. Nếu quãng đường xa hơn mà thời gian thông quan không rút ngắn tương ứng, doanh nghiệp sẽ không có động lực thay đổi tuyến.

Nếu nhìn ở tầm dài hạn, Trà Lĩnh lại nằm trên hành lang kinh tế có ý nghĩa chiến lược. Tuyến Trà Lĩnh - Long Bang kết nối trực tiếp với khu vực Tứ Xuyên, Trùng Khánh và các tỉnh phía tây, tây nam Trung Quốc - một không gian thị trường rộng lớn, dân số đông, nhu cầu tiêu dùng cao, đặc biệt là khu vực nội địa Trung Quốc đang tăng trưởng mạnh. Nếu tổ chức tốt, Trà Lĩnh không chỉ là cửa khẩu phụ trợ, mà có thể trở thành cửa ngõ quan trọng của một hành lang thương mại mới hướng sâu vào phía tây Trung Quốc, nơi còn nhiều dư địa cho hàng hóa Việt Nam.

Nhưng lợi thế dài hạn không tự chuyển hóa thành lưu lượng trước mắt. Khi chưa có chân hàng, chưa có dòng hàng ổn định, cửa khẩu vẫn khó tránh khỏi cảnh thưa thớt. Muốn nói đến vị thế chiến lược, trước hết phải tạo được dòng hàng thường xuyên, phải hình thành được thói quen tuyến, phải để doanh nghiệp thấy rõ lợi ích cụ thể khi lựa chọn Trà Lĩnh.

Vì vậy, vấn đề không phải là có bất lợi hay không, mà là cách bù đắp bất lợi bằng tổ chức và kỷ luật vận hành. Nếu khoảng cách xa hơn, thời gian xử lý phải ngắn hơn. Nếu chi phí đầu tư cao hơn, chi phí vận hành phải minh bạch và hợp lý. Nếu quỹ đất hạn chế, quy hoạch phải tập trung cho kho bãi hàng rời, kho bãi hàng lạnh, khu kiểm tra chuyên ngành, khu gia công, đóng gói và chia tách hàng hóa. Phải có dịch vụ nâng hạ, phân luồng riêng cho hàng xuất khẩu, nhập khẩu và hàng chờ kiểm tra.

Muốn nhộn nhịp, cách điều hành phải thay đổi. Hải quan cần rút ngắn thời gian xử lý thực chất, công khai thời gian thông quan trung bình và giảm tỷ lệ hồ sơ phải bổ sung. Cơ quan kiểm dịch phải có quy trình riêng cho hàng nông sản tươi và thủy sản đông lạnh, có khu kiểm tra riêng và cơ chế xử lý nhanh khi phát sinh. Hệ thống hậu cần phải được hoàn thiện với kho lạnh, kho mát, bãi xe có cấp điện và khu xử lý phát sinh ngay tại cửa khẩu.

Vai trò điều phối phải được xác lập rõ ràng. Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh phải là đầu mối điều hành thống nhất tại cửa khẩu, chịu trách nhiệm chung về nhịp vận hành, tránh chồng lấn chức năng với Sở Công Thương. Mỗi nội dung phải có một đầu mối chịu trách nhiệm; mỗi chỉ số phải được theo dõi và công bố định kỳ. Khi doanh nghiệp thấy rõ số xe qua cửa khẩu tăng lên từng tháng, thời gian thông quan rút ngắn, tỷ lệ hồ sơ phải bổ sung giảm xuống, niềm tin sẽ được củng cố.

Mong muốn lớn nhất là Cửa khẩu Trà Lĩnh - Long Bang sớm phát huy tiềm năng, trở thành cửa khẩu sôi động của cả nước. Những vấn đề nêu ra cũng chính là nội dung tỉnh và các ngành chức năng đã và đang tập trung thúc đẩy bằng các giải pháp cụ thể, quyết liệt và có lộ trình dài hạn. Trong đó có các giải pháp bền vững về cơ chế, chính sách và quy trình; đồng thời là các giải pháp chi tiết về tổ chức vận hành.

Ngành hải quan đang tập trung xây dựng hải quan số, cửa khẩu số, trong đó Trà Lĩnh – Long Bang là trọng điểm. Mục tiêu là bảo đảm thông quan nhanh chóng, thuận lợi; tinh thần phục vụ rõ ràng; thời gian xử lý từng bước rút ngắn, hướng tới mức cạnh tranh với các cửa khẩu của tỉnh bạn. Song song với đó là yêu cầu hoàn thiện hạ tầng đồng bộ và tổ chức vận hành khoa học.

Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hải Hòa kiểm tra tiến độ thi công các hạng mục tại công trường tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh.

Điều cốt lõi vẫn là sự tổ chức đồng bộ. Mỗi ngành phải thực sự quyết liệt trong phạm vi trách nhiệm của mình; phối hợp chặt chẽ, không chồng lấn, không đùn đẩy. Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh phải là đầu mối điều phối thống nhất; hải quan, kiểm dịch, biên phòng, đơn vị hạ tầng và cơ quan đối ngoại phải vận hành theo cùng một nhịp.

Những bất lợi là có thật. Nhưng bất lợi không thể trở thành lý do trì hoãn. Khi bất lợi được bù đắp bằng tốc độ, bằng sự ổn định và bằng trách nhiệm rõ ràng, Trà Lĩnh - Long Bang sẽ không chỉ thu hẹp khoảng cách với các cửa khẩu lớn, mà có thể từng bước hình thành vị thế riêng của mình trên bản đồ thương mại khu vực.

Lê Hải Hòa, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh