Làm sao để giữ chữ tín trên sàn thương mại điện tử?

Từ cửa hàng mặt phố đến "gian hàng số"

Dạo quanh nhiều tuyến phố từng được xem là "đất vàng" kinh doanh của Hà Nội như Chùa Bộc, Thái Hà, Tây Sơn, Kim Mã hay Cầu Giấy, không khó để bắt gặp những tấm biển cho thuê nhà, sang nhượng mặt bằng xuất hiện ngày càng nhiều.

Theo các chuyên gia kinh tế, hiện tượng này không đơn thuần phản ánh khó khăn của thị trường bán lẻ mà còn cho thấy sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng. Khi người dân ngày càng quen với việc mua sắm qua điện thoại, các ứng dụng thương mại điện tử, mạng xã hội và livestream bán hàng, lợi thế của cửa hàng mặt phố không còn tuyệt đối như trước.

Làn sóng trả mặt bằng trên nhiều tuyến phố Hà Nội. Ảnh: Thu Giang

Nhiều hộ kinh doanh sau khi trả mặt bằng thực chất không rời bỏ thị trường mà chuyển sang mô hình kho hàng kết hợp bán trực tuyến. Không phải chi trả hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng tiền thuê mặt bằng mỗi tháng, người bán có thể tiếp cận khách hàng trên phạm vi toàn quốc chỉ bằng một chiếc điện thoại thông minh.

Sự phát triển của thương mại điện tử đang mở ra cơ hội lớn cho hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, cùng với đó là những thách thức chưa từng có đối với công tác quản lý hàng hóa, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và chống gian lận thương mại.

Khi hàng giả theo chân người bán lên không gian mạng

Nếu như trước đây hàng giả thường được bày bán tại các chợ, cửa hàng nhỏ lẻ thì nay môi trường mạng đang trở thành kênh tiêu thụ mới với quy mô lớn hơn rất nhiều.

Một trong những vụ việc điển hình vừa bị phát hiện là vụ án liên quan đến Lưu Phát Thuận, Giám đốc Công ty TNHH Thale Group tại thành phố Hồ Chí Minh. Giữa tháng 5-2026, cơ quan chức năng phát hiện hàng nghìn đôi giày, dép, tất giả mạo các thương hiệu nổi tiếng như Nike, Adidas, Converse được tập kết tại doanh nghiệp này.

Cơ quan công an kiểm đếm hàng hóa của Công ty TNHH Thale Group tại TP Hồ Chí Minh. Ảnh: IT

Kết quả điều tra cho thấy từ năm 2023 đến thời điểm bị phát hiện, Thuận đã sử dụng hàng loạt tài khoản trên Shopee, Facebook, Instagram và TikTok với tên gọi "thanhstore" để quảng cáo, bán các sản phẩm giả mạo nhãn hiệu. Nguồn hàng được mua trôi nổi trên mạng, không có hóa đơn chứng từ hợp pháp. Chỉ trong chưa đầy 3 năm, hoạt động kinh doanh này đã giúp đối tượng thu lợi bất chính hơn 3,5 tỷ đồng.

Đây không phải trường hợp cá biệt. Đầu năm 2026, cơ quan chức năng tỉnh Bắc Giang đã triệt phá một cơ sở sản xuất mỹ phẩm giả quy mô lớn. Các sản phẩm serum, mỹ phẩm chăm sóc da được tiêu thụ chủ yếu thông qua Shopee và TikTok Shop với hơn 100.000 đơn hàng, doanh thu trên 6 tỷ đồng. Gần đây, vụ việc liên quan sản phẩm "Siro ăn ngon Hải Bé" được bán rộng rãi qua các nền tảng thương mại điện tử cũng gây xôn xao dư luận khi cơ quan chức năng xác định đây là hàng giả và đã có hơn 100.000 sản phẩm được tiêu thụ ra thị trường.

Điểm chung của các vụ việc là đều tận dụng sức lan tỏa mạnh mẽ của môi trường số. Chỉ bằng vài phiên livestream hoặc một gian hàng trực tuyến, hàng hóa có thể tiếp cận hàng chục nghìn khách hàng trên phạm vi cả nước trong thời gian ngắn.

Thực tế này cho thấy, làn sóng chuyển dịch từ cửa hàng truyền thống sang kinh doanh trực tuyến đang tạo ra cơ hội phát triển nhưng đồng thời cũng làm gia tăng nguy cơ hàng giả, hàng nhái, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ len lỏi vào thị trường nếu không được kiểm soát hiệu quả.

Theo số liệu của cơ quan quản lý, chỉ trong 6 tháng đầu năm, các sàn thương mại điện tử đã phải gỡ bỏ hơn 33.000 sản phẩm vi phạm và xử lý trên 11.000 gian hàng có dấu hiệu kinh doanh hàng giả, hàng nhái.

Luật sư Nguyễn Văn Đồng, Trưởng Văn phòng Luật sư Nhân Chính (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho rằng các sàn thương mại điện tử không thể chỉ xem mình là đơn vị trung gian kết nối người bán với người mua. Với vai trò tham gia sâu vào hoạt động quảng cáo, thanh toán, vận chuyển và quản lý gian hàng, các nền tảng phải có trách nhiệm kiểm soát, ngăn chặn hàng giả, phối hợp điều tra và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Sự phát triển của thương mại điện tử là xu hướng tất yếu trong nền kinh tế số. Tuy nhiên, chuyển đổi từ cửa hàng vật lý sang "gian hàng số" không đồng nghĩa với việc các quy định về chất lượng hàng hóa hay trách nhiệm pháp lý bị nới lỏng.

Đối với người kinh doanh, uy tín thương hiệu phải là yếu tố sống còn. Đối với các sàn thương mại điện tử, cần siết chặt khâu xác thực người bán, kiểm soát nguồn gốc hàng hóa và chủ động phát hiện vi phạm. Còn với người tiêu dùng, cần lựa chọn các gian hàng chính hãng, kiểm tra thông tin sản phẩm, hóa đơn chứng từ và cảnh giác trước những lời quảng cáo "giá sốc", "hàng hiệu giá rẻ".

Bởi nếu mặt bằng kinh doanh có thể trả lại bất cứ lúc nào thì niềm tin của khách hàng, một khi đã đánh mất vì hàng giả, hàng nhái, sẽ rất khó lấy lại.