Làm thế nào để tập trung sâu mà không cạn kiệt năng lượng?

Một ngày làm việc có thể bắt đầu với danh sách nhiệm vụ rõ ràng, nhưng chỉ sau vài giờ, kế hoạch đã bị xáo trộn bởi những cuộc gọi, thông báo và yêu cầu phát sinh. Công việc này chưa xong, công việc khác đã đến. Những nhiệm vụ đòi hỏi suy nghĩ sâu cứ bị trì hoãn, trong khi chúng ta liên tục chuyển sự chú ý từ việc này sang việc khác.

Theo Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA), việc chuyển đổi giữa các nhiệm vụ có thể làm giảm hiệu suất vì não bộ cần thời gian thích nghi với yêu cầu mới. Khi sự chú ý liên tục bị gián đoạn, chúng ta không chỉ mất thời gian mà còn phải nỗ lực để quay lại mạch suy nghĩ ban đầu.

Vì vậy, làm việc nhiều giờ chưa chắc đồng nghĩa với làm việc hiệu quả. Đôi khi, điều khiến chúng ta mệt mỏi không chỉ là khối lượng công việc, mà còn là cách sự chú ý bị phân tán trong suốt ngày dài.

Làm việc nhiều giờ chưa chắc đồng nghĩa với làm việc hiệu quả. Ảnh minh họa: Magnific.

Nhà tâm lý học Mihaly Csikszentmihalyi gọi trạng thái hoàn toàn đắm chìm vào một hoạt động là “dòng chảy”. Khi đó, chúng ta tập trung sâu vào việc đang làm và cảm thấy hứng thú với quá trình thực hiện. Để tạo điều kiện cho trạng thái này, thay vì ép bản thân làm việc liên tục, chúng ta cần chủ động bảo vệ sự chú ý và điều chỉnh nhịp độ làm việc phù hợp.

Trước hết, hãy xác định một nhiệm vụ quan trọng nhất cần hoàn thành thay vì bắt đầu ngày mới bằng việc phản ứng với mọi thông báo. Trong khoảng thời gian dành cho nhiệm vụ đó, bạn có thể tắt những thông báo không cần thiết, hạn chế kiểm tra email và tránh chuyển sang công việc khác khi chưa thực sự cần thiết. Việc tập trung vào một nhiệm vụ tại một thời điểm giúp giảm những gián đoạn không đáng có và tạo điều kiện để bạn đào sâu vấn đề.

Tiếp theo, hãy sắp xếp công việc theo mức độ tập trung cần thiết. Những nhiệm vụ đòi hỏi tư duy sâu nên được ưu tiên vào thời điểm bạn tỉnh táo nhất, còn các công việc nhỏ có tính chất tương tự có thể được gom lại để xử lý cùng lúc. Đồng thời, hãy dành thời gian nghỉ ngơi phù hợp thay vì cố duy trì hiệu suất cao trong mọi thời điểm. Một nhịp làm việc hợp lý không chỉ giúp bạn hoàn thành nhiệm vụ trước mắt mà còn hỗ trợ duy trì năng lượng lâu dài.

Một nhịp làm việc hợp lý không chỉ giúp bạn hoàn thành nhiệm vụ trước mắt mà còn hỗ trợ duy trì năng lượng lâu dài. Ảnh minh họa: Magnific.

Quan trọng hơn, hãy nhìn lại những việc mình đang cố gắng hoàn thành. Bạn đang dành thời gian cho mục tiêu quan trọng hay chỉ liên tục xử lý những yêu cầu phát sinh? Có nhiệm vụ nào có thể đơn giản hóa, ủy quyền hoặc loại bỏ mà không ảnh hưởng đến kết quả chung? Đôi khi, cải thiện hiệu suất không bắt đầu từ việc làm nhanh hơn, mà từ việc nhận ra điều gì thực sự cần thiết và điều gì đang tiêu hao năng lượng mà không tạo ra nhiều giá trị.

Góc nhìn này cũng được gợi mở qua cuốn sách Sức mạnh của Đạo – 7 nguyên lý giúp đạt trạng thái dòng chảy tối ưu của Max Landsberg. Tác giả kết nối những nguyên lý của Đạo giáo với công việc và đời sống hiện đại, trong đó có tư tưởng vô vi – hành động không gượng ép. Vô vi không có nghĩa là thụ động hay buông xuôi, mà gợi nhắc chúng ta lựa chọn cách hành động phù hợp thay vì cố kiểm soát mọi thứ bằng sức lực và ý chí.

Sách Sức mạnh của Đạo của Max Landsberg.

Trong công việc, tư tưởng ấy mở ra một cách nhìn khác về nỗ lực: không phải nhiệm vụ nào cũng cần được giải quyết cùng lúc, và không phải cứ cố gắng nhiều hơn là sẽ đạt kết quả tốt hơn. Khi biết điều chỉnh cách làm, giảm bớt những nỗ lực không cần thiết và tập trung vào điều thực sự quan trọng, chúng ta có thể sử dụng thời gian và năng lượng có chủ đích hơn.

Sau cùng, tập trung sâu không đồng nghĩa với làm việc liên tục hay buộc bản thân phải đạt hiệu suất cao trong mọi thời điểm. Đó là khả năng chủ động bảo vệ sự chú ý, lựa chọn đúng việc và duy trì nhịp độ phù hợp. Bởi đôi khi, để làm được nhiều điều có ý nghĩa hơn, chúng ta không cần cố gắng thêm mà cần học cách dành ít năng lượng hơn cho những điều không thực sự cần thiết.