Lần đầu ở Việt Nam, bệnh nhân đột quỵ được cứu ở giờ thứ 16

Bệnh nhân bị đột quỵ được can thiệp hiệu quả bởi thuốc tiêu sợi huyết thế hệ mới. Ảnh minh hoạ: Trần Hiền.

Tại Hội nghị khoa học toàn quốc về đột quỵ và các bệnh thần kinh liên quan, PGS.TS Nguyễn Huy Thắng, Chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam, Trưởng khoa Bệnh lý mạch máu não, Bệnh viện Nhân dân 115 (TP.HCM), chia sẻ về trường hợp bệnh nhân đầu tiên tại Việt Nam được điều trị tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch trong cửa sổ rất muộn, từ 4,5 đến 24 giờ sau khởi phát đột quỵ, bằng thuốc Tenecteplase (TNK).

Bệnh nhân là cụ bà gần 80 tuổi, nhập Bệnh viện Nhân dân 115 ở giờ thứ 15 sau khi xuất hiện tình trạng liệt hoàn toàn nửa người. Các bác sĩ lập tức kích hoạt quy trình cấp cứu đột quỵ, tiến hành chụp CT não và CT mạch máu.

Kết quả đánh giá cho thấy bệnh nhân có điểm NIHSS khá cao, phản ánh tình trạng thiếu hụt thần kinh nghiêm trọng. Tuy nhiên, hình ảnh CT mạch máu không ghi nhận tình trạng tắc các động mạch não lớn. Khi phân tích kỹ hơn, bác sĩ phát hiện vị trí tắc ở phần xa các nhánh M2 và M3 của động mạch não giữa.

Bệnh nhân được chẩn đoán nhồi máu não cấp giờ thứ 15 do tắc động mạch não giữa đoạn xa, thuộc nhóm động mạch kích thước trung bình.

Theo PGS Thắng, các thử nghiệm gần đây cho thấy phương pháp lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học không mang lại hiệu quả đối với những trường hợp đột quỵ do tắc động mạch não kích thước trung bình. Nguyên nhân là đường kính mạch máu nhỏ khiến nguy cơ xảy ra biến cố liên quan đến thủ thuật cao hơn so với can thiệp trên các động mạch lớn.

Trong khi đó, bệnh nhân đã nhập viện ở giờ thứ 15, vượt quá cửa sổ thời gian tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch theo các chỉ định trước đây. Nghiên cứu EXTEND cho phép mở rộng thời gian điều trị bằng phương pháp này tối đa 9 giờ sau khởi phát triệu chứng ở những bệnh nhân phù hợp.

Những nghiên cứu gần đây mở ra triển vọng điều trị đột quỵ ở giai đoạn muộn hơn. Năm 2025, các nhà khoa học Trung Quốc chứng minh lợi ích của tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch trong cửa sổ 24 giờ ở những bệnh nhân được lựa chọn bằng hình ảnh học tưới máu não, thông qua nghiên cứu HOPE.

Đặc biệt, nghiên cứu TRACE-3 cho thấy Tenecteplase vẫn mang lại lợi ích trong cửa sổ 24 giờ, kể cả ở những bệnh nhân đột quỵ do tắc động mạch lớn.

PGS Nguyễn Huy Thắng (phải) được bổ nhiệm Chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam. Ảnh: Hội Đột quỵ Việt Nam.

Trở lại trường hợp cụ bà gần 80 tuổi, các bác sĩ tiếp tục chỉ định chụp MRI tưới máu não (MRI perfusion) với sự hỗ trợ của phần mềm RAPID AI. Kết quả cho thấy bệnh nhân vẫn còn sự khác biệt rõ rệt giữa vùng não tranh tối tranh sáng và vùng lõi nhồi máu.

Vùng não tranh tối tranh sáng là phần mô não bị thiếu máu nhưng chưa hoại tử hoàn toàn, vẫn có khả năng hồi phục nếu được tái tưới máu kịp thời. Đây là cơ sở quan trọng để bác sĩ cân nhắc mở rộng cửa sổ điều trị cho người bệnh.

Sau khi được tư vấn về lợi ích và nguy cơ, gia đình bệnh nhân đồng ý lựa chọn phương pháp tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch bằng Tenecteplase, liều 0,25 mg/kg. Thuốc được tiêm bolus vào khoảng giờ thứ 16 kể từ khi bệnh nhân xuất hiện triệu chứng.

"Sau điều trị, tình trạng bệnh nhân cải thiện rõ rệt. Các biểu hiện về tri giác, chức năng vận động và ngôn ngữ đều hồi phục đáng kể", bác sĩ Thắng nói.

Kết quả khảo sát lại hình ảnh tưới máu não cho thấy thể tích vùng não thiếu máu 41 ml trước điều trị đã trở về 0. Trong khi đó, thể tích lõi nhồi máu tăng từ 12 ml lên 17 ml, tức tăng thêm 5 ml.

Theo tính toán của nhóm điều trị, phương pháp này đã giúp bảo tồn khoảng 26 ml nhu mô não có nguy cơ bị nhồi máu, hoại tử.

PGS Nguyễn Huy Thắng cho biết đây là trường hợp đầu tiên tại Việt Nam được điều trị tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch bằng Tenecteplase trong cửa sổ rất muộn, từ 4,5 đến 24 giờ sau khởi phát triệu chứng.

Tenecteplase là thuốc tiêu sợi huyết thế hệ mới, có tác dụng làm tan cục máu đông gây tắc nghẽn mạch máu. Trường hợp trên được thực hiện trong khuôn khổ thử nghiệm lâm sàng.

Theo PGS Thắng, kết quả bước đầu cho thấy triển vọng ứng dụng Tenecteplase đường tĩnh mạch cho những bệnh nhân tắc động mạch kích thước trung bình ở cửa sổ thời gian muộn, với điều kiện được lựa chọn phù hợp thông qua hình ảnh học tưới máu não.