Trẻ mắc cúm A có thể gặp biến chứng hoại tử não, cha mẹ cần cảnh giác với dấu hiệu này

Bệnh não hoại tử cấp tính (ANE) là biến chứng thần kinh hiếm gặp nhưng đặc biệt nguy hiểm, có thể tiến triển chỉ trong thời gian ngắn và gây tổn thương nghiêm trọng nếu không được nhận biết, can thiệp kịp thời. Các bác sĩ cảnh báo cha mẹ cần theo dõi sát những biểu hiện bất thường ở trẻ mắc cúm A, nhất là khi trẻ sốt cao kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu liên quan đến thần kinh.

Biến chứng thần kinh có thể khởi phát đột ngột

Thời gian gần đây, Bệnh viện Nhi Trung ương tiếp nhận một số bệnh nhi mắc cúm A diễn tiến nặng. Dù đội ngũ y tế đã triển khai nhiều biện pháp điều trị tích cực, một số trường hợp vẫn không thể qua khỏi. Trước thực tế này, các bác sĩ cảnh báo về bệnh não hoại tử cấp tính (ANE) - biến chứng hiếm gặp nhưng có mức độ nguy hiểm cao ở trẻ nhiễm cúm A.

Theo bác sĩ Lê Nhật Cường, Khoa Điều trị tích cực Nội khoa, Bệnh viện Nhi Trung ương, ANE là bệnh lý thần kinh hiếm gặp, cơ chế hình thành chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn và thường liên quan đến tình trạng nhiễm virus. Trong số các tác nhân gây bệnh, virus cúm A được ghi nhận khá phổ biến, đặc biệt tại một số quốc gia châu Á.

Bệnh não hoại tử cấp tính (ANE) là biến chứng thần kinh hiếm gặp nhưng đặc biệt nguy hiểm, có thể xảy ra ở trẻ mắc cúm A. Ảnh minh họa

Các nghiên cứu cho thấy bệnh có thể liên quan đến phản ứng miễn dịch quá mức sau khi cơ thể nhiễm virus. Khi hệ miễn dịch hoạt động mất kiểm soát, các chất trung gian gây viêm như interleukin-6 (IL-6), TNF-alpha được giải phóng với lượng lớn. Quá trình này có thể làm tổn thương lớp nội mô mạch máu, khiến hàng rào máu - não bị phá vỡ.

Từ đó, người bệnh có nguy cơ gặp tình trạng phù não, tổn thương sợi trục thần kinh, hoại tử mô não, rối loạn đông máu hoặc xuất huyết. Không chỉ ảnh hưởng đến hệ thần kinh, phản ứng viêm lan rộng còn có thể gây tổn thương ở gan, thận, hệ hô hấp và tuần hoàn.

Đặc điểm đáng lo ngại của ANE là tốc độ tiến triển nhanh. Ban đầu, trẻ có thể xuất hiện những biểu hiện giống nhiễm virus thông thường như sốt cao, ho, sổ mũi hoặc các triệu chứng đường hô hấp. Tuy nhiên, chỉ sau vài ngày, tình trạng có thể chuyển biến đột ngột với các dấu hiệu như lơ mơ, rối loạn ý thức, co giật, hôn mê hoặc tăng trương lực cơ.

Hiện nay, ANE chưa có phác đồ điều trị thống nhất. Dù vậy, các biện pháp điều hòa, ức chế phản ứng miễn dịch được xem là hướng can thiệp quan trọng. Việc triển khai sớm, đặc biệt trong 24 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng thần kinh, có thể góp phần cải thiện tiên lượng ở một số bệnh nhi.

Song song với điều trị miễn dịch, hồi sức thần kinh chuyên sâu cũng giữ vai trò thiết yếu nhằm hạn chế những tổn thương não tiếp diễn. Bệnh nhi cần được kiểm soát cơn co giật, theo dõi áp lực nội sọ, duy trì ổn định hô hấp và tuần hoàn, đồng thời giám sát tình trạng tưới máu cũng như chuyển hóa tại não.

Trong một số tình huống, bác sĩ có thể áp dụng phương pháp kiểm soát thân nhiệt theo mục tiêu, nhất là khi trẻ sốt cao kéo dài, tăng áp lực nội sọ hoặc xuất hiện trạng thái động kinh. Biện pháp này nhằm giảm nhu cầu chuyển hóa của não và hỗ trợ quá trình điều trị.

Cúm A có thể gây tổn thương nhiều cơ quan

Phần lớn trẻ mắc cúm có thể hồi phục sau một thời gian điều trị và chăm sóc phù hợp. Tuy nhiên, bệnh cũng tiềm ẩn nguy cơ gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, viêm cơ tim, viêm não, suy hô hấp và tổn thương đa cơ quan. Trong đó, ANE tuy ít gặp nhưng có thể để lại di chứng nặng nề, thậm chí đe dọa tính mạng.

Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, các bác sĩ từng điều trị thành công cho bé gái Q.A. (6 tuổi, Hà Nội) mắc cúm A/H3 với hàng loạt biến chứng phức tạp. Bệnh nhi bị nhiễm khuẩn huyết, bão cytokine, viêm cơ tim cấp, tiêu cơ vân cấp và tổn thương nhiều cơ quan.

Theo thông tin từ gia đình, trẻ chưa được tiêm vắc-xin phòng cúm. Bệnh khởi đầu bằng những dấu hiệu tương đối phổ biến như ho, sốt và chảy nước mũi. Tuy nhiên, sức khỏe của bé nhanh chóng xấu đi, xuất hiện tình trạng mệt mỏi nghiêm trọng. Gia đình đưa trẻ đến một cơ sở y tế địa phương và tại đây, bệnh nhi được phát hiện suy tim, nghi mắc viêm cơ tim tối cấp.

Trước diễn biến nguy kịch, trẻ được chuyển khẩn cấp đến Khoa Điều trị tích cực Nội khoa, Bệnh viện Nhi Trung ương. Sau khi thăm khám, xét nghiệm và thực hiện các kỹ thuật đánh giá chuyên sâu, bác sĩ xác định bệnh nhi nhiễm cúm A/H3, kèm theo viêm cơ tim tối cấp, tiêu cơ vân, tổn thương thận cấp và bão cytokine - phản ứng viêm toàn thân diễn ra quá mức. Tình trạng bệnh nặng khiến trẻ không đáp ứng với những thuốc và phương pháp điều trị hỗ trợ thông thường.

Thông tin trên Giáo dục và Thời đại, PGS.TS Tạ Anh Tuấn, Trưởng khoa Điều trị tích cực Nội khoa, Bệnh viện Nhi Trung ương, cho biết tổn thương nhiều cơ quan ở bệnh nhi có thể được lý giải bởi hai cơ chế chính. Thứ nhất, virus cúm trực tiếp xâm nhập và gây hại cho các cơ quan trong cơ thể. Thứ hai, hệ miễn dịch phản ứng quá mức, giải phóng lượng lớn chất gây viêm, dẫn đến suy giảm chức năng của nhiều cơ quan cùng lúc.

Ngoài ra, nhiễm cúm còn khiến người bệnh dễ gặp tình trạng bội nhiễm vi khuẩn. Đây là yếu tố có thể làm bệnh cảnh trở nên phức tạp, khiến sức khỏe suy giảm nhanh và gia tăng nguy cơ biến chứng.

Từ các trường hợp bệnh nặng, bác sĩ khuyến cáo cúm mùa, đặc biệt là cúm A, không đơn thuần gây sốt, ho hay viêm đường hô hấp. Bệnh còn có thể dẫn đến viêm phổi nặng, viêm cơ tim cấp, bệnh não hoại tử, tiêu cơ vân, suy đa cơ quan và nhiều biến chứng nguy hiểm khác.

Cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra nếu trẻ mắc cúm hoặc có biểu hiện nhiễm virus kèm theo các dấu hiệu như sốt cao liên tục, khó hạ sốt, co giật, thở nhanh, khó thở, mệt lả, đau cơ, tiểu ít hoặc thay đổi trạng thái ý thức. Đây có thể là những cảnh báo cho thấy bệnh đang diễn tiến bất thường, cần được đánh giá và xử trí sớm.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của việc chủ động phòng cúm, nhất là đối với trẻ nhỏ dưới 5 tuổi. Tiêm vắc-xin cúm định kỳ hằng năm là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế khả năng xuất hiện biến chứng nặng. Theo khuyến cáo, trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên cần được tiêm phòng cúm theo hướng dẫn của Bộ Y tế.

Tăng cường phòng cúm trong môi trường học đường

Các bác sĩ nhận định cúm có khả năng lây lan nhanh trong trường học. Nếu không triển khai các biện pháp kiểm soát phù hợp, dịch cúm có thể ảnh hưởng đến sức khỏe học sinh, giáo viên và tạo thêm áp lực về y tế, kinh tế cho gia đình cũng như xã hội.

Môi trường học đường tập trung đông người, học sinh thường xuyên tiếp xúc gần nên virus cúm có điều kiện lây truyền nhanh. Khi số ca mắc tăng, tình trạng học sinh phải nghỉ học cũng có thể gây gián đoạn chương trình giảng dạy và ảnh hưởng đến kết quả học tập.

Các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh theo dõi sát diễn biến bệnh cúm A ở trẻ, đặc biệt khi xuất hiện dấu hiệu co giật, rối loạn ý thức hoặc khó thở. Ảnh minh họa

Đáng lo ngại hơn, một số trẻ mắc cúm có thể gặp biến chứng như viêm phổi, viêm não, suy hô hấp. Nguy cơ bệnh chuyển nặng cao hơn ở trẻ nhỏ và những trường hợp có bệnh lý nền, thậm chí có thể phải nhập viện điều trị.

Vì vậy, việc xây dựng môi trường học tập an toàn, đồng thời nâng cao ý thức phòng bệnh cho học sinh là yêu cầu cần thiết. Trong đó, tiêm vắc-xin cúm hằng năm được xem là một trong những giải pháp chủ động giúp giảm nguy cơ nhiễm bệnh và hạn chế biến chứng. Trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên, giáo viên cùng cán bộ, nhân viên nhà trường nên tiêm phòng theo hướng dẫn.

Bên cạnh tiêm chủng, học sinh cần được hướng dẫn duy trì thói quen vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt sau khi ho, hắt hơi, đi vệ sinh và trước các bữa ăn. Khi ở nơi đông người, trẻ nên đeo khẩu trang đúng cách và hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện nghi mắc cúm.

Nhà trường cần chú trọng vệ sinh lớp học, duy trì không gian thông thoáng, bảo đảm lưu thông không khí. Những vị trí có tần suất tiếp xúc cao như mặt bàn, ghế, tay nắm cửa cũng cần được làm sạch thường xuyên để giảm nguy cơ lây nhiễm.

Ngoài các biện pháp phòng bệnh trực tiếp, chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, ngủ nghỉ khoa học và vận động phù hợp cũng góp phần duy trì sức khỏe, hỗ trợ hệ miễn dịch của trẻ. Gia đình và nhà trường cần sắp xếp thời gian học tập, vui chơi, nghỉ ngơi hợp lý, tránh để học sinh chịu áp lực kéo dài.

Khi trẻ xuất hiện triệu chứng nghi mắc cúm, phụ huynh nên thông báo cho giáo viên và nhà trường để phối hợp thực hiện các biện pháp phòng lây nhiễm. Trẻ cần được bác sĩ thăm khám, tuân thủ hướng dẫn điều trị và nghỉ ngơi tại nhà trong thời gian mắc bệnh, tránh tiếp tục đến lớp khi có nguy cơ lây cho bạn bè.

Đặc biệt, nếu trẻ sốt cao kéo dài, mệt nhiều, thở nhanh, khó thở, co giật hoặc có biểu hiện thay đổi ý thức, cha mẹ không nên chủ quan theo dõi tại nhà mà cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá và can thiệp kịp thời.