Làn sóng đại học Trung Quốc ưu tiên nghiên cứu tri thức về khu vực

Sự quan tâm đến lĩnh vực nghiên cứu khu vực liên ngành tăng nhanh chóng ở Trung Quốc. Ảnh: VCG

Theo SCMP, lĩnh vực nghiên cứu khu vực xem xét toàn diện các khía cạnh chính trị, kinh tế, văn hóa, quân sự, địa lý, ngôn ngữ và nhiều phương diện khác của các quốc gia và khu vực trên thế giới. Ngành học mang tính liên ngành này đang gia tăng nhanh chóng về mức độ quan tâm và sức hút trong hệ thống đào tạo đại học.

Nhu cầu tri thức liên ngành tăng

Kể từ khi dự án “cơ sở bồi dưỡng” được triển khai năm 2011, ít nhất 450 trung tâm nghiên cứu khu vực được thành lập tại hơn 180 cơ sở đào tạo, với khoảng 20.000 giảng viên tham gia. Riêng năm 2024, có 12 trường đề xuất mở ngành này, một trong những chuyên ngành mới được săn đón nhất trong năm.

Song song với đó là làn sóng cắt giảm các ngành ngôn ngữ. Giai đoạn 2018 - 2022, hơn 109 cơ sở đào tạo bãi bỏ 28 chuyên ngành cử nhân ngoại ngữ vốn từng phát triển mạnh mẽ, trong đó các chương trình tiếng Nhật, tiếng Anh và tiếng Hàn chịu tác động rõ rệt nhất. Một số trường hàng đầu như Đại học Sư phạm Hoa Đông thông báo tạm dừng tuyển sinh một số ngành ngôn ngữ.

Nếu nhìn bề ngoài, đây có thể được hiểu là sự “thoái trào” của đào tạo ngôn ngữ. Tuy nhiên, giới học giả cho rằng, bản chất của xu hướng này không phải là xem nhẹ đào tạo lĩnh vực truyền thống này mà là đặt ngôn ngữ vào trong cấu trúc tri thức rộng hơn.

Theo People’s Daily Online, chuyên gia Zhang Yunling từ Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc nhận định, trong bối cảnh thế giới hiện nay, việc đào tạo chuyên gia chỉ dựa trên từng ngành riêng lẻ như khoa học chính trị, ngôn ngữ học và xã hội học sẽ dẫn đến cách hiểu phân mảnh, thậm chí dẫn đến cách nhìn giản lược và mang tính trừu tượng về một quốc gia hay khu vực.

Muốn nắm bắt thực chất vận động của thế giới, cần một cách tiếp cận tổng thể, liên ngành và gắn với thực tiễn. Trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng mở rộng tương tác với thế giới, việc hiểu biết sâu sắc và toàn diện về từng quốc gia, từng khu vực là “nhiệm vụ quốc gia cấp thiết”.

Đồng quan điểm, ông Cui Hongjian, Trưởng bộ môn nghiên cứu Liên minh châu Âu tại Đại học Ngoại ngữ Bắc Kinh cho rằng, Trung Quốc đang đứng trước nhu cầu “cập nhật hệ tri thức toàn cầu” của riêng mình. Trong nhiều thập kỷ, các nghiên cứu quốc tế chịu ảnh hưởng sâu đậm từ khung lý thuyết phương Tây. Việc phát triển nghiên cứu khu vực theo hướng độc lập hơn giúp hình thành lăng kính phân tích phù hợp với trải nghiệm và lợi ích phát triển của quốc gia.

Điểm nhấn đáng chú ý là sự đề cao thực địa trong đào tạo. Thay vì chỉ dựa vào nguồn tài liệu thứ cấp, đặc biệt là từ các trung tâm nghiên cứu phương Tây, nhiều trường đại học Trung Quốc coi khảo sát thực tế, thu thập dữ liệu tại chỗ là yếu tố cốt lõi. Cách tiếp cận này không chỉ tăng tính xác thực học thuật mà còn giúp sinh viên hiểu sâu sắc hơn về bối cảnh văn hóa - xã hội của từng khu vực.

Bước đi chiến lược dài hạn

Sự chuyển hướng này cũng được đề cập trong khuôn khổ chính sách của Kế hoạch 5 năm mới, bản chiến lược xác định các mục tiêu kinh tế và phát triển liên quan cho giai đoạn 2026 - 2030. Văn kiện nhấn mạnh yêu cầu “tăng cường nghiên cứu quốc gia và khu vực, nâng cao hiệu quả truyền thông quốc tế”, qua đó khẳng định vai trò then chốt trong chiến lược nâng cao năng lực hội nhập và đối thoại toàn cầu.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc trở nên phức tạp, năng lực hiểu biết sâu sắc về từng khu vực có ý nghĩa then chốt.

Theo chuyên gia Sun Chenghao tại Đại học Thanh Hoa, khi quan hệ Trung Quốc - Mỹ tồn tại nhiều thách thức, việc tăng cường kết nối với các khu vực khác có thể giúp đa dạng hóa quan hệ kinh tế - thương mại và giảm thiểu rủi ro từ xu hướng “tách rời” chuỗi cung ứng, đồng thời duy trì một mối liên kết gián tiếp nhưng đủ tính chiến lược với kinh tế Mỹ. Muốn làm được điều đó, điều kiện tiên quyết là phải có đội ngũ chuyên gia am hiểu thực chất từng quốc gia đối tác.

Ở tầm rộng hơn, xu hướng này còn gắn với sáng kiến “cộng đồng chung vận mệnh” mà Trung Quốc đề xuất trong những năm gần đây. Cụm từ này ngày càng được Bắc Kinh sử dụng thường xuyên tại các cuộc gặp cấp cao và diễn đàn quốc tế, song song với những thuật ngữ quen thuộc của phương Tây như “đối tác chiến lược”.

Theo ông Zhang, nội hàm của thuật ngữ này thể hiện cách nhìn nhận Trung Quốc và các khu vực trên thế giới như Mỹ Latinh, châu Phi hay Đông Nam Á như những bộ phận của một chỉnh thể mang tính cộng sinh, trong đó lợi ích và sự phát triển của các bên có mối liên hệ chặt chẽ.

Từ góc độ giáo dục, sự chuyển dịch sang nghiên cứu khu vực chiến lược cho thấy một tư duy đào tạo linh hoạt hơn trước yêu cầu thời đại. Ngoại ngữ vẫn là công cụ quan trọng, song không còn là đích đến duy nhất. Thay vào đó, mục tiêu là đào tạo những chuyên gia có khả năng kết nối ngôn ngữ với kinh tế, văn hóa và chiến lược phát triển của từng khu vực, nền tảng cần thiết để chủ động hội nhập trong một thế giới đang hướng đến đa cực.

THƯ LÊ