Làn sóng dịch chuyển tỷ USD của các nhà sản xuất pin Trung Quốc trước rào cản phương Tây

Trong thập kỷ qua, ngành công nghiệp năng lượng toàn cầu chứng kiến sự bứt phá vũ bão của các tập đoàn sản xuất pin quy mô lớn đến từ Trung Quốc như CATL, BYD, Gotion, CALB hay Sungrow. Nhờ sự hậu thuẫn của hệ sinh thái nội địa hoàn chỉnh, các doanh nghiệp này đã đổ hàng tỷ USD vào các hoạt động nghiên cứu, mở rộng quy mô và hoàn thiện công nghệ sản xuất.

Theo tính toán thực tế trong ngành, việc xây dựng một nhà máy sản xuất pin khổng lồ, hay còn gọi là gigafactory – thuật ngữ chỉ các cơ sở chế tạo pin phục vụ cho xe điện, trung tâm lưu trữ dữ liệu trí tuệ nhân tạo và hệ thống dự phòng lưới điện – tại Trung Quốc có chi phí chỉ bằng khoảng 1/3 và tốc độ triển khai nhanh gấp 3 lần so với việc thực hiện một dự án tương tự tại châu Âu.

Lợi thế vượt trội về chi phí, tốc độ và năng lực công nghệ từng giúp các nhà sản xuất Trung Quốc nắm giữ ưu thế tuyệt đối trên thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, sự dịch chuyển của môi trường địa chính trị quốc tế đã buộc các nhà lãnh đạo doanh nghiệp, nhà phân tích và quan chức chính phủ phải thừa nhận rằng xu hướng toàn cầu đã thay đổi theo hướng gia tăng chủ nghĩa bảo hộ và nội địa hóa một cách vĩnh viễn. Thực tế này đang tạo ra một sức ép buộc các tập đoàn Trung Quốc phải khẩn trương xây dựng và hoàn thiện các chuỗi cung ứng pin nằm hoàn toàn bên ngoài lãnh thổ đại lục.

Sự thay đổi chiến lược này được minh chứng rõ nét qua quy mô dòng vốn đầu tư trực tiếp ra nước ngoài trong thời gian gần đây. Theo dữ liệu thống kê từ tổ chức nghiên cứu Climate Energy Finance, các công ty Trung Quốc đã công bố các khoản đầu tư trị giá lên tới 12 tỷ USD thông qua 14 thương vụ bên ngoài biên giới chỉ trong năm nay. Con số này đã nâng tổng mức vốn đầu tư lũy kế kể từ năm 2023 lên gần 90 tỷ USD, trong đó bao gồm 52 tỷ USD rót trực tiếp vào lĩnh vực sản xuất pin và 38 tỷ USD dành cho hoạt động sản xuất nguyên vật liệu.

Về mặt địa lý, châu Âu và Đông Nam Á là hai vùng trọng điểm chiến lược nhận được sự quan tâm lớn nhất từ các tập đoàn pin Trung Quốc. Cụ thể, khu vực châu Âu ghi nhận tổng vốn đầu tư vào pin và nguyên vật liệu đạt 31,5 tỷ USD kể từ năm 2023, chỉ đứng sau mức 35,2 tỷ USD được đầu tư tại Đông Nam Á trong cùng khoảng thời gian.

Minh chứng tiêu biểu cho xu hướng này là việc Gotion công bố kế hoạch đầu tư hơn 1 tỷ euro vào một liên doanh với tập đoàn Volkswagen vào cuối tháng 9, nhằm triển khai các cơ sở sản xuất pin tại Tây Ban Nha, Slovakia và Morocco.

Việc trực tiếp mang dây chuyền sản xuất tiến vào thị trường châu Âu không chỉ là giải pháp tình thế để ứng phó với các rào cản thương mại mà còn là bước đi mang tính chiến lược dài hạn. Đơn cử như trường hợp của CATL, nhà sản xuất pin lớn nhất thế giới, lãnh đạo cấp cao của hãng cho biết việc nội địa hóa các thành phần cốt lõi là yêu cầu bắt buộc và đã được dự báo từ trước ngay cả khi các quy định nội địa hóa mới của Liên minh châu Âu chính thức có hiệu lực. Tập đoàn này đang tích cực tìm kiếm các địa điểm xây dựng nhà máy mới và tiến hành đàm phán với các chính phủ châu Âu nhằm bổ sung vào hệ thống cơ sở hiện hữu tại Đức, Hungary và Tây Ban Nha.

Cuộc đua đầu tư ra nước ngoài của các nhà sản xuất pin Trung Quốc phản ánh một bước ngoặt tất yếu trong cấu trúc thương mại toàn cầu.

Bên cạnh áp lực về chuỗi cung ứng và chi phí vận hành, tốc độ bản địa hóa của các công ty Trung Quốc tại thị trường nước ngoài còn chịu sự chi phối trực tiếp từ các cơ quan quản lý trong nước.

Theo nhận định từ các chuyên gia tư vấn chiến lược, việc triển khai các dự án đầu tư quy mô lớn ra nước ngoài đi kèm với việc chuyển giao những công nghệ pin tiên tiến nhất đều bắt buộc phải có sự phê duyệt chính thức từ các cơ quan chức năng tại Bắc Kinh. Hơn thế nữa, những khoản đầu tư khổng lồ này hiện đang phải đối mặt với sự soi xét kỹ lưỡng và ngặt nghèo từ các cơ quan quản lý nước sở tại ở phương Tây trong bối cảnh lo ngại về các rủi ro an ninh quốc gia.

Đơn cử như việc chính phủ Anh đã từng đưa ra quyết định chặn các sản phẩm của nhà sản xuất tuabin Ming Yang tại các dự án trang trại điện gió ngoài khơi với lý do an ninh quốc gia vào tháng 3, hay việc chính phủ Đức ngăn chặn thành công thương vụ một tập đoàn Trung Quốc thâu tóm công ty logistics tại cảng biển lớn nhất nước này.

Quy mô và tốc độ bành trướng tư bản quá lớn của các doanh nghiệp Trung Quốc đang làm dấy lên những quan ngại sâu sắc tại các nền kinh tế lớn về nguy cơ phụ thuộc vào nguồn cung ứng chiến lược đối với hệ thống điện, ngành giao thông vận tải và công nghệ trí tuệ nhân tạo trong tương lai.

Trước những rào cản bảo hộ ngày càng kiên cố từ phương Tây, các tập đoàn như CATL không chỉ chủ động thay đổi chiến lược cá nhân mà còn thúc đẩy toàn bộ hệ thống nhà cung cấp cấp độ dưới của họ cùng xuất ngoại để xây dựng các nhà máy vệ tinh tại các thị trường quốc tế.

Dữ liệu của Wood Mackenzie cho thấy trên bốn thành phần cấu tạo chính của pin, thị phần sản xuất của các tập đoàn Trung Quốc cao hơn 80%. Các dự báo của công ty tư vấn cũng cho thấy thị phần của các công ty Trung Quốc đối với các linh kiện này sẽ hầu như không thay đổi vào năm 2034 bất chấp việc sản xuất chuyển ra nước ngoài nhiều hơn.

Dù phải đối mặt với vô số thách thức về bài toán kiểm soát chi phí, sự khắt khe của các tiêu chuẩn pháp lý sở tại và những biến động địa chính trị phức tạp, làn sóng dịch chuyển tỷ USD này đang từng bước tạo ra một mạng lưới cung ứng pin hoàn toàn mới trên phạm vi toàn cầu.