Lan tỏa giá trị của Nguyên tắc Méndez trong hoạt động điều tra, thu thập thông tin

Toàn cảnh “Chương trình tập huấn giảng viên nguồn - Hướng dẫn thực hiện Nguyên tắc Méndez ở Việt Nam”. (Ảnh: Thành Long)

Tham dự Chương trình tập huấn có: Đại tá Nguyễn Thị Thanh Hương, Trưởng phòng, Cục Đối ngoại, Bộ Công an; Bà Francesca Nardini, Phó Trưởng đại diện Chương trình Phát triển LHQ (UNDP) tại Việt Nam Francesca Nardini.

Về phía tỉnh Khánh Hòa có sự hiện diện củaĐại tá Phạm Anh Tuấn, Phó Giám đốc Công an tỉnh Khánh Hòa. Ngoài ra còn có sự tham dự của Các đại biểu đại diện Đại sứ quán Thụy Sĩ, Na Uy và Hà Lan; cùng với đội ngũ giảng viên, cán bộ đến từ các Học viện, Trường Đại học, Viện Nghiên cứu trong lực lượng Công an nhân dân, các đơn vị nghiệp vụ thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng; các cơ sở đào tạo luật cùng các chuyên gia trong nước và quốc tế.

Đại tá Nguyễn Thị Thanh Hương, Trưởng phòng, Cục Đối ngoại, Bộ Công an phát biểu khai mạc Chương trình tập huấn. (Ảnh: Thành Long)

Phát biểu khai mạc khóa tập huấn, Đại tá Nguyễn Thị Thanh Hương, Trưởng phòng, Cục Đối ngoại, Bộ Công an cho biết, Việt Nam là thành viên Công ước Liên hợp quốc về chống tra tấn từ ngày 7/3/2015. Với vai trò là cơ quan đầu mối, Bộ Công an đã và đang nghiêm túc, tích cực triển khai các nhiệm vụ theo Công ước.

Theo Đại tá Nguyễn Thị Thanh Hương, cách tiếp cận của Nguyên tắc Méndez nhấn mạnh việc thu thập thông tin chính xác, định hướng hoạt động lấy lời khai trên cơ sở khoa học, tính hợp pháp và tôn trọng quyền con người, qua đó góp phần hạn chế tối đa việc sử dụng các biện pháp cưỡng ép hoặc đối xử không phù hợp.

Từ đó, khóa tập huấn tập trung vào 3 mục tiêu chính:

Thứ nhất, giới thiệu những nội dung cốt lõi của Nguyên tắc Méndez, đồng thời làm rõ việc vận dụng phù hợp với thực tiễn và quy định của pháp luật Việt Nam.

Thứ hai, xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên nguồn có đủ năng lực, kiến thức và kỹ năng để tiếp tục triển khai các chương trình tập huấn tại công an các đơn vị, địa phương, góp phần lan tỏa và áp dụng hiệu quả cách tiếp cận của Nguyên tắc Méndez trong thực tiễn.

Thứ ba, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động điều tra, đặc biệt trong hoạt động lấy lời khai và thu thập thông tin; qua đó góp phần thực hiện hiệu quả các nghĩa vụ của Việt Nam theo Công ước Liên hợp quốc về chống tra tấn.

Đại tá Nguyễn Thị Thanh Hương bày tỏ hy vọng các đại biểu, đặc biệt là những cán bộ trực tiếp làm công tác giảng dạy và điều tra, sẽ phát huy tinh thần trách nhiệm, tích cực trao đổi, thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và tham gia hiệu quả các nội dung thực hành trong suốt khóa tập huấn.

Bà Francesca Nardini, Phó Trưởng Đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam phát biểu tại Chương trình. (Ảnh: Thành Long)

Bà Francesca Nardini, Phó Trưởng Đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam nhấn mạnh Nguyên tắc Méndez được xây dựng trên quan điểm hoạt động phỏng vấn hiệu quả cần dựa trên tương tác và không sử dụng các biện pháp cưỡng ép. Đây vừa là yêu cầu về bảo đảm quyền con người, vừa góp phần nâng cao chất lượng chuyên môn, nghiệp vụ.

Theo bà Francesca Nardini, trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị cho việc Ủy ban Chống tra tấn xem xét Báo cáo quốc gia lần thứ hai, các kỹ năng được xây dựng thông qua khóa tập huấn là minh chứng cụ thể cho những tiến bộ trong việc chuyển hóa các cam kết của Việt Nam thành các chuẩn mực nghề nghiệp trong thực tiễn.

Sáng kiến này cũng phù hợp với các ưu tiên của Việt Nam, đặc biệt là tinh thần Nghị quyết số 27, hướng tới bảo đảm tính tối thượng của Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân đến năm 2030.

Bà Francesca Nardini cho rằng phòng ngừa các hành vi đối xử tồi tệ và nâng cao hiệu quả điều tra đòi hỏi sự tham gia của toàn bộ hệ thống, từ điều tra viên, cán bộ quản lý giam giữ, kiểm sát viên, luật sư bào chữa đến cán bộ, chuyên gia pháp y, y tế và cơ quan xét xử. Việc tập huấn giảng viên nguồn góp phần hình thành ngôn ngữ chuyên môn chung, tạo điều kiện tăng cường phối hợp giữa các chủ thể.

Chương trình tập huấn diễn ra từ ngày 22-24/9 tại Khánh Hòa nhằm trang bị cho đội ngũ giảng viên những kiến thức, kỹ năng và phương pháp cần thiết để triển khai hiệu quả Nguyên tắc Méndez trong hoạt động lấy lời khai, phỏng vấn điều tra. (Ảnh: Thành Long)

Đáng chú ý, thông qua đào tạo đội ngũ giảng viên nguồn, chương trình không chỉ cung cấp kiến thức trong khuôn khổ khóa học mà còn góp phần xây dựng đội ngũ chuyên gia Việt Nam có khả năng tiếp tục thúc đẩy việc thực hiện các chuẩn mực, lồng ghép vào chương trình đào tạo, hướng dẫn nghiệp vụ và phổ biến tới đồng nghiệp trên cả nước.

Sau khóa tập huấn, các đại biểu sẽ tiếp tục triển khai hoạt động đào tạo theo từng giai đoạn, đưa các chuẩn mực vào thực tiễn. Theo bà Francesca Nardini, đây là quá trình chuyển hóa nhận thức và hiểu biết thành năng lực thể chế, qua đó góp phần thúc đẩy cải cách bền vững. Thành công của chương trình sẽ được thể hiện khi những thực hành tốt trở thành thực hành thường xuyên và được áp dụng như một chuẩn mực trong công việc hằng ngày.

Đại tá Phạm Anh Tuấn, Phó Giám đốc Công an tỉnh Khánh Hòa phát biểu tại Chương trình. (Ảnh: Thành Long)

Về phía đại diện tỉnh Khánh Hòa, Đại tá Phạm Anh Tuấn, Phó Giám đốc Công an tỉnh Khánh Hòa cho rằng đây là hoạt động thiết thực, giúp cán bộ trực tiếp làm công tác điều tra, thu thập thông tin tiếp cận các phương pháp, kỹ năng tiên tiến, đồng thời trao đổi kinh nghiệm thực tiễn giữa các đơn vị, địa phương.

Từ thực tiễn công tác, Đại tá Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh, việc lấy lời khai, hỏi cung và thu thập thông tin phải tuân thủ pháp luật, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng. Thông tin thu thập cần được kiểm tra, đánh giá khách quan, toàn diện và củng cố bằng tài liệu, chứng cứ; không xem lời nhận tội là căn cứ duy nhất để kết luận về hành vi phạm tội.

Đại tá Phạm Anh Tuấn đề nghị tăng cường các chương trình đào tạo chuyên sâu, thiên về thực hành về kỹ năng lấy lời khai và phỏng vấn điều tra; tập trung vào kỹ năng chuẩn bị, xây dựng quan hệ hợp tác, đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin và làm việc với người chưa thành niên, người dễ bị tổn thương.

Đồng thời, cần nghiên cứu, vận dụng phù hợp các nội dung của Nguyên tắc Méndez với pháp luật và thực tiễn Việt Nam; xây dựng tài liệu hướng dẫn, tình huống thực hành và chương trình đào tạo thống nhất cho đội ngũ giảng viên nguồn. Công tác đào tạo cần được duy trì thường xuyên, gắn với kiểm tra, đánh giá và rút kinh nghiệm từ thực tiễn.

Các đại biểu chụp ảnh chung. (Ảnh: Thành Long)

Diễn ra từ ngày 22-24/9, chương trình “Tập huấn giảng viên nguồn – Hướng dẫn thực hiện Nguyên tắc Méndez ở Việt Nam” nhằm trang bị cho đội ngũ giảng viên những kiến thức, kỹ năng và phương pháp cần thiết để triển khai hiệu quả Nguyên tắc Méndez trong hoạt động lấy lời khai, phỏng vấn điều tra. Khóa tập huấn kết hợp giữa kiến thức lý luận, cơ sở pháp lý, kỹ năng thực hành và phương pháp sư phạm, hướng tới xây dựng đội ngũ giảng viên nguồn có khả năng tiếp tục phổ biến và triển khai Nguyên tắc Méndez tại Việt Nam.

Nguyên tắc Méndez là bộ chuẩn mực quốc tế về phỏng vấn hiệu quả trong điều tra và thu thập thông tin, được công bố năm 2021, mang tên luật sư Argentina Juan E. Méndez, cựu Báo cáo viên đặc biệt của Liên hợp quốc về chống tra tấn. Bộ nguyên tắc ra đời nhằm thúc đẩy thay thế các phương thức tra hỏi mang tính cưỡng ép bằng phương pháp phỏng vấn dựa trên khoa học, pháp luật và đạo đức.

Đây không phải điều ước quốc tế có tính ràng buộc pháp lý, mà là khung tham chiếu để các quốc gia vận dụng phù hợp với điều kiện của mình, đồng thời hỗ trợ thực hiện Công ước CAT và các chuẩn mực về quyền con người. Cốt lõi của Nguyên tắc Méndez là chuyển từ “tra hỏi” sang “phỏng vấn điều tra”, tập trung thu thập thông tin chính xác, đáng tin cậy và có thể kiểm chứng thay vì tìm kiếm lời thú nhận. Cách tiếp cận này đề cao sự hợp tác, tôn trọng quyền và phẩm giá của người được phỏng vấn, hạn chế tác động của căng thẳng, cưỡng ép đến khả năng cung cấp thông tin. Thực tiễn quốc tế cho thấy mô hình này có thể góp phần nâng cao chất lượng chứng cứ, giảm nguy cơ bức cung, nhục hình và oan sai, đồng thời kết hợp hiệu quả điều tra với bảo vệ quyền con người.