Lan tỏa giá trị nhân văn từ vở kịch nói “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”

Một cảnh trong vở diễn “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” do Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật Lam Sơn dàn dựng.

“Tôi thấy thương cho cả hai người phụ nữ, vợ anh Trương Ba và vợ anh hàng thịt, bởi ai cũng có những nỗi niềm và mong muốn hạnh phúc riêng”, bà Tính chia sẻ. Sự đồng cảm của khán giả cho thấy sức sống của kịch bản Lưu Quang Vũ không chỉ nằm ở những triết lý sâu sắc về nhân cách, lẽ sống mà còn ở khả năng chạm đến những rung cảm đời thường.

Tác phẩm được xây dựng từ tình huống Trương Ba - một người làm vườn hiền lành, yêu cờ, tính tình ngay thẳng - được Đế Thích cho sống lại trong thân xác anh hàng thịt. Sự lệch pha giữa tâm hồn và thể xác đẩy ông vào những mâu thuẫn với chính mình và những người thân yêu. Qua tình huống giàu kịch tính ấy, tác phẩm đặt ra câu hỏi về ý nghĩa đích thực của sự sống: sống không chỉ là tồn tại mà còn phải được sống đúng với bản chất, nhân cách và phẩm giá của mình.

Chia sẻ về quá trình dàn dựng, NSƯT Vương Huỳnh, Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật Lam Sơn, đạo diễn vở diễn, cho biết: “Thách thức khi dàn dựng một tác phẩm kinh điển là làm sao vừa giữ được tư tưởng cốt lõi, vừa tìm ra cách thể hiện phù hợp với khán giả hôm nay. Xung đột giữa phần hồn và phần xác là vấn đề mang tính triết lý; nếu chỉ truyền tải qua lời thoại sẽ dễ tạo cảm giác khô cứng. Vì vậy, ê-kíp chú trọng thể hiện xung đột ấy thông qua hành động, diễn biến tâm lý và những chuyển biến trong quan hệ giữa các nhân vật, giúp khán giả thấu hiểu được bi kịch của Trương Ba”.

Không chỉ khắc họa bi kịch của nhân vật chính, vở diễn còn dành sự quan tâm đến những cảnh ngộ xung quanh Trương Ba, qua đó mở rộng góc nhìn về những hệ lụy mà một biến cố có thể gây ra đối với cuộc sống của nhiều người.

Trong đó, vai anh hàng thịt và vợ anh hàng thịt được giao cho hai nghệ sĩ trẻ Như Linh và Hồng Anh. Với Như Linh, thử thách lớn nhất là thể hiện hai tính cách cùng tồn tại trong một thân xác, làm nổi bật sự giằng co giữa tâm hồn Trương Ba và bản năng của anh hàng thịt. Như Linh chia sẻ: “Tôi phải chú ý đến từng lời thoại, ánh mắt, cử chỉ để thể hiện nhân vật tự nhiên, thuyết phục”.

Trong khi đó, nghệ sĩ Hồng Anh đảm nhận vai vợ anh hàng thịt - người phụ nữ mang nhiều tổn thương và luôn mong muốn được quan tâm. Những rung động của chị trước tâm hồn Trương Ba trong hình hài người chồng bắt nguồn từ chính thiếu thốn tình cảm ấy. Hồng Anh chia sẻ: “Tôi không nhìn nhân vật đơn thuần là người phụ nữ nảy sinh tình cảm với một người khác, mà muốn đi sâu vào thiếu thốn, tổn thương khiến chị khao khát mái ấm hạnh phúc. Khi diễn, tôi cố gắng thể hiện những rung động và giằng xé nội tâm để khán giả có thể thấu hiểu, cảm thông với nhân vật”.

Cách xây dựng tuyến nhân vật này giúp câu chuyện vượt ra ngoài bi kịch cá nhân của Trương Ba. Những người xung quanh ông không chỉ là nhân vật phụ trong một tình huống trớ trêu mà đều có đời sống, cảm xúc và quyền được hạnh phúc. Qua đó, vở diễn gợi nhắc rằng mỗi lựa chọn của con người đều có thể tác động đến cuộc sống của những người xung quanh.

Một cảnh trong vở diễn “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” do Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật Lam Sơn dàn dựng.

Một điểm đáng chú ý trong phiên bản kịch ngắn do NSƯT Vương Huỳnh dàn dựng là sự sáng tạo ở phần kết so với kịch bản gốc. Ở cao trào, Trương Ba lựa chọn không tiếp tục sống trong thân xác người khác, chấp nhận cái chết để bảo vệ sự toàn vẹn của nhân cách. Tuy nhiên, câu chuyện không khép lại hoàn toàn ở sự ra đi ấy. Khi hồn anh hàng thịt trở về với thân xác của mình, người đàn ông từng vũ phu, nát rượu đã có những thay đổi tích cực, được cảm hóa bởi những điều tốt đẹp từ hồn Trương Ba. “Khi ở cạnh những điều tốt đẹp, cái xấu, cái ác cũng có thể được cảm hóa”, NSƯT Vương Huỳnh chia sẻ.

Khi phát sóng trên TTV, vở diễn cũng nhận được sự quan tâm của khán giả trẻ. Em Lê Tường Vy, học sinh Trường THPT Hàm Rồng, cho biết đã đọc kịch bản gốc và nhận thấy phiên bản kịch ngắn có nhiều nỗ lực trong việc cô đọng nội dung, truyền tải thông điệp của tác phẩm. Tuy nhiên, để chương trình hấp dẫn hơn với người xem trẻ, em cho rằng ê-kíp có thể tăng cường ứng dụng các kỹ xảo sân khấu hiện đại. Tường Vy chia sẻ: “Chẳng hạn, ở phân cảnh Đế Thích xuất hiện, việc kết hợp hiệu ứng khói với âm thanh và những tiếng động phù hợp có thể giúp không gian sân khấu trở nên huyền ảo, sinh động hơn”.

Điều này cho thấy, việc đưa tác phẩm kinh điển đến gần hơn với khán giả trẻ hôm nay không chỉ phụ thuộc vào nội dung mà còn đòi hỏi sự đổi mới trong cách thể hiện.

Từ bi kịch của Trương Ba đến sự đổi thay của hồn anh hàng thịt, vở diễn khơi dậy niềm tin vào sức mạnh của những điều tốt đẹp. Qua cách dàn dựng mới mẻ, câu chuyện kinh điển của Lưu Quang Vũ tiếp tục chạm đến trái tim người xem, lan tỏa thông điệp về lòng nhân ái, sự cảm thông và khả năng cảm hóa giữa con người với con người. Đó cũng chính là mạch nguồn để vở diễn luôn duy trì sức sống bền bỉ suốt hơn 40 năm qua.