Lan tỏa những mô hình sinh kế bền vững vùng sông nước
Những mô hình nuôi cá, nuôi cóc… tốn ít công sức, cần ít vốn và dễ nhân rộng đang trở thành mô hình điểm về tạo sinh kế bền vững tại An Giang.

Nhiều mô hình sinh kế gắn với đặc trưng sông nước đang được tỉnh An Giang triển khai hiệu quả. Ảnh: N.Lộc
Những mô hình sinh kế đặc trưng vùng sông nước
Ăn ở với dòng sông, quanh năm mùa nước nổi; khi nước cạn để chờ vụ mùa thì cái mặn xâm nhập; mùa khô thì nước ngọt sinh hoạt không đủ… đó là nghịch lý bao đời nay tại mảnh đất sông nước An Giang. Con người nơi đây phải nỗ lực gấp nhiều lần để thích ứng với hoàn cảnh và vươn lên.
Nhận thức rõ điều này, tỉnh An Giang đã chỉ đạo các cơ quan có thẩm quyền, ngành nông nghiệp tỉnh nghiên cứu các giải pháp để hỗ trợ người dân sản xuất. Trong đó, tỉnh đặc biệt chú trọng đến việc triển khai nhiều mô hình sinh kế gắn với điều kiện tự nhiên, lợi thế sản xuất và tập quán canh tác của người dân địa phương.
“Ngành Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các địa phương, đơn vị chuyên môn triển khai các mô hình sản xuất nông nghiệp theo hướng đa dạng hóa đối tượng nuôi trồng, nâng cao giá trị trên cùng diện tích đất sản xuất, thích ứng với biến đổi khí hậu và khai thác hiệu quả lợi thế mùa nước nổi” - lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh cho biết.
Điển hình có thể kể đến mô hình nuôi thủy sản trên ruộng lúa ngập lũ quản lý cộng đồng. Với hình thức nuôi này, chính quyền địa phương sẽ vận động người dân thành lập tổ hợp tác gồm 4 - 10 thành viên cùng nhau bảo vệ nguồn lợi cá trong ruộng lúa ngập lũ. Sau khi lũ rút, thu hoạch cá và chia lợi nhuận cho từng thành viên theo công sức đóng góp và nguồn vốn bỏ vào.
Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, đây là mô hình có nhiều tiềm năng, phù hợp với điều kiện tự nhiên của vùng đầu nguồn và vùng trũng của tỉnh An Giang.
“Thay vì chỉ sản xuất lúa độc canh, người dân tận dụng diện tích ruộng ngập nước trong mùa lũ để nuôi các loài cá như cá rô đồng, cá trê, cá mè, cá chép..., góp phần đa dạng hóa nguồn thu nhập, tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên và giảm chi phí đầu vào” - lãnh đạo Sở cho biết.
Một mô hình sản xuất đáng chú ý khác, đó là tổ cá Ngọc Ngân tại xã Ngọc Chúc (có 4 thành viên) với diện tích 20 héc ta từ đất nhà và đất thuê. Từ đầu tháng 7 dương lịch vừa qua, các thành viên đã thả 40.000 con cá rô giống ương trong ao liền kề với ruộng lúa, chờ nước lũ dâng lên ruộng là cho cá rô lên đồng; cá ăn thức ăn có sẵn trên ruộng. Các thành viên tổ tiến hành giăng lưới thu tỉa cá bán, mỗi ngày thu được từ 20-30 kg cá rô và các loại cá thiên nhiên khác như cá lóc, cá chạch, cua, ốc,… thu nhập bình quân từ 2-4 triệu đồng/ngày. Hiện nay, đã thu được 1 tấn cá đồng, doanh thu trên 100 triệu đồng.
Thông qua việc ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, quản lý môi trường ao nuôi, sử dụng con giống có chất lượng và áp dụng quy trình nuôi an toàn sinh học, người dân từng bước nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, giảm rủi ro trong sản xuất và tăng khả năng liên kết với doanh nghiệp tiêu thụ.

Tỉnh An Giang đã chỉ đạo các cơ quan có thẩm quyền, ngành nông nghiệp tỉnh nghiên cứu các giải pháp để hỗ trợ người dân sản xuất. Ảnh: N.Lộc

Trao đổi với Báo Kiểm toán, ông Phạm Thái Bình - Phó Chánh Văn phòng Điều phối nông thôn mới và Giảm nghèo bền vững tỉnh An Giang - cho biết, tỉnh luôn xác định phát triển sinh kế phải gắn với nhu cầu thực tế của từng nhóm hộ, nhất là hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ có điều kiện sản xuất còn hạn chế.
Khi có mô hình sản xuất phù hợp, người dân sẽ được hướng dẫn kỹ thuật và có đầu ra tương đối ổn định thì khả năng cải thiện thu nhập, vươn lên thoát nghèo sẽ bền vững hơn, hạn chế tình trạng tái nghèo.
Đây chính là định hướng xuyên suốt của tỉnh trong triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong giai đoạn 2026-2030.
Mô hình chăn nuôi bò thịt thoát nghèo bền vững triển khai tại xã Mỹ Hòa Hưng với tổ cộng đồng gồm 12 thành viên. Mô hình mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt với tổng doanh thu đạt 326.400.000 đồng, tổng lợi nhuận là 45.860.000 đồng, lợi nhuận bình quân đạt 5.732.500 đồng/hộ trong 18 tháng nuôi. Dự án hỗ trợ con giống, chuồng nuôi, thức ăn bổ sung, đồng thời ký hợp đồng liên kết thu mua bò thịt ổn định cho người dân.
Trong thời gian tới, Trung tâm Khuyến nông tỉnh sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương xây dựng, chuyển giao và nhân rộng những mô hình sinh kế có hiệu quả; ưu tiên các mô hình nuôi thủy sản kết hợp trồng lúa, nuôi thủy sản mùa lũ, sản xuất theo hướng an toàn sinh học và kinh tế tuần hoàn. Đồng thời, tăng cường tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã và thị trường tiêu thụ sản phẩm.
Mô hình nuôi Ong dú bằng thảo dược triển khai tại phường Thới Sơn với tổng kinh phí 407.000.000 đồng. Dự án hỗ trợ cho 11 hộ tham gia (gồm 8 hộ cận nghèo, 1 hộ thoát nghèo, cùng đại diện khóm và nông dân sản xuất kinh doanh giỏi), các nội dung như mua tổ ong dú giống, vật tư (thức ăn thực vật), chuồng trại, công lao động và tập huấn kỹ thuật. Đầu ra sản phẩm được UBND phường tổ chức liên kết với các doanh nghiệp, đơn vị thu mua để tiêu thụ.
Nguồn vốn chính sách - đòn bẩy cho nông thôn mới
Nếu như sự cần cù và sáng tạo của người dân vùng sông nước là yếu tố mang tính quyết định để xóa đói, giảm nghèo, thay đổi diện mạo nông thôn thì chính sách, đặc biệt là nguồn vốn tín dụng ưu đãi chính là động lực quan trọng tiếp sức cho họ có thêm nguồn lực để phát triển sản xuất.
Chia sẻ về cơ chế quản lý đối với nguồn vốn hỗ trợ cho các dự án, ông Bình cho biết, công tác quản lý, sử dụng và giám sát nguồn vốn được thực hiện chặt chẽ, công khai nhằm bảo đảm nguồn vốn đến đúng đối tượng và phát huy tối đa hiệu quả.
Theo đó, tỉnh thực hiện cơ chế quay vòng một phần vốn ngân sách nhà nước đã hỗ trợ bằng tiền mặt theo tỷ lệ quy định tùy theo từng địa bàn (tối thiểu 10% đối với địa bàn đặc biệt khó khăn, tối thiểu 15% đối với địa bàn khó khăn và tối thiểu 20% đối với các địa bàn còn lại) để luân chuyển, hỗ trợ cho các dự án giảm nghèo mới. Thời gian thu hồi tối đa không quá 3 tháng kể từ khi kết thúc dự án.

Tỉnh An Giang cũng tổ chức quản lý, giám sát hiệu quả việc sử dụng nguồn vốn tín dụng hỗ trợ cho sản xuất.
Theo ông Bình, kinh phí thu hồi từ các dự án hỗ trợ sản xuất cộng đồng được quản lý theo cấp xã và ưu tiên phân bổ tiếp tục thực hiện các dự án mới ngay trên địa bàn xã đó.
Trong đó, cơ quan chuyên môn về tài chính, nông nghiệp chịu trách nhiệm hướng dẫn, theo dõi, hạch toán và tổng hợp báo cáo định kỳ.
Đề cập đến công tác giám sát việc quản lý, sử dụng nguồn vốn, ông Bình cho biết, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã chủ trì phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội thành lập Ban giám sát của cộng đồng cho từng dự án để theo dõi việc tổ chức thực hiện, quản lý, quay vòng vốn, cũng như kiểm tra kết quả nghiệm thu, quyết toán dự án. Theo đó, cơ quan được giao vốn có trách nhiệm cung cấp đầy đủ tài liệu, tạo điều kiện cho Ban giám sát hoạt động, tiếp thu ý kiến để chấn chỉnh và nâng cao hiệu quả triển khai dự án.
“Nhờ cơ chế giám sát từ sớm, chặt chẽ nên các nguồn vốn hỗ trợ đã phát huy hiệu quả, từ đó góp phần hình thành những mô hình sản xuất mang lại giá trị, hiệu quả cao” - ông Bình thông tin.
Đích đến của chính sách và các giải pháp là phải tạo ra sự thay đổi về đời sống kinh tế, vật chất, tinh thần cho người dân, trong đó các mô hình sản xuất cụ thể, phù hợp.
Đối với An Giang, triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030, bước đầu tỉnh đã thành công trong xây dựng các mô hình sản xuất hiệu quả. Điều này không chỉ được đánh giá bằng sản lượng hay doanh thu thu được, mà quan trọng hơn là mức lợi nhuận thực tế, khả năng duy trì sản xuất và mức độ cải thiện đời sống của người dân.
Về phía địa phương, các cơ quan chuyên môn cần tiếp tục đồng hành cùng người dân trong tổ chức sản xuất, nâng cao giá trị sản phẩm và tạo sinh kế ổn định. Mục tiêu cuối cùng là giúp người dân có việc làm, có thu nhập thường xuyên, chủ động vươn lên thoát nghèo bằng chính năng lực sản xuất của mình, góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh.
“Và với người dân, việc lựa chọn mô hình cần phù hợp với điều kiện đất đai, nguồn vốn, lao động và kinh nghiệm sản xuất của từng hộ, đồng thời cần có sự tham gia tư vấn, định hướng, hỗ trợ của đơn vị chuyên môn” - ông Bình lưu ý.
Biến những điều tưởng như bất lợi thành mô hình sản xuất hiệu quả, lấy sự sáng tạo và ý chí vươn lên của con người để chinh phục thiên nhiên. Câu chuyện của người dân An Giang trong xây dựng nông thôn mới, bắt đầu từ những mô hình sinh kế bền vững cần được lan tỏa, nhân rộng hơn nữa để từ đó đưa các chính sách đúng đắn của Chương trình mục tiêu quốc gia vào cuộc sống.

