Lan tỏa ý thức bảo vệ động vật hoang dã từ cộng đồng

Cán bộ Hạt Kiểm lâm khu vực 5 tuyên truyền pháp luật cho học sinh Trường THCS Hiếu Liêm (phường Trị An).

Những cách làm phù hợp thực tế đang góp phần chuyển biến nhận thức, nhiều người dân từ đối tượng cần tuyên truyền trở thành lực lượng đồng hành trong bảo vệ rừng và gìn giữ các loài ĐVHD quý hiếm.

Giúp dân nâng cao nhận thức

Một ngày cuối tháng 5-2026, khi màn đêm buông xuống tại khu phố Hiếu Liêm (phường Trị An), thay vì nghỉ ngơi sau một ngày lao động vất vả, nhiều hộ dân lại tập trung về Nhà Văn hóa khu phố để tham gia buổi tuyên truyền pháp luật về bảo vệ ĐVHD, do Hạt Kiểm lâm khu vực 5 phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức. Đây là một trong những cách làm được đánh giá mang lại hiệu quả thiết thực. Bởi ban ngày, phần lớn người dân địa phương đều bận trồng trọt, chăn nuôi, nên việc tổ chức tuyên truyền vào buổi tối giúp người dân có điều kiện tham gia đầy đủ hơn.

Tại buổi tuyên truyền, hơn 100 hộ dân được các cán bộ kiểm lâm giới thiệu bằng hình ảnh sinh động về các loài ĐVHD đang sinh sống trên những cánh rừng Mã Đà, Hiếu Liêm như: tê tê, cheo cheo, khỉ, mèo rừng, gà rừng, các loài chim, rắn và đặc biệt là những loài thú lớn quý hiếm như: voi, bò tót, nai... Thông qua những hình ảnh trực quan sinh động, người dân hiểu hơn về giá trị của hệ sinh thái rừng và tầm quan trọng của việc bảo vệ các loài ĐVHD.

Cùng với đó, các quy định pháp luật liên quan cũng được phổ biến cụ thể, dễ hiểu. Người dân được thông tin về các hành vi bị nghiêm cấm như: săn bắt, vận chuyển, nuôi nhốt, mua bán, quảng cáo ĐVHD trái phép; đồng thời nắm rõ các chế tài xử lý để nâng cao ý thức chấp hành.

Theo quy định hiện hành, hành vi vận chuyển hoặc tàng trữ lâm sản trái phép có thể bị xử phạt hành chính từ 1-360 triệu đồng, bị tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm và buộc khắc phục hậu quả. Nhiều hành vi xâm hại ĐVHD có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Ngoài ra, các hành vi: chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép vũ khí quân dụng, súng săn và công cụ hỗ trợ phục vụ săn bắt trái phép cũng bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Từ những phân tích cụ thể, cán bộ kiểm lâm vận động người dân thực hiện những hành động thiết thực như: không sử dụng thịt ĐVHD trái phép; không săn bắt, vận chuyển, tiếp tay cho hoạt động mua bán, tiêu thụ ĐVHD; không sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc từ ĐVHD… Ông Nguyễn Ngọc Phượng, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực 5 cho biết: “Chúng tôi đã kết hợp nhiều hình thức tuyên truyền như: trình chiếu hình ảnh, tuyên truyền miệng và lựa chọn những nội dung gắn với quyền lợi, trách nhiệm của người dân. Nhờ vậy, bà con dễ tiếp cận, dễ ghi nhớ và các buổi tuyên truyền thường mang lại hiệu quả tích cực”.

Ông Đặng Thanh Bình, Trưởng khu phố Hiếu Liêm chia sẻ: “Những kiến thức pháp luật được hướng dẫn rất thiết thực. Qua đó giúp người dân nâng cao nhận thức, chấp hành tốt quy định của pháp luật và cùng chung tay bảo vệ các loài ĐVHD”.

Góp sức giữ gìn đa dạng sinh học

Tại các xã vùng biên giới phía Bắc của thành phố Đồng Nai, công tác tuyên truyền bảo vệ ĐVHD cũng được triển khai với nhiều mô hình đa dạng, hướng đến cả cộng đồng dân cư vùng đệm và thế hệ trẻ.

Ông Đỗ Trường Giang, Phó Giám đốc Trung tâm Tuyên truyền, du lịch và cứu hộ bảo tồn (Vườn quốc gia Bù Gia Mập) cho hay: Ngoài nhiệm vụ tuần tra ngăn chặn các hành vi xâm nhập rừng trái phép, đơn vị còn chú trọng công tác cứu hộ, bảo tồn và phát triển các loài sinh vật rừng. Đơn vị thường xuyên tiếp nhận các loài ĐVHD bị nuôi nhốt làm thú cưng, thú cảnh hoặc bị bẫy, bắt trong tự nhiên, rồi chăm sóc, phục hồi tập tính hoang dã trước khi tái thả về môi trường sống tự nhiên.

Đặc biệt, hoạt động giáo dục môi trường được duy trì nhiều năm qua thông qua các câu lạc bộ xanh tại trường học vùng đệm. Hàng năm, đội ngũ cán bộ, nhân viên của Vườn quốc gia Bù Gia Mập phối hợp với các đơn vị, địa phương tổ chức khoảng 40 tiết học ngoại khóa nhằm phổ biến kiến thức về đa dạng sinh học, bảo vệ rừng và bảo tồn ĐVHD cho học sinh. Đồng thời, đơn vị còn tích cực tham gia các chương trình tuyên truyền pháp luật tại cộng đồng dân cư sinh sống xung quanh vùng đệm. Nhờ sự kiên trì, nhận thức của người dân đã có nhiều chuyển biến rõ nét.

“Có những người trước đây từng vào rừng khai thác lâm sản, nay trở thành người tham gia giữ rừng, góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Đó là sự thay đổi tích cực mà công tác tuyên truyền đã góp phần tạo ra”- ông Giang chia sẻ.

Nhiều đơn vị khác như: Vườn quốc gia Cát Tiên, Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai… cũng triển khai đồng bộ các giải pháp bảo tồn ĐVHD. Tùy đặc thù của từng địa bàn, các đơn vị tăng cường tuần tra, lập chốt tại các khu vực trọng điểm; tiếp nhận, chăm sóc và tái thả động vật về môi trường tự nhiên; ứng dụng công nghệ thông tin thông qua hệ thống bẫy ảnh (camera trap) để theo dõi hoạt động của các loài thú; phối hợp với các cơ quan chức năng rà soát, răn đe các đối tượng nghi vấn; vận động người dân ký cam kết không săn bắt ĐVHD…

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ ĐVHD trong thời gian tới, Chi cục Kiểm lâm tiếp tục yêu cầu các hạt kiểm lâm khu vực, đội kiểm lâm cơ động và đơn vị chủ rừng thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó tập trung rà soát các khu vực trọng điểm; phối hợp với lực lượng công an đấu tranh với các đối tượng, băng nhóm thường xuyên vi phạm; giám sát chặt chẽ các cơ sở gây nuôi ĐVHD được cấp phép; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin nhằm phát hiện, xử lý hoạt động quảng cáo, mua bán ĐVHD trên không gian mạng. Đặc biệt, công tác tuyên truyền tiếp tục được xác định là giải pháp quan trọng và mang tính lâu dài.