Làng Bùng nối mạch nguồn hiếu học

Hôm nay, truyền thống ấy tiếp tục được bồi đắp bằng những việc làm thiết thực trong công tác khuyến học, khuyến tài, góp phần chắp cánh ước mơ cho các thế hệ học sinh, sinh viên trên hành trình lập thân, lập nghiệp.

Ngày 25-10, tại khuôn viên đền thờ Danh nhân văn hóa Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan, Chi hội Khuyến học Làng Bùng tổ chức Hội nghị tổng kết công tác khuyến học, khuyến tài năm học 2025-2026 và triển khai phương hướng, nhiệm vụ năm học 2026-2027.

Đền thờ Danh nhân văn hóa Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan. Ảnh: Nguyễn Mai

Truyền thống trọng chữ, trọng tài

Làng Bùng có lịch sử hình thành khoảng 2.000 năm. Đình làng thờ Tướng quân Phùng Thanh Hòa, Thành hoàng làng, người có công giúp vua Lý Nam Đế chống giặc Lương vào thế kỷ VI và góp phần xây dựng làng từ An Hoa Trang xưa. Đặc biệt, nơi đây là quê hương của Danh nhân văn hóa Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan, bậc hiền tài có nhiều đóng góp trên các lĩnh vực chính trị, ngoại giao, văn hóa, được hậu thế kính trọng.

Truyền thống hiếu học của Làng Bùng không chỉ được lưu truyền qua những câu chuyện về người đỗ đạt mà còn hiện diện trong các di tích, bia đá và thiết chế văn hóa của cộng đồng. Từ thời Lê Chính Hòa (1680-1704), làng đã xây dựng Văn chỉ và Võ chỉ làm nơi thờ Đức Khổng Tử, ghi danh, tôn vinh những người có học vấn, tài năng và công lao với quê hương, đất nước.

Tại Văn chỉ làng, bia đá còn lưu danh Thám hoa, Đô đài ngự sử Nguyễn Đăng Đạt thời Trần; Nhị giáp Tiến sĩ, Quốc Tử Giám Tế tửu Phùng Khắc Khoan thời Lê Trung Hưng; Đệ tam giáp Tiến sĩ Vũ Đình Dung thời Lê, cùng 10 cụ đỗ Trung khoa và 23 cụ đỗ Tiểu khoa. Trong khi đó, Võ chỉ ghi danh những nhân vật như Tiến sĩ, Đại tư mã Nguyễn Cảnh Câu thời Lý; Thượng tướng quân Nguyễn Bá Lân thời Trần; Thái thường tự khanh Phùng Khắc Trung...

Những tên tuổi được lưu danh qua nhiều thế hệ là minh chứng cho truyền thống coi trọng tri thức, đề cao nhân tài của người dân nơi đây. Tinh thần “Trọng chữ - Trọng tài” đã trở thành nét đẹp văn hóa, góp phần làm nên danh xưng Làng Khoa bảng và hun đúc ý thức học tập, rèn luyện trong mỗi gia đình, dòng họ.

Đền thờ Danh nhân văn hóa Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan. Ảnh: Nguyễn Mai

Nhà giáo ưu tú, Bí thư Chi bộ thôn Bùng Nguyễn Thị Xuân Thu cho biết, thôn hiện có hơn 1.200 hộ với hơn 5.000 nhân khẩu. Phát huy truyền thống của cha ông, từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến nay, dù trải qua những giai đoạn chiến tranh và nhiều khó khăn, việc học của người dân Làng Bùng vẫn được duy trì, tiếp nối như một mạch nguồn bền bỉ.

Các thế hệ con em trong làng, dù sinh sống tại quê hương hay lập nghiệp ở xa, đều nỗ lực học tập, phấn đấu vươn lên và trưởng thành trên nhiều lĩnh vực. Đến nay, người Làng Bùng và người có gốc gác từ Làng Bùng đã có hơn 600 người tốt nghiệp đại học và trên đại học, trong đó có 1 Phó Giáo sư, 12 Tiến sĩ và tương đương, 80 Thạc sĩ; hơn 100 người tốt nghiệp cao đẳng. Đáng chú ý, toàn làng có hơn 100 gia đình có từ 3 thành viên trở lên tốt nghiệp cao đẳng, đại học, trên đại học; nhiều gia đình có 2-3 thế hệ cùng đạt trình độ đại học.

Trong số những người con thành đạt của quê hương, nhiều người được giao đảm nhiệm các vị trí lãnh đạo, quản lý tại cơ quan Đảng, Nhà nước, doanh nghiệp và lực lượng vũ trang. Thành quả ấy không chỉ là niềm tự hào của mỗi gia đình mà còn cho thấy giá trị lâu bền của việc coi trọng giáo dục, tạo điều kiện để con em phát triển bằng tri thức và năng lực của bản thân.

Theo ông Nguyễn Văn Chí, Chi hội trưởng Chi hội Khuyến học Làng Bùng, tinh thần khuyến học của địa phương đã có từ xa xưa, thể hiện qua những cách làm giàu ý nghĩa. Trong đó, việc lập “Ruộng khuyến học” là một dấu ấn đáng chú ý. Tấm bia đá Học điền bi ký hiện còn được lưu giữ tại đền thờ Trạng Bùng là minh chứng cho việc cộng đồng đã quan tâm tạo nguồn lực khuyến khích học tập từ các triều đại phong kiến. Cùng với đó, Văn chỉ và Võ chỉ là nơi tôn vinh người tài, góp phần khơi dậy niềm tự hào và ý thức phấn đấu của các thế hệ.

Truyền thống ấy trở thành nền tảng để phong trào khuyến học, khuyến tài của Làng Bùng ngày càng phát triển, với sự tham gia của các tổ chức, dòng họ, gia đình và những người con xa quê. Việc học không chỉ được nhìn nhận là con đường lập thân của mỗi cá nhân mà còn là trách nhiệm gìn giữ danh tiếng, đóng góp cho sự phát triển của quê hương.

Chi hội Khuyến học Làng Bùng khen thưởng học sinh đạt thành tích cao trong học tập. Ảnh: Nguyễn Mai

Chắp cánh những tài năng trẻ

Được thành lập từ tháng 11-2000, Chi hội Khuyến học Làng Bùng hiện có 173 hội viên nòng cốt thuộc 39 dòng họ, quy tụ nhiều cán bộ chủ chốt của địa phương, cán bộ và lãnh đạo đã nghỉ hưu. Đồng hành với Chi hội là Hội Khoa bảng Làng Bùng, thành lập từ năm 1998. Hai tổ chức thường xuyên phối hợp động viên, định hướng, hỗ trợ con em trong học tập, rèn luyện và phát triển tài năng.

Một trong những nhiệm vụ được Chi hội chú trọng là tuyên truyền để người dân hiểu rõ ý nghĩa của việc học tập suốt đời, tích cực xây dựng “Gia đình học tập”, “Dòng họ học tập”. Chi hội cũng phối hợp với ban giám hiệu các trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở trên địa bàn nắm bắt tình hình dạy và học, vận động các gia đình tạo điều kiện cho con em đến trường. Mục tiêu xuyên suốt là bảo đảm 100% trẻ em trong độ tuổi được đi học, không để học sinh bỏ học hoặc sa vào các tệ nạn xã hội.

Chi hội Khuyến học Làng Bùng khen thưởng học sinh đạt thành tích cao trong học tập. Ảnh: Nguyễn Mai

Đáng chú ý, công tác khuyến học đã được cụ thể hóa bằng hoạt động của các dòng họ. Hiện Làng Bùng có 19 dòng họ thành lập Ban Khuyến học, với khoảng 700 thành viên tham gia. Các dòng họ quan tâm xây dựng quỹ khuyến học, tổ chức khen thưởng con cháu đạt thành tích cao vào dịp giỗ Tổ hằng năm, đồng thời nhắc nhở thế hệ trẻ về cội nguồn và truyền thống gia đình.

Tổng số dư quỹ khuyến học của các dòng họ đạt gần 700 triệu đồng. Trong đó, họ Phùng Khắc có quỹ lớn nhất làng với 160 triệu đồng; họ Nguyễn Doãn có quỹ trên 100 triệu đồng. Đặc biệt, họ Nguyễn Văn xây dựng riêng “Quỹ ươm mầm học tập họ Nguyễn Văn”, do cá nhân Trưởng họ điều hành và ủng hộ ban đầu 100 triệu đồng, hoạt động song hành với quỹ khuyến học của dòng họ...

Phong trào xây dựng gia đình học tập cũng xuất hiện nhiều điển hình như gia đình các ông: Nguyễn Doãn Thuận, Vương Văn Tân, Phùng Khắc Khiêm, Nguyễn Duy Chấp, Phùng Khắc Đăng, Nguyễn Đăng Lãm, Nguyễn Đăng Liêm, Nguyễn Duy Đức, Nguyễn Văn Chí, Phùng Khắc Bình... Ở những gia đình này, việc học được quan tâm qua nhiều thế hệ, trở thành nếp sống và động lực để con cháu phấn đấu.

Chi hội Khuyến học Làng Bùng khen thưởng học sinh đạt thành tích cao trong học tập. Ảnh: Nguyễn Mai

Thực tế cho thấy, nhiều học sinh của Làng Bùng đã đạt thành tích nổi bật trong học tập, khẳng định năng lực ở những môi trường đào tạo chất lượng cao. Tiêu biểu là Nguyễn Thị Anh Vui, nhiều năm đạt danh hiệu học sinh giỏi Vật lý cấp thành phố, trúng tuyển Trường Đại học Sư phạm với kết quả thuộc nhóm điểm đầu của làng. Năm 2021, Anh Vui giành Giải Nhất Olympic Vật lý sinh viên toàn quốc, tốt nghiệp loại xuất sắc và được giữ lại trường làm giảng viên. Hiện nay, em đã nhận học bổng làm nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Cộng hòa Pháp.

Nguyễn Doãn Đức, đạt 29,5 điểm trong kỳ thi tốt nghiệp năm 2024, trúng tuyển và nhận học bổng đại học tại Mỹ. Nguyễn Thành Vinh đạt 29,52 điểm và Nguyễn Ngọc Mai đạt 29,28 điểm, cùng trúng tuyển ngành Kinh doanh quốc tế, Trường Đại học Ngoại thương. Cấn Thị Yến Nhi đạt 28,45 điểm, trúng tuyển Trường Đại học Y Hà Nội.

Bên cạnh những gương mặt đạt thành tích cao, Chi hội Khuyến học Làng Bùng còn quan tâm đến học sinh có hoàn cảnh khó khăn, giúp các em có cơ hội tiếp tục theo đuổi việc học. Câu chuyện của Phùng Thị Hiền, ở xóm Phiên Nhì, con bà Đỗ Thị Hồng, là một ví dụ. Năm 2016, Hiền trúng tuyển hệ dân sự của Học viện Quân sự. Tuy nhiên, gia đình đặc biệt khó khăn, cả bố và mẹ đều mắc bệnh hiểm nghèo, khiến việc nhập học của em đứng trước trở ngại lớn.

Trước tình cảnh đó, Chi hội Khuyến học cùng Ban Chấp hành và các cán bộ địa phương đã vận động, trích quỹ hỗ trợ Hiền 8 triệu đồng để đóng học phí nhập học. Sự giúp đỡ đúng lúc đã tiếp thêm động lực để em kiên trì vượt khó, hoàn thành chương trình học, có việc làm và cuộc sống ổn định.

Chi hội Khuyến học Làng Bùng trao học bổng cho 6 học sinh có hoàn cảnh gia đình đặc biệt khó khăn nhưng có tinh thần vượt khó vươn lên. Ảnh: Nguyễn Mai

Cấn Thị Yến Nhi, học viên bác sĩ nội trú Trường Đại học Y Hà Nội, chia sẻ rằng em đã hoàn thành chương trình đào tạo bác sĩ đa khoa với kết quả tốt nghiệp loại giỏi, đồng thời trúng tuyển bác sĩ nội trú khóa 51, chuyên ngành Chẩn đoán hình ảnh. Theo Yến Nhi, bên cạnh nỗ lực của bản thân, thành quả đạt được còn có sự hỗ trợ của gia đình, thầy cô, bạn bè, đặc biệt là sự quan tâm, động viên của gia đình, dòng họ và Chi hội Khuyến học Làng Bùng.

Nữ học viên mong muốn vận dụng kiến thức, kinh nghiệm tích lũy để đóng góp cho sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân, đồng thời góp sức xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp. Mong muốn ấy cũng là sự tiếp nối tinh thần hiếu học của người Làng Bùng: học tập để trưởng thành, lập nghiệp bằng năng lực và dùng tri thức đóng góp cho cộng đồng.

Em Nguyễn Duy Khánh, tân sinh viên ngành Kỹ thuật cơ khí, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội thay mặt các học sinh, sinh viên đạt thành tích cao khẳng định sẽ tiếp tục phát huy truyền thống hiếu học, tinh thần vượt khó của quê hương, nỗ lực học tập, rèn luyện để đóng góp cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.