Sẽ đổi mới cách tiếp nhận học sinh đầu cấp

Thí sinh dự thi vào lớp 10 tại Hà Nội năm học 2026-2027. Ảnh: L.Nhi.

Chuyển từ tuyển sinh sang bảo đảm cơ hội học tập

Dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp giáo dục phổ thông được Bộ GDĐT xây dựng trong bối cảnh đổi mới quản trị giáo dục, đẩy mạnh chuyển đổi số, sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo định hướng của dự thảo, việc tiếp nhận học sinh đầu cấp không đơn thuần là thủ tục đầu năm học mà cần gắn với nhu cầu học tập của người dân, quy mô dân số, mạng lưới trường lớp và khả năng tiếp nhận của từng cơ sở giáo dục. Qua đó, các địa phương có cơ sở chủ động xây dựng kế hoạch, bố trí đội ngũ giáo viên, phòng học và các điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục.

Một trong những điểm đáng chú ý là thay đổi cách tiếp cận từ “tuyển sinh” sang “tiếp nhận học sinh, bảo đảm cơ hội học tập”. Theo đó, dự thảo quy định không thực hiện kiểm tra, đánh giá, phân loại hoặc tuyển chọn trẻ em dưới bất kỳ hình thức nào để làm căn cứ tiếp nhận vào lớp 1.

Đối với lớp 6, nguyên tắc chung cũng là không phân loại, tuyển chọn học sinh. Ngoại lệ được đặt ra đối với những cơ sở giáo dục được cấp có thẩm quyền giao nhiệm vụ phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu, thành tích nổi bật nhằm phục vụ mục tiêu phát triển giáo dục mũi nhọn của địa phương. Các trường hợp này được tiếp nhận bằng phương thức xét tuyển theo quy định.

Cách tiếp cận trên hướng tới hạn chế tình trạng kiểm tra đầu vào, tạo áp lực cho trẻ em ở độ tuổi nhỏ, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm của cơ quan quản lý trong việc chủ động bố trí chỗ học phù hợp với nhu cầu thực tế.

Đề xuất thi vào lớp 10 chỉ gồm hai môn

Đối với tuyển sinh vào lớp 10, nội dung được quan tâm là đề xuất tổ chức thi tuyển với hai môn bắt buộc gồm Toán và Ngữ văn.

Theo dự thảo, việc tiếp nhận học sinh vào lớp 10 có thể thực hiện theo một trong ba phương thức: xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp thi tuyển với xét tuyển. Sở GDĐT căn cứ quy mô học sinh, nhu cầu học tập, chỉ tiêu, khả năng tiếp nhận của từng trường hoặc nhóm trường, điều kiện bảo đảm chất lượng và tình hình thực tế tại địa phương để xác định phương thức phù hợp.

Với phương thức thi tuyển, môn Ngữ văn dự kiến có thời gian làm bài 120 phút; môn Toán có thời gian làm bài 90 hoặc 120 phút. Nội dung thi không vượt quá yêu cầu cần đạt của chương trình giáo dục phổ thông cấp THCS.

So với quy định hiện hành về tuyển sinh THPT, phương án này đồng nghĩa với việc không tổ chức môn thi hoặc bài thi thứ ba nếu được giữ nguyên khi ban hành chính thức. Việc thu gọn số môn thi được kỳ vọng giúp học sinh giảm áp lực ôn tập, tạo điều kiện tập trung củng cố kiến thức nền tảng và giúp phụ huynh chủ động hơn trong việc đồng hành cùng con.

Tuy nhiên, giảm số môn thi không đồng nghĩa với việc giảm yêu cầu về chất lượng đánh giá. Việc xây dựng đề thi vẫn cần bảo đảm đánh giá được kiến thức, năng lực của học sinh, đồng thời phù hợp với mục tiêu giáo dục phổ thông và yêu cầu phân bổ học sinh vào các trường có mức độ cạnh tranh khác nhau.

Đối với trường THPT chuyên, dự thảo quy định học sinh vẫn phải tham gia các môn thi chung và một môn thi chuyên tương ứng. Đề thi chuyên được xây dựng theo chương trình môn học cấp THCS, bảo đảm khả năng tuyển chọn học sinh có năng khiếu.

Bên cạnh đó, dự thảo đề cập các đối tượng thuộc diện chính sách được tuyển thẳng, ưu tiên, khuyến khích; đồng thời giao địa phương căn cứ quy định pháp luật và điều kiện thực tế để xác định đối tượng phù hợp.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, chủ động bố trí chỗ học

Không chỉ thay đổi phương thức tiếp nhận học sinh, dự thảo còn hướng tới đổi mới cách thức quản lý thông qua ứng dụng công nghệ và dữ liệu số.

Theo đó, việc tiếp nhận học sinh được tổ chức trên môi trường số, khai thác và kết nối các cơ sở dữ liệu hợp pháp, hạn chế yêu cầu người dân cung cấp lại những thông tin, giấy tờ đã có và được xác thực. Việc ứng dụng công nghệ cần đi kèm phương án hỗ trợ đối với người dân gặp khó khăn khi sử dụng hệ thống hoặc khi xảy ra sự cố kỹ thuật, tránh để hạn chế về công nghệ trở thành rào cản tiếp cận giáo dục.

Một nội dung khác là cơ chế phân bổ, điều phối học sinh giữa các trường, điểm trường và phân hiệu khi cần thiết. Việc bố trí phải căn cứ vào nhu cầu học tập, địa bàn cư trú, quy mô học sinh, khả năng tiếp nhận, cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, khoảng cách và điều kiện đi lại.

Khi một cơ sở giáo dục vượt khả năng tiếp nhận, địa phương cần chủ động xây dựng phương án điều phối phù hợp. Việc điều phối không được sử dụng như một hình thức tuyển chọn hoặc loại học sinh đã đủ điều kiện tiếp nhận.

Những đề xuất này đặt ra yêu cầu các địa phương phải dự báo sát nhu cầu học tập, rà soát năng lực trường lớp và công khai phương án tiếp nhận. Đây cũng là cơ sở để hạn chế tình trạng quá tải cục bộ tại một số trường, trong khi các cơ sở khác chưa khai thác hết khả năng tiếp nhận.

Dự thảo Thông tư hiện đang được Bộ GDĐT lấy ý kiến góp ý. Các quy định về phương thức tiếp nhận, môn thi, trách nhiệm của cơ quan quản lý và tổ chức thực hiện sẽ tiếp tục được xem xét, hoàn thiện trước khi ban hành chính thức.