Làng gốm 500 năm tuổi giữ hồn nghề trong nhịp sống đương đại

Công đoạn chuốt gốm bằng tay tại Làng gốm Thanh Hà, phường Hội An Tây, thành phố Đà Nẵng. Ảnh: Mỹ Hà/TTXVN

Trong bối cảnh nhu cầu thị trường và thị hiếu du khách không ngừng thay đổi, những người làm gốm nơi đây đang tìm cách đưa nghề truyền thống bước vào đời sống đương đại, vừa đổi mới sản phẩm, mở rộng thị trường, vừa giữ lại những giá trị văn hóa làm nên bản sắc riêng của làng nghề.

Đổi mới sản phẩm, mở rộng thị trường

Tại Cơ sở sản xuất gốm Khang Thư (phường Hội An Tây), chị Nguyễn Thị Hà Phương (đại diện Cơ sở sản xuất gốm) đang hướng đến việc tìm kiếm thêm những cơ hội phát triển thương mại, trong đó có thị trường ngoài nước. Theo chị Phương, mỗi năm cơ sở đón nhiều lượt du khách đến tham quan, trải nghiệm, tạo điều kiện để các sản phẩm gốm không chỉ được biết đến như những món quà lưu niệm mà còn trở thành phương tiện giới thiệu văn hóa của làng nghề.

Từ thực tế đó, Cơ sở sản xuất gốm Khang Thư chú trọng sáng tạo những sản phẩm có dấu ấn riêng, tránh sự trùng lặp với sản phẩm của các vùng gốm khác. Một trong những sản phẩm tiêu biểu là những con tò he được chế tác hoàn toàn thủ công, mang tính độc bản. Hình tượng 12 con giáp được thể hiện qua những khối đất mộc mạc, gần gũi, gợi nhắc những biểu tượng quen thuộc trong đời sống tinh thần của người Việt.

Không chỉ thu hút du khách bằng sản phẩm, làng gốm Thanh Hà còn tạo ấn tượng bởi không gian làng nghề và con người địa phương. Với những du khách lần đầu đến Việt Nam, trải nghiệm tại đây trở thành một phần đáng nhớ trong hành trình khám phá đất nước.

Ông Avi Rosenberg (du khách đến từ Israel) chia sẻ, đây là lần đầu tiên ông đến Việt Nam. Sau một tuần trải nghiệm, thay vì nhanh chóng tiếp tục hành trình sang Thái Lan như dự định, ông muốn kéo dài thời gian ở lại bởi ấn tượng với cảnh quan, ẩm thực và sự thân thiện của người dân. Các con phố ở đây rất sạch sẽ, đồ ăn rất tuyệt vời. Tôi yêu mọi thứ ở đây. Con người rất thân thiện, luôn mỉm cười. Không chỉ những người tôi gặp mà người dân địa phương ở nhiều nơi tại Việt Nam cũng rất thân thiện.

Với những người làm nghề, sáng tạo không có nghĩa là rời xa truyền thống. Ngược lại, giá trị của sản phẩm mới chỉ thực sự bền vững khi vẫn được tạo nên từ đôi tay, kỹ thuật và câu chuyện của làng nghề. Những sản phẩm gốm vì thế vừa đáp ứng nhu cầu của thị trường, vừa góp phần kể câu chuyện về vùng đất, con người và đời sống đã gắn bó với nghề qua nhiều thế hệ.

Giữ nghề từ chính cộng đồng

Đối với người dân làng gốm Thanh Hà, nghề gốm không đơn thuần là một hoạt động sản xuất. Đó còn là một phần ký ức, đời sống tinh thần và bản sắc cộng đồng. Theo ông Đinh Ngọc Dũng (phường Hội An Tây), người dân làng gốm luôn kính trọng và biết ơn Tổ nghề, người được cộng đồng ghi nhận có công truyền lại nghề làm gốm, tạo sinh kế cho các thế hệ cư dân nơi đây.

Làng đá Non Nước nằm dưới chân núi Ngũ Hành Sơn thu hút khách trong nước và quốc tế đến tham quan, mua sắm. Ảnh: Mỹ Hà/TTXVN

Hằng năm, vào ngày mùng 10, người dân tổ chức lễ cúng làng gốm và rước Tổ nghề. Hoạt động này vừa thể hiện sự tri ân người có công truyền nghề, vừa là dịp để cộng đồng cầu mong mưa thuận, gió hòa, cuộc sống bình yên, nghề làm gốm thuận lợi, sản phẩm được tiêu thụ, qua đó người dân có thể tiếp tục gắn bó với nghề.

Trong dòng chảy ấy, câu chuyện truyền nghề cho thế hệ trẻ trở thành vấn đề được cộng đồng đặc biệt quan tâm. Bởi một làng nghề chỉ có thể tồn tại lâu dài khi nghề không dừng lại ở ký ức của những nghệ nhân lớn tuổi mà tiếp tục được trao truyền cho thế hệ kế cận. Những người trẻ cần được học nghề, tiếp cận kỹ thuật truyền thống, đồng thời có cơ hội sáng tạo để tìm ra hướng đi phù hợp với thị trường hiện nay.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Hội An Tây Bùi Văn Dũng cho biết, địa phương đang tập trung phát huy những kết quả đạt được trong hơn 20 năm qua, đồng thời triển khai các giải pháp để làng gốm phát triển theo hướng bền vững. Trong đó, chú trọng cải tạo cảnh quan, xây dựng các tuyến giao thông kết nối những điểm trong khu vực, từng bước mở rộng không gian làng gốm và hỗ trợ phát triển đội ngũ nghệ nhân trẻ. Mục tiêu quan trọng là giúp nghệ nhân và các hộ gia đình có thể sống được, sống tốt với nghề. Bởi khi nghề mang lại thu nhập ổn định, người dân mới có điều kiện và động lực dành tâm huyết để gìn giữ, sáng tạo và truyền nghề.

“Làng nghề sống” cũng là cách Thanh Hà đang tìm kiếm hướng phát triển của mình. Điều đáng quý là các nghệ nhân và hộ gia đình nơi đây vẫn trực tiếp làm nghề, mưu sinh bằng nghề. Những nghệ nhân trẻ trên nền tảng kế thừa thành quả của thế hệ trước đã có thêm nhiều sáng tạo, nhưng vẫn giữ được cốt lõi của nghề thủ công truyền thống.

Không gian làng nghề vì thế không chỉ được tạo nên từ những lò gốm, sản phẩm hay bàn tay người thợ, mà còn được bồi đắp bởi hệ thống đình, miếu và các sinh hoạt cộng đồng. Đây vốn là những thiết chế văn hóa gắn với đời sống làng quê, nơi người dân gặp gỡ, thực hành tín ngưỡng và củng cố tình làng, nghĩa xóm.

Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Hội An Tây, địa phương xác định việc tu bổ, tôn tạo, cải thiện cảnh quan và đầu tư sửa chữa các thiết chế này là cần thiết. Tuy nhiên, để đình làng thực sự có sức sống, điều quan trọng hơn cả vẫn là sự hiện diện của cộng đồng trong chính không gian đó. Khi người dân tiếp tục tổ chức các hoạt động sinh hoạt, gìn giữ phong tục và xem đình làng là không gian chung, những giá trị văn hóa mới có thể được trao truyền một cách tự nhiên.

Nằm bên bờ sông Thu Bồn, làng gốm Thanh Hà có lịch sử gần 500 năm, nổi tiếng với những sản phẩm bằng gốm, đất nung và kỹ thuật làm gốm truyền thống được truyền qua nhiều thế hệ. Ảnh: Mỹ Hà/TTXVN

Trong định hướng phát triển du lịch hiện nay, những giá trị ấy càng trở nên quan trọng. Một làng nghề hơn 500 năm tuổi không chỉ hấp dẫn du khách bởi những sản phẩm làm ra từ đất, mà còn bởi câu chuyện về những con người đã sống cùng nghề, những phong tục được gìn giữ và những sinh hoạt cộng đồng vẫn tiếp diễn.

Từ những con tò he mang hình tượng 12 con giáp đến nghi lễ rước bà Tổ nghề, làng gốm Thanh Hà đang từng bước tạo nên một diện mạo mới trên nền tảng truyền thống. Giữ nghề không còn là bảo tồn một phương thức sản xuất mà giữ lại ký ức, văn hóa và sinh kế của cả một cộng đồng.