Cảnh báo nợ xấu tăng nhanh gấp đôi tốc độ tăng trưởng tín dụng

Nợ xấu tại 28 ngân hàng niêm yết tăng gần 27% trong 9 tháng đầu năm 2026, nhanh gấp hơn hai lần mức tăng trưởng cho vay. Các chuyên gia cảnh báo, việc xử lý nợ xấu phải nhanh hơn nhiều lần tốc độ phát sinh mới để bảo đảm an toàn hệ thống và ổn định lãi suất…

Phát triển thị trường mua bán nợ minh bạch, hiệu quả là điều kiện quan trọng để đẩy nhanh xử lý tài sản bảo đảm, khơi thông nguồn vốn và góp phần bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng, ổn định lãi suất (Đồ hoạ: VET)

Phát triển thị trường mua bán nợ minh bạch, hiệu quả là điều kiện quan trọng để đẩy nhanh xử lý tài sản bảo đảm, khơi thông nguồn vốn và góp phần bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng, ổn định lãi suất (Đồ hoạ: VET)

Theo số liệu tổng hợp từ báo cáo tài chính quý 3/2026 của 28 ngân hàng niêm yết, tổng nợ xấu nội bảng (nhóm 3 - 5) tính đến ngày 30/9 đạt hơn 340.815 tỷ đồng, tăng 26,9% so với đầu năm, tương ứng tăng hơn 72.235 tỷ đồng.

Đáng chú ý, tốc độ tăng nợ xấu cao gấp hơn hai lần mức tăng trưởng cho vay khách hàng, vốn đạt 12,5% trong cùng kỳ. Điều này cho thấy nợ xấu đang gia tăng nhanh hơn đáng kể so với quy mô tín dụng, đặt ra sức ép đối với chất lượng tài sản và khả năng kiểm soát rủi ro của các ngân hàng.

Tính chung, tổng dư nợ từ nhóm 2 đến nhóm 5 tại 28 ngân hàng đạt 593.864 tỷ đồng, tương đương 3,69% tổng dư nợ cho vay khách hàng, tăng 0,29 điểm phần trăm so với mức 3,4% cuối quý 2/2026. Như vậy, bên cạnh hơn 340.815 tỷ đồng nợ xấu thuộc nhóm 3 - 5, các ngân hàng còn có khoảng 253.049 tỷ đồng nợ nhóm 2, tức "nợ cần chú ý". Đây là những khoản vay chưa được phân loại là nợ xấu nhưng đã xuất hiện dấu hiệu cần theo dõi về khả năng trả nợ.

VÒNG LUẨN QUẨN MỞ RỘNG TÍN DỤNG, LÃI SUẤT CAO VÀ NỢ XẤU 

Trong bối cảnh nền kinh tế cần duy trì tăng trưởng tín dụng để hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, diễn biến nợ xấu đặt ra một bài toán không dễ giải quyết: làm thế nào để tiếp tục cung ứng vốn, giảm lãi suất cho vay nhưng không làm gia tăng rủi ro và ảnh hưởng đến an toàn hệ thống ngân hàng?

Theo TS. Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách vĩ mô, Trường Đại học VinUni, hiện nay, yếu tố quan trọng nhất có thể đẩy lãi suất cho vay lên cao chính là rủi ro tín dụng.

Khi chất lượng khoản vay suy giảm, chi phí dự phòng rủi ro và xử lý nợ của ngân hàng sẽ tăng rất mạnh, tạo sức ép lớn đối với lãi suất cho vay.

Đáng lo ngại, trong bối cảnh lãi suất cho vay duy trì ở mức cao, việc tiếp tục mở rộng tín dụng cũng tiềm ẩn những rủi ro đối với chất lượng các khoản vay mới.

Ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, cảnh báo rằng ngân hàng cho vay với lãi suất càng cao thì rủi ro đối với chất lượng tín dụng càng lớn, chứ không đồng nghĩa với việc bảo đảm được lợi nhuận và an toàn vốn.

Theo ông Tú, khi lãi suất đã ở mức cao mà doanh nghiệp vẫn chấp nhận vay thì nhiều khả năng doanh nghiệp đang gặp khó khăn lớn về vốn. Thậm chí, có những doanh nghiệp rơi vào tình thế buộc phải vay dù khả năng trả nợ chưa chắc được bảo đảm.

Từ đó, một vòng luẩn quẩn có nguy cơ hình thành: Lãi suất cao khiến doanh nghiệp lành mạnh hạn chế vay vốn, trong khi những doanh nghiệp khó khăn vẫn chấp nhận vay, làm gia tăng rủi ro tín dụng. Nợ xấu tăng kéo theo chi phí dự phòng lớn hơn, khiến ngân hàng càng khó giảm lãi suất cho vay, từ đó tiếp tục gây sức ép lên khả năng trả nợ của doanh nghiệp.

 Khi lãi suất đã cao như thế mà doanh nghiệp vẫn chấp nhận vay thì cũng có nghĩa là họ đang rất khó khăn về vốn; thậm chí, phải nhắm mắt đưa chân. Vậy thì liệu  ngân hàng có bảo đảm được an toàn vốn vay hay không? Rủi ro có khi rất cao, thậm chí chưa cho vay đã phải tính đến chuyện trích lập dự phòng rồi.

Ông Đào Minh Tú Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam

Trao đổi với VnEconomy, đại diện một tổ chức lớn thuộc ngành ngân hàng cảnh báo nguy cơ các ngân hàng thương mại ỷ lại vào cơ chế hỗ trợ của Nhà nước thông qua việc bán nợ xấu cho VAMC.

Theo vị này, khi bán nợ xấu cho VAMC và nhận trái phiếu đặc biệt, các ngân hàng có thể sử dụng trái phiếu này làm tài sản bảo đảm để vay tái cấp vốn từ Ngân hàng Nhà nước theo quy định, qua đó bổ sung thanh khoản phục vụ hoạt động cho vay. Trong khi đó, các khoản nợ xấu tiếp tục được thu hồi hoặc xử lý tài sản bảo đảm.

Cơ chế này góp phần tháo gỡ khó khăn cho các ngân hàng nhưng nếu không gắn với trách nhiệm chịu tổn thất thực chất, có thể làm giảm động lực thận trọng trong cấp tín dụng. Khi kỳ vọng các khoản nợ xấu phát sinh sẽ được VAMC và Ngân hàng Nhà nước hỗ trợ xử lý, ngân hàng có nguy cơ chạy theo tăng trưởng dư nợ mà xem nhẹ chất lượng khoản vay.

KIẾN NGHỊ XÂY DỰNG KHUNG PHÁP LÝ CHUYÊN BIỆT CHO THỊ TRƯỜNG MUA BÁN NỢ

Theo vị này, để khắc phục tình trạng trên, cần từng bước chuyển sang cơ chế mua bán nợ theo giá thị trường, đồng thời nâng cao năng lực định giá độc lập của VAMC. Giá chuyển nhượng phải phản ánh đúng mức độ rủi ro và khả năng thu hồi, buộc ngân hàng bán nợ chấp nhận những tổn thất thực tế phát sinh thay vì chỉ chuyển giao khoản nợ để tiếp tục xử lý.

Cách tiếp cận này không chỉ giúp đẩy nhanh xử lý nợ xấu mà còn tăng cường kỷ luật thị trường. Khi phải trực tiếp gánh chịu hậu quả tài chính từ những khoản cho vay kém chất lượng, các ngân hàng sẽ thận trọng hơn trong thẩm định và quản trị rủi ro, hạn chế chạy theo tăng trưởng tín dụng bằng mọi giá.

Ở góc độ người trực tiếp tham gia xử lý nợ xấu, ông Trần Trung Dũng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH MTV Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC), kiêm Chủ nhiệm Câu lạc bộ Xử lý nợ thuộc Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, thẳng thắn nhìn nhận năng lực xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng, VAMC và toàn ngành ngân hàng hiện còn hạn chế, hiệu quả chưa cao.

Theo ông Dũng, tổng dư nợ cho vay toàn hệ thống đã vượt 20,15 triệu tỷ đồng, trong đó các khoản vay có tài sản bảo đảm chiếm tỷ trọng lớn, đặc biệt là bất động sản. Vấn đề cấp thiết là đẩy nhanh xử lý các tài sản này để đưa nguồn vốn trở lại lưu thông trong nền kinh tế. Muốn vậy, cần hình thành thị trường mua bán nợ minh bạch, có quy mô đủ lớn để thu hút các nhà đầu tư chuyên nghiệp trong và ngoài nước.

Thực tế, một số doanh nghiệp nước ngoài đã đầu tư hàng nghìn tỷ đồng vào hoạt động mua bán, xử lý nợ tại Việt Nam, nhưng sự tham gia của các quỹ đầu tư lớn trong nước còn hạn chế. VAMC cũng đã làm việc với Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) để tham vấn về các sản phẩm mua bán nợ và khả năng kết nối với nhà đầu tư quốc tế.

Để xây dựng một khuôn khổ pháp lý đồng bộ, toàn diện và đủ mạnh cho sự phát triển của thị trường mua bán nợ, cần nghiên cứu xây dựng một đạo luật riêng về VAMC hoặc cơ chế pháp lý chuyên biệt cho hoạt động mua bán, tái cơ cấu và xử lý nợ xấu.

Ông Trần Trung Dũng Chủ tịch HĐTV VAMC, kiêm Chủ nhiệm Câu lạc bộ Xử lý nợ thuộc VNBA

Tuy nhiên, theo ông Dũng, điều kiện quyết định để thị trường mua bán nợ phát triển là hoàn thiện thể chế, nhất là các quy định về thu giữ tài sản bảo đảm, chuyển giao tài sản và chuyển nhượng dự án cho nhà đầu tư mới. Đồng thời, cần xác định rõ cơ chế chỉ đạo, phối hợp giữa các cơ quan liên quan để tháo gỡ vướng mắc trong quá trình xử lý nợ xấu.

Từ thực tiễn này, ông kiến nghị nghiên cứu xây dựng một đạo luật riêng về VAMC hoặc cơ chế pháp lý chuyên biệt cho hoạt động mua bán, tái cơ cấu và xử lý nợ xấu, có tham khảo kinh nghiệm của Hàn Quốc và Malaysia.

Bên cạnh đó, ông đề xuất nâng cấp Sàn giao dịch nợ do VAMC vận hành thành hạ tầng giao dịch tập trung, hiện đại ở quy mô quốc gia; từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu chuẩn hóa về các khoản nợ xấu và tài sản bảo đảm, phục vụ định giá, giao dịch và thu hút nhà đầu tư. Cùng với hoàn thiện hạ tầng thị trường, cần nâng cao năng lực tài chính, tăng vốn điều lệ và bổ sung các công cụ hoạt động để VAMC có đủ nguồn lực thực hiện nhiệm vụ xử lý nợ xấu ở quy mô lớn.

Nhìn rộng hơn, các giải pháp xử lý nợ xấu chỉ phát huy hiệu quả bền vững khi vừa đẩy nhanh thu hồi, chuyển nhượng và tái cơ cấu các khoản nợ tồn đọng, vừa nâng cao trách nhiệm của ngân hàng đối với chất lượng tín dụng, hạn chế nợ xấu mới phát sinh. Trên hết, việc hoàn thiện cơ chế xử lý nợ xấu phải hướng tới bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng, ngăn ngừa rủi ro tích tụ và tạo nền tảng ổn định lãi suất trong dài hạn.

Phan Linh

Nguồn VnEconomy: https://vneconomy.vn/canh-bao-no-xau-tang-nhanh-gap-doi-toc-do-tang-truong-tin-dung.htm