Lãnh đạo cực hữu Pháp kháng cáo: Bước ngoặt có thể định hình chính trường

Bà Marine Le Pen, gương mặt hàng đầu của phe cực hữu Pháp, hôm qua 13/1 đã chính thức bắt đầu tiến trình kháng cáo bản án tham nhũng khiến bà bị cấm tham gia các chức vụ dân cử trong vòng 5 năm. Phán quyết phúc thẩm, dự kiến được đưa ra vào mùa hè này, sẽ quyết định liệu bà Le Pen có đủ điều kiện ra tranh cử Tổng thống vào năm tới hay không - một yếu tố có thể ảnh hưởng sâu sắc đến tương lai chính trị của nước Pháp.

Phiên phúc thẩm đối với bà Marine Le Pen diễn ra trong tuần này, sau bản án tham nhũng khiến bà bị cấm tranh cử trong 5 năm. Ảnh: The New York Times

Bản án sơ thẩm ban hành hồi tháng 3/2025 đã kết tội bà Le Pen và cấm bà tranh cử, trong bối cảnh Đảng Tập hợp Quốc gia (National Rally) do bà lãnh đạo đang dẫn đầu các cuộc thăm dò dư luận toàn quốc. Nếu lệnh cấm bị hủy bỏ, bà Le Pen sẽ nổi lên như ứng viên sáng giá nhất cho cuộc bầu cử Tổng thống năm 2027, với khả năng trở thành nguyên thủ quốc gia cực hữu đầu tiên của Pháp kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai.

Ngược lại, nếu kháng cáo không thành công, người kế nhiệm được bà Le Pen dìu dắt - ông Jordan Bardella, 31 tuổi, hiện là Chủ tịch Đảng Tập hợp Quốc gia - nhiều khả năng sẽ ra tranh cử thay bà.

Bản án và những cáo buộc tham nhũng

Bà Le Pen đang tìm cách lật lại phán quyết của tòa án hình sự Paris, theo đó kết luận bà có vai trò chủ chốt trong một vụ sử dụng sai mục đích ngân sách của Nghị viện châu Âu. Tòa án xác định Đảng Tập hợp Quốc gia đã chi sai gần 5 triệu USD trong giai đoạn 2004 - 2016, dùng để trả lương cho các trợ lý nghị sĩ thực hiện những công việc không liên quan đến hoạt động của Liên minh châu Âu.

Theo phán quyết, bà Le Pen là người giám sát toàn bộ kế hoạch này. Hơn 20 cá nhân khác, bao gồm các quan chức đương nhiệm và cựu quan chức của đảng, cũng bị kết án với các tội danh liên quan. Bà Le Pen bị tuyên án 4 năm tù, trong đó có 2 năm án treo, cùng khoản tiền phạt 100.000 euro. Sau khi bà nộp đơn kháng cáo, án tù và tiền phạt được tạm hoãn, song lệnh cấm tham gia tranh cử vẫn được duy trì.

Phiên tòa phúc thẩm tại Tòa Phúc thẩm Paris dự kiến kéo dài khoảng một tháng, sau đó là nhiều tháng nghị án. Các thẩm phán có thể hủy bỏ lệnh cấm tranh cử, rút ngắn thời hạn cấm, hoặc giữ nguyên toàn bộ phán quyết sơ thẩm.

Tranh cãi pháp lý và phản ứng chính trị

Lệnh cấm tranh cử đối với bà Le Pen đã gây chấn động chính trường Pháp, bởi nó loại bỏ ứng viên được đánh giá là có cơ hội lớn nhất trong cuộc đua Tổng thống.

Điểm gây tranh cãi lớn là việc tòa án vẫn giữ nguyên lệnh cấm ngay cả khi bà Le Pen đã kháng cáo. Theo thông lệ tại Pháp, hầu hết các khía cạnh của một bản án thường được đình chỉ trong thời gian chờ phúc thẩm. Tòa án cho rằng mức độ nghiêm trọng của vụ việc là cơ sở để duy trì hiệu lực tức thời của lệnh cấm.

Người dân Pháp theo dõi buổi phỏng vấn trên truyền hình của bà Le Pen vào ngày bà bị kết án hồi tháng 3/2025. Ảnh: The New York Times

Phản ứng từ giới chính trị chia rẽ rõ rệt. Một số chính trị gia thuộc nhiều khuynh hướng khác nhau cho rằng, bà Le Pen nên được phép ra tranh cử để cử tri tự đưa ra phán quyết. Trong khi đó, các ý kiến khác khẳng định, quyết định của tòa án là cần thiết nhằm bảo vệ nguyên tắc thượng tôn pháp luật. Bà Le Pen gọi bản án là một “sự phủ nhận dân chủ”.

Một số lãnh đạo nước ngoài, trong đó có Tổng thống Mỹ Donald Trump, đã công khai bày tỏ sự ủng hộ đối với bà Le Pen. Tuy nhiên, tại Pháp, không xuất hiện các cuộc biểu tình quy mô lớn phản đối phán quyết. Các cuộc khảo sát cho thấy, dư luận chia rẽ về việc liệu bà Le Pen có nên phải đối mặt với những hậu quả pháp lý nghiêm khắc như vậy hay không, trong bối cảnh nước này đã siết chặt luật chống tham nhũng chính trị trong nhiều thập kỷ qua.

Kịch bản thay thế

Sau khi ban đầu khẳng định không điều gì có thể ngăn cản bà ra tranh cử, bà Le Pen cuối cùng thừa nhận rằng ông Bardella sẽ là người thay thế nếu lệnh cấm được giữ nguyên. Theo các cuộc thăm dò, cả bà Le Pen lẫn ông Bardella đều có khả năng giành chiến thắng ở vòng một và có cơ hội lớn ở vòng hai của cuộc bầu cử Tổng thống.

Ngay cả trong trường hợp ông Bardella đắc cử, bà Le Pen vẫn có thể giữ vai trò quan trọng trong chính phủ. Theo hiến pháp Pháp, Tổng thống có thể bổ nhiệm Thủ tướng mà không cần người đó phải là ứng viên đắc cử. Điều này mở ra khả năng bà Le Pen đảm nhiệm vị trí Thủ tướng - một chức vụ quyền lực bậc nhất trong hệ thống chính trị Pháp.

Những người ủng hộ cầm ảnh bà Marine Le Pen sau khi tòa án phán quyết cấm bà tranh cử trong vòng 5 năm vào năm ngoái. Ảnh: The New York Times

Tác động vượt ra ngoài nước Pháp

Tiến trình kháng cáo của bà Le Pen không chỉ thu hút sự chú ý trong nước mà còn được theo dõi sát sao ở bên ngoài. Các lãnh đạo theo đường lối dân túy, trong đó có ông Trump, được cho là coi đây là phép thử đối với mối quan hệ giữa hệ thống tư pháp và chính trị tại các nền dân chủ phương Tây.

Lo ngại về khả năng can thiệp từ bên ngoài gia tăng sau khi tạp chí Der Spiegel của Đức đưa tin rằng, Bộ Ngoại giao Mỹ từng cân nhắc áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với những thẩm phán đã kết án bà Le Pen. Một thẩm phán cấp cao tại Tòa án Paris cảnh báo rằng, nếu thông tin này là đúng, đó sẽ là “sự can thiệp không thể chấp nhận và không thể dung thứ” vào công việc nội bộ của Pháp.

Phía Mỹ đã bác bỏ cáo buộc. Một quan chức cấp cao Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định những thông tin trên là “lỗi thời và sai sự thật”.

Trong bối cảnh đó, kết quả kháng cáo của Marine Le Pen được xem là một phép thử quan trọng đối với hệ thống pháp quyền Pháp, đồng thời có thể định hình lại cục diện chính trị không chỉ trong nước mà còn trong bối cảnh châu Âu rộng lớn hơn.

Hồng Nhung