Lào Cai: Phấn đấu đến năm 2030 giảm nghèo đa chiều, bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao đời sống Nhân dân

Ảnh nguồn: Laocai.gov.vn

Giảm nghèo đa chiều, gắn với xây dựng nông thôn mới

Đề án “Giảm nghèo đa chiều và bảo đảm an sinh xã hội tỉnh Lào Cai giai đoạn 2026–2030” xác định giảm nghèo không phải là nhiệm vụ riêng của một ngành, một cấp mà là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị. Tỉnh tập trung nguồn lực thực hiện đồng bộ các mục tiêu giảm nghèo, bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, phúc lợi xã hội, an ninh xã hội và an ninh con người, trong đó ưu tiên vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng biên giới.

Điểm đáng chú ý của Đề án là cách tiếp cận giảm nghèo theo hướng đa chiều. Bên cạnh thu nhập, người dân còn được quan tâm đến khả năng tiếp cận y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch, môi trường, điện, thông tin, việc làm và các điều kiện thiết yếu khác. Đây là những yếu tố tác động trực tiếp đến khả năng thoát nghèo và duy trì cuộc sống ổn định của mỗi gia đình.

Theo mục tiêu đề ra, giai đoạn 2026–2030, Lào Cai phấn đấu giảm hộ nghèo đa chiều bình quân 2,5–3% mỗi năm. Đến năm 2030, ít nhất 30% số xã nghèo thoát khỏi tình trạng nghèo; 62% số xã, trong đó có các xã nghèo, đạt chuẩn nông thôn mới.

Những mục tiêu này cho thấy giảm nghèo được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với xây dựng nông thôn mới. Một địa phương không thể xây dựng nông thôn mới bền vững nếu đời sống một bộ phận người dân còn khó khăn, thiếu việc làm, thiếu sinh kế hoặc chưa được tiếp cận đầy đủ các dịch vụ xã hội cơ bản.

Giai đoạn 2021-2025, tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh giảm bình quân 3,94%/năm. Ảnh nguồn: Laocai.gov.vn

Thực tế tại nhiều địa bàn vùng cao, vùng biên giới của Lào Cai cho thấy, khoảng cách về điều kiện sản xuất, giao thông, giáo dục, y tế, nước sạch và việc làm vẫn là những trở ngại đối với quá trình thoát nghèo. Địa hình chia cắt, điều kiện sản xuất còn phụ thuộc nhiều vào tự nhiên, quy mô sản xuất nhỏ và khả năng tiếp cận thị trường hạn chế khiến một bộ phận người dân chưa có sinh kế đủ ổn định. Đây cũng là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ tái nghèo khi gặp thiên tai, dịch bệnh hoặc biến động về giá cả, thị trường.

Vì vậy, cùng với đầu tư kết cấu hạ tầng, Lào Cai hướng mạnh vào phát triển sinh kế, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và khả năng tự vươn lên của người dân. Các chính sách giảm nghèo phải phù hợp với từng địa bàn, từng nhóm đối tượng, nhất là vùng cao, vùng sâu, vùng biên giới và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Giảm nghèo trong giai đoạn mới phải chuyển mạnh từ hỗ trợ sang tạo cơ hội phát triển. Người nghèo được hỗ trợ về vốn, kỹ thuật, đào tạo nghề, việc làm và các điều kiện cần thiết để phát triển sản xuất; đồng thời được khuyến khích phát huy nội lực, chủ động vươn lên.

Điều này đòi hỏi chính sách phải đi sát từng hộ, từng địa bàn, tránh bình quân, dàn trải. Nơi thiếu hạ tầng cần ưu tiên hạ tầng; nơi thiếu sinh kế phải tập trung tạo việc làm, phát triển sản xuất; nơi người dân còn hạn chế về kỹ năng cần chú trọng đào tạo nghề, chuyển giao kỹ thuật. Cùng một mục tiêu giảm nghèo nhưng cách làm phải phù hợp với điều kiện thực tế của từng vùng.

Cách làm này vừa góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo, vừa tạo nền tảng để nâng cao chất lượng các tiêu chí nông thôn mới, nhất là những tiêu chí liên quan trực tiếp đến thu nhập, việc làm, nhà ở, môi trường và chất lượng đời sống.

Lấy con người làm trung tâm của chính sách an sinh

Nếu giảm nghèo là một trụ cột, thì bảo đảm an sinh xã hội là phần không thể tách rời trong Đề án. Mục tiêu cuối cùng là người dân, đặc biệt là những nhóm yếu thế, được bảo đảm các điều kiện cơ bản để sống an toàn, ổn định và có cơ hội phát triển.

Trong lĩnh vực y tế, Lào Cai đặt mục tiêu nâng tuổi thọ trung bình lên 75,5 tuổi, trong đó số năm sống khỏe mạnh đạt tối thiểu 68 năm; tăng số bác sĩ, giường bệnh trên vạn dân; nâng tỷ lệ dân số được quản lý sức khỏe và mở rộng bao phủ bảo hiểm y tế. Đến năm 2030, tỉnh hướng tới bao phủ bảo hiểm y tế toàn dân, 100% xã, phường đạt bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã và tỷ lệ người dân hài lòng với dịch vụ y tế đạt trên 95%.

Đối với giáo dục, mục tiêu không chỉ là duy trì phổ cập mà còn nâng chất lượng nguồn nhân lực. Tỉnh phấn đấu hoàn thành phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 3 đến 5 tuổi vào năm 2028; 100% xã, phường đạt chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học mức độ 3, phổ cập giáo dục trung học cơ sở mức độ 2 và xóa mù chữ mức độ 2. Tỷ lệ lao động qua đào tạo được đặt mục tiêu đạt 75%, trong đó lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt 36%.

Trong giảm nghèo bền vững, giáo dục có vai trò đặc biệt quan trọng. Một thế hệ trẻ được học tập đầy đủ, có nghề nghiệp và kỹ năng sẽ có nhiều cơ hội thoát khỏi nghèo đói hơn. Vì vậy, đầu tư cho giáo dục cũng chính là đầu tư cho tương lai của các địa bàn còn khó khăn.

Việc làm và thu nhập tiếp tục được xác định là giải pháp căn bản. Giai đoạn 2026–2030, Lào Cai phấn đấu giải quyết việc làm mới cho khoảng 150.000 lao động, bình quân 30.000 người mỗi năm; tỷ lệ thất nghiệp của lực lượng lao động trong độ tuổi khu vực thành thị dưới 2%; thu nhập bình quân đầu người đạt 70 triệu đồng/năm.

Đây là điểm có ý nghĩa quyết định đối với giảm nghèo bền vững. Khi người dân có việc làm ổn định, có thu nhập và có khả năng tham gia các chính sách bảo hiểm, mức độ phụ thuộc vào hỗ trợ trực tiếp sẽ giảm. Ngược lại, nếu sinh kế thiếu ổn định, việc thoát nghèo dễ trở nên mong manh. Vì vậy, tạo việc làm, nâng chất lượng lao động và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường lao động phải được xem là giải pháp lâu dài.

Cùng với tạo việc làm, tỉnh chú trọng mở rộng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo đảm quyền lợi của người lao động và chăm lo người có công. Người có công và gia đình người có công với cách mạng được đặt mục tiêu có mức sống từ trung bình khá trở lên so với cộng đồng dân cư nơi cư trú.

Nhà ở cũng là một nội dung quan trọng. Giai đoạn 2026–2030, tỉnh dự kiến hỗ trợ làm nhà cho người có công, hộ nghèo, hộ cận nghèo với 11.662 căn; đồng thời xây dựng 8.300 căn nhà ở xã hội. Đây là những chính sách có tác động trực tiếp đến chất lượng cuộc sống, nhất là với những gia đình còn khó khăn về điều kiện ở.

Cùng với nhà ở, điện, nước sạch và môi trường tiếp tục được xác định là những điều kiện thiết yếu. Tỉnh phấn đấu bảo đảm 100% thôn, bản được cấp điện lưới quốc gia; duy trì 100% dân số nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh; đến năm 2030, 50% dân số nông thôn được sử dụng nước sạch đáp ứng quy chuẩn. Tỉnh đồng thời tăng tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải, kiểm soát ô nhiễm môi trường, bảo đảm chất lượng sống tại khu vực nông thôn.

Đề án cũng đặt mục tiêu mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, nâng chất lượng hoạt động của hệ thống truyền thanh cơ sở và nâng chỉ số hạnh phúc của người dân lên 72%. Đến năm 2030, chỉ số phát triển con người của tỉnh phấn đấu đạt từ 0,738 trở lên.

Nhìn từ những mục tiêu cụ thể này, an sinh xã hội không chỉ là hỗ trợ khi người dân gặp khó khăn. Đó còn là việc tạo dựng một mạng lưới bảo đảm để mỗi người có cơ hội tiếp cận những điều kiện cơ bản của cuộc sống, từ chăm sóc sức khỏe, học tập, việc làm, nhà ở đến nước sạch, thông tin và môi trường sống. Đây chính là nền tảng để giảm nghèo không bị đứt gãy giữa các giai đoạn và hạn chế nguy cơ tái nghèo.

Chuyển mục tiêu thành hành động ở cơ sở

Mô hình nuôi cá góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân vùng khó khăn ở Lào Cai. Ảnh nguồn: Laocai.gov.vn

Ngay sau khi Tỉnh ủy ban hành Đề án, UBND tỉnh Lào Cai đã yêu cầu các sở, ngành, đơn vị và địa phương khẩn trương tổ chức triển khai, cụ thể hóa các mục tiêu, nhiệm vụ thành kế hoạch thực hiện giai đoạn 2026–2030. Đây là bước quan trọng để những định hướng lớn của Đề án được chuyển thành nhiệm vụ cụ thể, có địa chỉ và có nguồn lực thực hiện.

Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, đơn vị liên quan và các địa phương tổ chức thực hiện Đề án; đồng thời xây dựng kế hoạch triển khai, xác định rõ nhiệm vụ chủ yếu, cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, thời gian thực hiện và dự kiến kinh phí theo từng năm, từng lĩnh vực.

Cách làm này đặt yêu cầu rõ ràng về người làm, việc làm, thời gian và nguồn lực, hạn chế tình trạng mục tiêu chung nhưng trách nhiệm thực hiện không cụ thể. Các mục tiêu, chỉ tiêu cũng được yêu cầu cụ thể hóa theo từng năm để thuận lợi cho việc theo dõi, kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả.

Các lĩnh vực có tác động trực tiếp đến giảm nghèo và chất lượng cuộc sống được phân công cho từng cơ quan chuyên môn. Ngành Y tế rà soát, hoàn thiện Đề án phát triển y tế giai đoạn 2026–2030, gắn với nhiệm vụ bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, trong đó quan tâm đến trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và người khuyết tật.

Ngành Giáo dục và Đào tạo được yêu cầu rà soát, hoàn thiện Đề án phát triển giáo dục và đào tạo, bảo đảm thống nhất với các chương trình, kế hoạch của tỉnh và mục tiêu phát triển giáo dục trong giai đoạn mới. Đây là lĩnh vực có ý nghĩa lâu dài đối với giảm nghèo, nhất là ở những địa bàn còn khó khăn.

Sở Tài chính có trách nhiệm phối hợp xây dựng kế hoạch, tham mưu bố trí kinh phí thực hiện Đề án phù hợp với tình hình thực tế và khả năng cân đối ngân sách, bảo đảm nguồn lực phục vụ các mục tiêu đã đề ra.

Đáng chú ý, UBND các xã, phường được giao trách nhiệm trực tiếp tổ chức triển khai Đề án trên địa bàn; xây dựng kế hoạch thực hiện sau khi UBND tỉnh ban hành kế hoạch chung; đồng thời kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả và định kỳ báo cáo. Điều này cho thấy việc giảm nghèo và bảo đảm an sinh xã hội được đưa xuống sát cơ sở, nơi nắm rõ nhất hoàn cảnh, nhu cầu và những khó khăn cụ thể của từng nhóm dân cư.

Thống kê tỉnh được giao phối hợp đánh giá kết quả thực hiện các chỉ tiêu, mục tiêu của Đề án, trong đó trực tiếp đánh giá chỉ số phát triển con người và chỉ số hạnh phúc của người dân. Như vậy, hiệu quả chính sách không chỉ được nhìn qua số hộ nghèo giảm mà còn được đo bằng những thay đổi về chất lượng cuộc sống và mức độ thụ hưởng của người dân.

Việc Lào Cai đồng thời xác định rõ mục tiêu, chỉ tiêu, trách nhiệm của từng ngành, từng địa phương và yêu cầu kiểm tra, giám sát thường xuyên cho thấy yêu cầu đặt ra trong giai đoạn 2026–2030 là phải chuyển mục tiêu thành hành động, chuyển chính sách thành kết quả cụ thể ở cơ sở.

Giảm nghèo bền vững không thể chỉ trông chờ vào các chính sách hỗ trợ. Điều quan trọng là phải tạo được việc làm, sinh kế, thu nhập và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản để người dân tự vươn lên. Chính sách chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi nguồn lực được tập trung đúng địa bàn, đến đúng đối tượng và gắn với trách nhiệm cụ thể của từng cấp, từng ngành.

Đề án 15 không chỉ đặt mục tiêu giảm số hộ nghèo, mà hướng tới giải quyết những thiếu hụt căn bản đang cản trở quá trình vươn lên của người dân. Giảm nghèo không chỉ là giảm một con số, mà phải giảm những thiếu hụt về việc làm, thu nhập, y tế, giáo dục, nhà ở và các dịch vụ xã hội cơ bản. Khi những điểm nghẽn này được tháo gỡ, người dân có thêm năng lực tự chủ, các địa bàn khó khăn có thêm động lực phát triển. Đây là cơ sở để Lào Cai thực hiện giảm nghèo bền vững, nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển con người trong giai đoạn 2026–2030.