Lào Cai xây hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thu hút dự án giá trị gia tăng cao

Người dân đến làm thủ tục hành chính được cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Púng Luông (Lào Cai) hỗ trợ tận tình. (Ảnh: Tuấn Anh/TTXVN)

Trong cuộc đua nâng cao năng lực cạnh tranh, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang trở thành yếu tố ngày càng có ý nghĩa quyết định đối với mỗi địa phương. Lào Cai cũng đang đứng trước một bước chuyển như vậy, khi xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là công cụ hỗ trợ phát triển mà phải trở thành nền tảng tạo ra những động lực tăng trưởng mới.

Việc hợp nhất Lào Cai và Yên Bái đã mở rộng đáng kể không gian phát triển, đồng thời đưa nhiều lợi thế về vị trí, cửa khẩu, tài nguyên, vùng nguyên liệu, du lịch và công nghiệp vào cùng một chỉnh thể kinh tế. Đây là tiền đề để tỉnh tổ chức lại các nguồn lực, tăng cường liên kết giữa các ngành và hình thành những chuỗi giá trị mới có hàm lượng công nghệ cao hơn.

Trên nền tảng đó, Lào Cai đang từng bước xây dựng môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp công nghệ, các tổ chức nghiên cứu và nhà đầu tư tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển. Từ hoàn thiện hạ tầng số, thúc đẩy khởi nghiệp đến đặt hàng các bài toán khoa học, công nghệ, tỉnh hướng tới hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ sức kết nối nguồn lực, hấp thụ công nghệ và tạo ra các dự án có giá trị gia tăng cao.

Định hướng này cũng được đặt trong tổng thể mục tiêu phát triển của tỉnh giai đoạn 2025-2030, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là một trong những động lực then chốt của mô hình tăng trưởng.

Không gian mới, cơ hội mới cho tăng trưởng

Điểm khác biệt của Lào Cai hiện nay là sự hội tụ nhiều lợi thế mà không nhiều địa phương trong khu vực có được. Sau hợp nhất, tỉnh vừa có lợi thế cửa khẩu quốc tế, là cầu nối trên hành lang kinh tế Côn Minh-Lào Cai-Hà Nội - Hải Phòng-Quảng Ninh; vừa sở hữu vùng nguyên liệu nông-lâm nghiệp rộng lớn, tiềm năng du lịch sinh thái, tài nguyên khoáng sản và nền tảng công nghiệp chế biến.

Nếu trước đây các lợi thế này phát triển tương đối độc lập thì nay được đặt trong một không gian kinh tế thống nhất. Đây là điều kiện để khoa học, công nghệ và chuyển đổi số phát huy vai trò kết nối các ngành, hình thành những chuỗi giá trị mới thay vì chỉ khai thác từng lợi thế riêng lẻ.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Lào Cai lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những động lực then chốt của mô hình tăng trưởng. Đề án số 11 về phát triển hạ tầng số và nâng cao tỷ trọng kinh tế số được lựa chọn là đề án trọng tâm, với tổng kinh phí dự kiến trên 9.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030.

Hướng dẫn người dân thôn Sơn Hà, xã Bát Xát thực hiện nộp hồ sơ trực tuyến trên cổng dịch vụ công. (Ảnh: TTXVN phát)

Đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển. Khoa học và công nghệ không còn chỉ được nhìn nhận như lĩnh vực phục vụ nghiên cứu, mà được đặt vào vị trí trung tâm của quá trình phát triển kinh tế, đồng hành cùng doanh nghiệp và nhà đầu tư từ khâu hình thành ý tưởng, nghiên cứu, thử nghiệm đến thương mại hóa sản phẩm.

Đáng chú ý, Lào Cai không phát triển các chương trình theo hướng riêng lẻ mà đang từng bước hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có sự tham gia của nhiều chủ thể, trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế; doanh nghiệp là trung tâm của hoạt động đổi mới sáng tạo; trường đại học, viện nghiên cứu, chuyên gia, tổ chức hỗ trợ và nhà đầu tư cùng tham gia tạo thành mạng lưới liên kết.

Đến nay, tỉnh có 19 tổ chức và doanh nghiệp khoa học và công nghệ, gồm 6 tổ chức khoa học và công nghệ công lập, 4 tổ chức thuộc các viện, trường, 5 tổ chức ngoài công lập và 4 doanh nghiệp khoa học và công nghệ. Đây là lực lượng quan trọng trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.

Hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo cũng đang có bước phát triển rõ nét với khoảng 50 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, tập trung vào những lĩnh vực có tiềm năng như nông nghiệp công nghệ cao, logistics cửa khẩu, du lịch và chuyển đổi số.

Các mô hình ươm tạo bước đầu phát huy hiệu quả. Dự án "Vườn ươm doanh nghiệp" hợp tác với tổ chức Aide et Action (Pháp) đã hỗ trợ hơn 50 dự án khởi nghiệp của thanh niên dân tộc thiểu số; trong đó, 20 mô hình được hỗ trợ chuyên sâu, đạt doanh thu bình quân khoảng 800 triệu đồng/năm, lợi nhuận khoảng 25%.

Những kết quả này cho thấy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Lào Cai đang chuyển dần từ giai đoạn hình thành sang giai đoạn tạo ra giá trị thực tiễn cho doanh nghiệp và cộng đồng.

Tạo nền tảng số, đón dòng vốn công nghệ

Nếu đổi mới sáng tạo là động lực thì chuyển đổi số chính là hạ tầng để động lực đó vận hành hiệu quả.

Những năm gần đây, Lào Cai ưu tiên đầu tư đồng bộ hạ tầng số. Toàn tỉnh hiện có 5.083 trạm phát sóng di động, trong đó có 578 trạm 5G; tỷ lệ phủ cáp quang đến thôn, bản đạt 99%; tỷ lệ phủ sóng 4G đạt 99,5%; mạng 5G đã phủ 100% khu công nghiệp, cụm công nghiệp và khoảng 55% dân số.

Người dân đến làm thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Púng Luông (Lào Cai). (Ảnh: Tuấn Anh/TTXVN)

Trong khu vực hành chính, 100% cơ quan nhà nước cấp tỉnh và cấp xã được kết nối mạng truyền số liệu chuyên dùng; toàn bộ văn bản điện tử được ký số; 48.183 hồ sơ cán bộ, công chức, viên chức đã được số hóa; khoảng 95% hồ sơ công việc được xử lý hoàn toàn trên môi trường mạng.

Đặc biệt, trong năm 2026, tỉnh dự kiến đưa vào vận hành Kho dữ liệu và Cổng dữ liệu mở, Trung tâm điều hành thông minh (IOC), nền tảng chính quyền số EGOV và ứng dụng công dân số LaoCai-S.

Những nền tảng này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản trị mà còn có ý nghĩa trực tiếp đối với môi trường đầu tư. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối và khai thác hiệu quả, doanh nghiệp có thể tiếp cận thông tin nhanh hơn, thực hiện thủ tục đầu tư thuận tiện hơn và giảm chi phí giao dịch.

So với nhiều địa phương miền núi, mức độ sẵn sàng chuyển đổi số trong quản lý nhà nước và cung cấp dịch vụ công đang tạo cho Lào Cai một lợi thế cạnh tranh đáng kể. Đây cũng là một trong những điều kiện quan trọng để tỉnh thu hút các dự án có hàm lượng công nghệ cao, yêu cầu môi trường quản trị hiện đại và khả năng kết nối dữ liệu.

Chính sách tạo lực hút đối với dòng vốn đổi mới sáng tạo

Một trong những yếu tố được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm là khả năng tiếp cận các chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ. Bên cạnh việc triển khai các cơ chế của Trung ương, Lào Cai đã chủ động ban hành nhiều chính sách riêng nhằm giảm chi phí đổi mới sáng tạo, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu và ứng dụng công nghệ.

Nổi bật là Nghị quyết số 13/2026/NQ-HĐND quy định hỗ trợ trực tiếp các dự án khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số; Kế hoạch phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030; Kế hoạch nâng cao Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII); Kế hoạch hợp tác "Nhà nước-Nhà trường-Nhà doanh nghiệp"; cùng hàng chục văn bản triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Doanh nghiệp được hỗ trợ từ đào tạo, tư vấn chuyển đổi số, xác lập quyền sở hữu trí tuệ, áp dụng tiêu chuẩn chất lượng đến kết nối cung-cầu công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Hơn 100 văn bằng bảo hộ nhãn hiệu đã được hướng dẫn xác lập và quản lý cho các sản phẩm đặc hữu của tỉnh.

Đáng chú ý, tỉnh đang trình thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm Lào Cai với quy mô vốn ngân sách dự kiến tối đa 300 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2035. Ngân sách tỉnh dự kiến tham gia tối thiểu trên 50% vốn điều lệ, qua đó tạo cơ chế thu hút các quỹ đầu tư, doanh nghiệp và nhà đầu tư cùng tham gia phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp.

Nếu được triển khai hiệu quả, đây có thể trở thành một chính sách đột phá để tháo gỡ điểm nghẽn về vốn cho doanh nghiệp khởi nghiệp, đặc biệt ở giai đoạn đầu - thời điểm các ý tưởng công nghệ thường có nhu cầu vốn lớn nhưng mức độ rủi ro cũng cao.

Mở rộng không gian cho các dự án giá trị gia tăng cao

Từ nền tảng cửa khẩu, du lịch, nông nghiệp và công nghiệp chế biến, Lào Cai đang mở rộng danh mục cơ hội đầu tư sang những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn.

Trong lĩnh vực hạ tầng số, tỉnh ưu tiên thu hút doanh nghiệp đầu tư phát triển 5G, Internet vạn vật (IoT), trung tâm dữ liệu, nền tảng số, đô thị thông minh, chính quyền số, y tế số và giáo dục số.

Trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo, Lào Cai kêu gọi đầu tư vào các trung tâm nghiên cứu, vườn ươm công nghệ, không gian đổi mới sáng tạo, chương trình giáo dục STEM và các trung tâm nghiên cứu ứng dụng.

Trong kinh tế số, những lĩnh vực được ưu tiên gồm du lịch thông minh, nông nghiệp công nghệ cao, logistics xuyên biên giới, thương mại điện tử, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và Internet vạn vật.

Đặc biệt, việc công bố 8 bài toán lớn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030 đang mở ra phương thức hợp tác mới giữa chính quyền với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học.

Thay vì chỉ hỗ trợ theo cơ chế chung, địa phương đặt ra những bài toán thực tiễn để các chủ thể nghiên cứu, đề xuất giải pháp, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa sản phẩm. Cách tiếp cận này góp phần đưa đổi mới sáng tạo đến gần hơn với nhu cầu phát triển thực tế, đồng thời tạo thêm "đầu bài" để doanh nghiệp công nghệ tham gia thị trường.

Đây cũng là cơ hội để Lào Cai thu hút các tập đoàn công nghệ, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư và các tổ chức nghiên cứu không chỉ đến triển khai dự án, mà còn tham gia trực tiếp vào quá trình hình thành hệ sinh thái.

Từ lợi thế địa kinh tế đến lợi thế cạnh tranh mới

Cửa khẩu quốc tế Kim Thành, Lào Cai. (Ảnh Hồng Ninh/TTXVN)

Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Lào Cai vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Những hạn chế như thiếu tổ chức trung gian chuyên nghiệp, thiếu chuyên gia, nguồn vốn đầu tư cho khởi nghiệp còn hạn chế và năng lực hấp thụ công nghệ của một bộ phận doanh nghiệp chưa cao vẫn là những vấn đề cần tiếp tục giải quyết.

Tuy nhiên, chính những khoảng trống đó cũng tạo ra dư địa lớn cho các nhà đầu tư, tập đoàn công nghệ, viện nghiên cứu, trường đại học và các quỹ đầu tư tham gia xây dựng hệ sinh thái ngay từ giai đoạn đầu.

Lợi thế của Lào Cai không chỉ nằm ở vị trí địa lý, cửa khẩu, tài nguyên hay cảnh quan du lịch. Trong giai đoạn phát triển mới, lợi thế ngày càng được quyết định bởi chất lượng hạ tầng số, năng lực quản trị, khả năng kết nối dữ liệu, nguồn nhân lực và mức độ sẵn sàng đổi mới của chính quyền và doanh nghiệp.

Với hệ thống chính sách, thể chế ngày càng được hoàn thiện, hạ tầng số từng bước được đầu tư đồng bộ và chính quyền số ngày càng phát huy hiệu quả, Lào Cai đang tạo dựng những điều kiện thuận lợi để chuyển hóa lợi thế về vị trí, địa kinh tế thành sức mạnh cạnh tranh mới, dựa trên khoa học, công nghệ và năng lực đổi mới sáng tạo.

Trong xu thế chuyển đổi số ngày càng tác động sâu rộng đến phương thức tổ chức và vận hành nền kinh tế, Lào Cai hướng tới không chỉ phát huy vai trò trung tâm kết nối kinh tế cửa khẩu của vùng Trung du và miền núi phía Bắc, mà còn xây dựng một môi trường đổi mới sáng tạo rộng mở, năng động và có khả năng kết nối các nguồn lực trong và ngoài tỉnh. Qua đó, địa phương có thể thu hút nhân lực chất lượng cao, công nghệ hiện đại và những nguồn vốn mới phục vụ phát triển.

Đây sẽ là tiền đề để Lào Cai hình thành thêm các động lực tăng trưởng, tạo sức hút đối với những dự án có hàm lượng công nghệ, tri thức và giá trị gia tăng lớn, đồng thời nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế và từng bước tạo dấu ấn rõ nét hơn trên bản đồ đổi mới sáng tạo của Việt Nam./.