'Lão tướng' thời Chiến tranh Lạnh của Mỹ vẫn sống khỏe trên chiến trường Ukraine

Những hình ảnh và dữ liệu nguồn mở cho thấy Ukraine đã mất hơn 650 chiếc M113, con số phản ánh mức độ sử dụng rất lớn của loại xe này. Điều đáng chú ý là, trong một môi trường chiến đấu nơi nhiều hệ thống có thể trở nên lỗi thời chỉ sau vài tuần, một thiết kế từ cuối những năm 1950 vẫn chưa bị đào thải.

Xe bọc thép chở quân M113. (Nguồn: Getty Images)

M113 được phát triển bởi Mỹ như một phương tiện chở quân hạng nhẹ, ưu tiên tính cơ động, đơn giản và khả năng sản xuất hàng loạt. Xe có thân bằng nhôm, giúp giảm trọng lượng nhưng vẫn đủ chống đạn nhỏ và mảnh pháo. Với kíp lái hai người và khả năng chở hơn 10 binh sĩ, M113 từng là xương sống của lực lượng cơ giới Mỹ trong nhiều thập kỷ.

Dù hỏa lực khá hạn chế, chỉ với súng máy 12,7 mm, điểm mạnh thực sự của nó nằm ở khả năng di chuyển linh hoạt trên nhiều địa hình, tốc độ tương đối cao và cấu trúc dễ sửa chữa.

Sau khi xung đột Ukraine bùng nổ năm 2022, Mỹ nhanh chóng đưa M113 vào các gói viện trợ quân sự ban đầu như một giải pháp sẵn có và hiệu quả. Hàng trăm chiếc được chuyển giao chỉ trong thời gian ngắn, đến năm 2024, tổng số M113 do Mỹ cung cấp đã vượt 900 chiếc. Các đồng minh NATO và đối tác cũng góp phần đáng kể, từ Autstralia, Đan Mạch, Litva đến Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và Đức. Italia tiếp tục cam kết thêm 400 chiếc trong năm 2025, trong khi Hà Lan cung cấp khoảng 350 xe YPR-765 – một phiên bản nâng cấp của M113. Tổng cộng, Ukraine đã nhận được gần 1.900 xe thuộc dòng này, tạo thành một nguồn lực cơ giới quan trọng trong cuộc xung đột kéo dài.

Trên thực tế, M113 không phải là phương tiện lý tưởng để đối đầu với các mối đe dọa hiện đại như pháo binh hạng nặng hay máy bay không người lái (UAV) cảm tử. Một cú đánh trực diện từ pháo hoặc UAV mang thuốc nổ có thể dễ dàng phá hủy chiếc xe. Tuy nhiên, trong nhiều tình huống thực tế, lớp giáp của M113 vẫn đủ để bảo vệ kíp lái trước mảnh đạn và các loại vũ khí hạng nhẹ. Quan trọng hơn, nhờ trọng lượng nhẹ và hệ thống bánh xích, xe có thể di chuyển linh hoạt ngoài đường mòn, tránh các tuyến đường dễ bị giám sát bởi UAV.

Không chỉ dừng lại ở vai trò chở quân, M113 còn được Ukraine tận dụng theo những cách mới. Thay vì trực tiếp tham chiến, nhiều xe được dùng để vận chuyển UAV FPV và các thiết bị tấn công ra gần tiền tuyến, từ đó triển khai linh hoạt. Trong bối cảnh hỏa lực trực tiếp ngày càng kém hiệu quả và dễ bị phát hiện, cách sử dụng này giúp tối ưu hóa vai trò của M113 mà không đẩy nó vào những tình huống nguy hiểm nhất.

Một yếu tố khác giúp M113 duy trì giá trị là khả năng bảo trì. Với thiết kế cơ khí đơn giản và lịch sử sản xuất kéo dài hàng chục năm, nguồn phụ tùng thay thế cho M113 rất dồi dào. Các kỹ thuật viên Ukraine thậm chí cho biết nhiều hệ thống của xe có thể sửa chữa bằng kinh nghiệm tương tự như máy móc dân dụng. Điều này cho phép các đơn vị nhanh chóng khôi phục xe hư hỏng và duy trì số lượng hoạt động ổn định.

Nga phải đối mặt với tổn thất lớn về phương tiện bọc thép và ngày càng sử dụng nhiều phương tiện dân sự để bù đắp. Ngược lại, Ukraine có lợi thế rõ rệt nhờ nguồn cung M113 dồi dào từ phương Tây. Số lượng lớn, dễ vận hành và dễ thay thế đã biến loại xe này thành một "tài sản chiến lược" theo cách rất khác so với các vũ khí công nghệ cao.

Xuân Minh