'Lập bản đồ' về sự sống của sinh vật biển

3 trong số hơn 1.100 loài sinh vật biển mới do Ocean Census phát hiện trong vòng một năm qua. ảnh: Gulfcoast

Những năm gần đây, thông qua dự án Ocean Census, các nhà khoa học phát hiện hệ sinh thái biển tràn ngập loài sinh vật mới lạ, bất chấp môi trường khắc nghiệt của đại dương cùng tác động của biến đổi khí hậu và ô nhiễm. Theo ABCnews, Ocean Census là sáng kiến khoa học toàn cầu, một “sứ mệnh” quy mô lớn nhất thế giới với sự tham gia của hơn 1.000 nhà nghiên cứu từ 85 quốc gia, nhằm khám phá và lập danh mục sự sống dưới đại dương.

Các nghiên cứu trước đây dự đoán có tới 90% loài sinh vật trong đại dương vẫn chưa được phát hiện. “Với nhiều loài có nguy cơ biến mất trước khi chúng được ghi nhận, chúng ta đang chạy đua với thời gian để hiểu và bảo vệ sự sống dưới đại dương,” nhà nghiên cứu Michelle Taylor, Trưởng bộ phận khoa học tại Ocean Census chia sẻ với CNN.

Ocean Census đã thực hiện 13 chuyến thám hiểm đến một số đại dương ít được khám phá nhất trên thế giới trong năm qua.

Theo CNN, ngoài khơi bờ biển Nhật Bản, ở độ sâu khoảng 800m, Ocean Census phát hiện loài giun lông cộng sinh mới, sống bên trong loài bọt biển thủy tinh, có bộ xương trong suốt, dạng lưới, hình thành từ silica. Đây là hợp chất khoáng tự nhiên và là thành phần chính trong cấu trúc của thủy tinh. Giun được bảo vệ bằng cách làm tổ trong “lâu đài thủy tinh”, cấu trúc ổn định giàu chất dinh dưỡng. Đổi lại, giun loại bỏ các mảnh vụn có khả năng gây hại khỏi bề mặt bọt biển.

Tại Australia, các nhà khoa học tìm thấy loài cá mập ma (tên khoa học: chimaera) ở độ sâu khoảng 820m, là họ hàng xa của cá mập và cá đuối, và tách ra từ các loài này cách đây gần 400 triệu năm để hoàn thành tiến hóa riêng biệt. Như vậy, cá mập ma tồn tại trước cả khủng long. Tại Timor-Leste, dự án phát hiện loài giun ruy băng dài khoảng 2,5cm với màu sắc sặc sỡ, biểu tượng cho khả năng phòng vệ hóa học mạnh mẽ. Đáng chú ý, hợp chất mà giun ruy băng sản sinh đang được nghiên cứu để điều trị bệnh Alzheimer và tâm thần phân liệt.

Tại rãnh bắc của quần đảo Nam Sandwich không người ở phía nam Đại Tây Dương, các nhà khoa học tìm thấy loài bọt biển ăn thịt gọi là “quả cầu tử thần” ở độ sâu gần 3.700m. Loài này được bao phủ bởi những móc nhỏ li ti, dùng để bắt giữ và ăn thịt các loài giáp xác trôi nổi theo dòng hải lưu. Ngoài ra, loài tôm Địa Trung Hải mới có dải màu cam rõ nét được phát hiện trong một hang biển ngoài khơi Marseille của Pháp...

Dự án Ocean Census do Quỹ Nippon (Nhật Bản) và Nekton, viện nghiên cứu thám hiểm đại dương của Anh dẫn đầu, với sự hợp tác của cơ quan Khoa học và công nghệ biển - trái đất Nhật Bản (JAMSTEC), cơ quan nghiên cứu khoa học - công nghệ lớn nhất của Chính phủ Australia CSIRO và Viện Hải dương học Schmidt. Dự án chính thức khởi động vào tháng 4/2023.

Ocean Census cho biết, việc xác định liệu tất cả loài sinh vật biển trên có hoàn toàn mới đối với khoa học hay không, cần có thời gian. Thông thường, mất trung bình 13,5 năm kể từ khi một loài được phát hiện cho đến khi được mô tả chính thức trong các tài liệu khoa học. Tuy nhiên, các nhà khoa học thừa nhận, đây là sự chậm trễ nghiêm trọng, đến mức các loài thường xuyên đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng trước khi chúng được ghi nhận vào danh mục.

Để đẩy nhanh quá trình này, Ocean Census sẽ ra mắt NOVA, nền tảng kỹ thuật số truy cập mở mới, giúp cung cấp dữ liệu đã thu thập trong vòng vài ngày hoặc vài tuần, với trạng thái “được phát hiện”, hay được công nhận là trạng thái khoa học chính thức ngay từ thời điểm mẫu vật được ghi nhận.

Các nhà nghiên cứu Ocean Census kỳ vọng, khám phá mới nhất sẽ thúc đẩy hành động bảo vệ sinh vật biển, vốn có giá trị sinh thái, khoa học và kinh tế to lớn, đồng thời kêu gọi đầu tư nhiều hơn vào nỗ lực khám phá các loài mới. Việc ghi chép lại sự đa dạng của các loài sinh vật sống trong đại dương là cần thiết để các nhà hoạch định chính sách và các nhà quản lý biển có thể bảo vệ đại dương một cách hiệu quả.

Sau 3 năm hoạt động, Ocean Census đã xây dựng được hệ thống, mạng lưới và cơ sở hạ tầng để khám phá sinh vật biển một cách nhanh chóng trên quy mô lớn.