Lập hàng rào sở hữu trí tuệ để giữ thị trường xuất khẩu

Ngăn hàng vi phạm sở hữu trí tuệ “lọt lưới”

Từ nguồn thông tin do Cơ quan Điều tra an ninh nội địa Mỹ (HSI) cung cấp, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) phối hợp với Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) vừa kiểm tra, phát hiện nhà máy sản xuất gần 50.000 đôi giày có dấu hiệu giả mạo các nhãn hiệu Nike, Nike Air và Air Jordan xuất khẩu vào Mỹ.

Đây là một trong những vụ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có quy mô lớn và tính chất phức tạp được phát hiện trong những năm gần đây, với dấu hiệu liên quan đến các tổ chức, doanh nghiệp tại Mỹ, Trung Quốc và Việt Nam. Đáng chú ý, vụ việc không chỉ có số lượng hàng hóa vi phạm lớn, mà còn cho thấy thủ đoạn lợi dụng hoạt động gia công quốc tế, sử dụng hồ sơ và tài liệu được cho là hợp pháp nhưng bị làm giả nhằm đưa hàng giả xâm nhập chuỗi cung ứng xuyên biên giới.

Trong nửa đầu năm 2026, xuất khẩu giày dép mang về xấp xỉ 12 tỷ USD. Ảnh: An Thư

Làm việc với cơ quan chức năng, Công ty MP (trụ sở tại TP. Hồ Chí Minh) cho biết, toàn bộ số hàng hóa được sản xuất theo hợp đồng gia công ký với Công ty F.C.T; nguyên vật liệu do đối tác nước ngoài cung cấp, doanh nghiệp thực hiện gia công theo đơn đặt hàng và xuất trả sản phẩm cho đối tác để xuất khẩu.

Tuy nhiên, theo hồ sơ doanh nghiệp cung cấp, từ đầu năm 2026 đến thời điểm kiểm tra, doanh nghiệp đã xuất khẩu trót lọt 11 container giày thành phẩm mang nhãn hiệu Nike và Air Jordan sang Mỹ, với tổng trị giá khai báo hơn 25,46 tỷ đồng.

Nếu không được phát hiện kịp thời, vụ việc sẽ ảnh hưởng lớn tới uy tín của các nhà cung ứng Việt Nam, đặc biệt khi nước ta hiện là nhà xuất khẩu giày dép lớn vào Mỹ. Các vụ vi phạm sở hữu trí tuệ như vậy có thể làm gia tăng nguy cơ bị điều tra, siết chặt kiểm soát và ảnh hưởng đến hình ảnh của các nhà cung ứng Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tại buổi làm việc với Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng cách đây ít ngày tại Mỹ, ông Matt Priest - Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Hiệp hội Phân phối và Bán lẻ giày dép Mỹ (FDRA) khẳng định, Việt Nam là đối tác chiến lược và là một trong những nguồn cung giày dép quan trọng của thị trường Mỹ. Theo ông Matt Priest, năng lực sản xuất, chất lượng sản phẩm và độ tin cậy của doanh nghiệp Việt Nam đã góp phần xây dựng chuỗi cung ứng hiệu quả cho nhiều thương hiệu và nhà bán lẻ Mỹ.

“Siết” hàng rào sở hữu trí tuệ với hàng hóa xuất khẩu là nội dung quan trọng đang được triển khai đồng loạt từ các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp nhằm bảo vệ hàng hóa Việt Nam, nhất là khi năng lực xuất khẩu ngày càng lớn.

Hơn nữa, việc kiểm tra, phát hiện và xử lý các vụ việc liên quan đến sở hữu trí tuệ còn giúp giữ thị trường xuất khẩu. Tháng 5 vừa qua, Mỹ đã khởi xướng vụ điều tra theo Mục 301 Đạo luật Thương mại năm 1974 có liên quan đến Việt Nam về bảo hộ, thực thi quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam.

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) lưu ý, diễn biến của cuộc điều tra cần được theo dõi chặt chẽ, bởi việc điều tra có thể kéo dài và có thể dẫn tới các biện pháp thương mại bất lợi, trong đó có biện pháp về thuế quan.

Nhiều vụ việc vi phạm đã được xử lý rốt ráo

Theo Cục Hải quan (Bộ Tài chính), dù đã được ngăn chặn, song tình trạng vận chuyển hàng hóa có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ qua tuyến biên giới vẫn diễn biến phức tạp.

Những năm gần đây, các cơ quan chức năng Việt Nam đã phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp công nghệ, các nền tảng số và đơn vị cung cấp dịch vụ xuyên biên giới để phát hiện, ngăn chặn và xử lý nhiều vụ việc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Riêng trong năm 2025, lực lượng chức năng trên cả nước đã xử lý hàng nghìn vụ việc liên quan đến xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Trong đó, lực lượng quản lý thị trường xử lý 3.306 vụ vi phạm trên thị trường truyền thống và 599 vụ trên các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội. Đồng thời, hơn 1.200 website có dấu hiệu xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan đã bị chặn hoặc gỡ bỏ.

Trong lĩnh vực hải quan, nhiều vụ vận chuyển hàng giả, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có giá trị lớn cũng được phát hiện và xử lý. Số vụ án hình sự, truy tố và xét xử liên quan đến sở hữu trí tuệ trong năm qua tiếp tục gia tăng, cho thấy công tác thực thi pháp luật đang được siết chặt hơn.

Những nỗ lực này cũng được cộng đồng quốc tế ghi nhận. Theo Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO), năm 2025, Việt Nam xếp thứ 44/139 nền kinh tế về chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), tiếp tục nằm trong nhóm các quốc gia có kết quả tích cực về đổi mới sáng tạo và bảo hộ sở hữu trí tuệ tại ASEAN.

Xuất khẩu - trụ cột tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế đang đối mặt nhiều hơn với những rủi ro, thách thức từ cả bên trong lẫn bên ngoài. Bên cạnh những yếu tố bên ngoài như xu hướng bảo hộ thương mại, rào cản kỹ thuật, biến động địa chính trị, tỷ giá và chi phí logistics gia tăng, nội tại nền kinh tế vẫn còn những hạn chế như tỷ lệ nội địa hóa thấp, năng lực cạnh tranh chưa đồng đều, phụ thuộc vào một số thị trường và ngành hàng, cùng khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế còn hạn chế.

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu sang Mỹ, việc tuân thủ quy định về sở hữu trí tuệ ngày càng trở thành yêu cầu bắt buộc. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần đẩy mạnh minh bạch hóa thông tin, số hóa hồ sơ và nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Sự chủ động này giúp duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu tại thị trường xuất khẩu lớn và quan trọng nhất của nước ta.

Theo VCCI, đây không chỉ là yêu cầu phục vụ quản trị rủi ro trong trường hợp có diễn biến bất lợi từ phía Mỹ, mà còn là yếu tố then chốt giúp các ngành hàng, doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao từ thị trường quốc tế về tuân thủ, xuất xứ, chất lượng và tính minh bạch của sản phẩm.