Lấy mẫu sinh phẩm tại nghĩa trang Giồng Riềng (An Giang), mở cơ hội xác định danh tính liệt sĩ

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam trao đổi các đối tác, đơn vị về việc lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin.

Sự kiện nằm trong khuôn khổ “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027).

Phát biểu tại buổi lễ, GS.TS Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam thành viên Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, nhấn mạnh Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ mang giá trị nhân văn sâu sắc, thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa" của dân tộc Việt Nam. Đồng thời cũng là trách nhiệm thiêng liêng nhằm đáp lại mong mỏi, khát vọng tìm lại danh tính và đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình, quê hương sau nhiều năm dài chờ đợi.

Theo GS.TS Chu Hoàng Hà, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam được giao thực hiện nhiều nhiệm vụ trọng tâm như giám định ADN hài cốt liệt sĩ; nghiên cứu, phát triển công nghệ giám định ADN thế hệ mới NGS-SNP; tham gia xây dựng ngân hàng gen thân nhân liệt sĩ; phối hợp xây dựng quy trình lấy mẫu, bảo quản, vận chuyển và số hóa dữ liệu hài cốt liệt sĩ.

“Việc ứng dụng các thành tựu khoa học tiên tiến vào công tác giám định hài cốt liệt sĩ vừa là nhiệm vụ chính trị quan trọng, vừa là trách nhiệm nhân văn sâu sắc của đội ngũ cán bộ khoa học”, ông nhấn mạnh.

Khởi công lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin - Ảnh: VAST

Trong thời gian qua, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã phối hợp với các đối tác Hoa Kỳ và Ủy ban Quốc tế về Người mất tích tiếp nhận, thử nghiệm và phát triển công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới kết hợp phân tích SNP. Đây được xem là bước đột phá quan trọng, mở ra triển vọng khắc phục những hạn chế của phương pháp giám định ADN ty thể truyền thống.

Thông qua Dự án ODA “Nâng cao năng lực giám định hài cốt trong chiến tranh thông qua hợp tác phát triển, chuyển giao công nghệ và tiếp nhận trang thiết bị, hóa chất, vật tư tiêu hao”, các nhà khoa học Việt Nam đã từng bước làm chủ toàn bộ quy trình kỹ thuật, từ khai quật, xử lý mẫu xương khó đến phân tích dữ liệu di truyền và đối khớp huyết thống theo tiêu chuẩn quốc tế.

Năm 2025, quy trình công nghệ giám định ADN thế hệ mới NGS-SNP đã được áp dụng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng. Kết quả cho thấy 54/58 mẫu được tách chiết ADN và thu dữ liệu SNP đủ điều kiện đối sánh, đạt tỷ lệ 93%. Từ cơ sở dữ liệu này, các nhà khoa học đã xác định được mối quan hệ huyết thống với thân nhân của 14 gia đình liệt sĩ và trao kết quả giám định ADN cho 2 gia đình.

Trên cơ sở kết quả đó, việc triển khai lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Giồng Riềng với quy mô lớn hơn được kỳ vọng sẽ tiếp tục đánh giá khả năng triển khai rộng rãi công nghệ giám định ADN thế hệ mới trong xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Theo ông Lê Văn Phước, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, toàn tỉnh hiện có 20 nghĩa trang liệt sĩ với gần 36.000 phần mộ, trong đó hơn 17.000 mộ chưa xác định được thông tin và hơn 13.000 mộ còn thiếu thông tin. Riêng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Giồng Riềng hiện còn 962 mộ chưa xác định được danh tính.

Ông cho rằng việc các đơn vị phối hợp thực hiện nhiệm vụ lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ là minh chứng cho nỗ lực vượt bậc trong ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại nhằm giải mã, xác định danh tính các anh hùng liệt sĩ, qua đó góp phần xoa dịu nỗi đau của thân nhân, gia đình liệt sĩ sau nhiều năm mong ngóng.

Bà Marialice Ariens, Đại sứ quán Hoa Kỳ cho biết, trong nhiều thập kỷ qua, Việt Nam đã hỗ trợ Hoa Kỳ tìm kiếm và xác minh thông tin về quân nhân Mỹ mất tích. Chính sự hỗ trợ đó đã tạo nền tảng cho sự hợp tác hôm nay.

Với nguồn tài trợ từ Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, dự án thí điểm lần này sử dụng công nghệ giải trình tự ADN thế hệ mới do ICMP và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phát triển nhằm xác định danh tính những trường hợp mà công nghệ trước đây chưa thể thực hiện được.

Việc triển khai lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Giồng Riềng diễn ra trong bối cảnh “Chiến dịch 500 ngày đêm" đang được triển khai quyết liệt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Chiến dịch diễn ra từ ngày 15/3/2026 đến 27/7/2027, tập trung vào 3 nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm: Rà soát, chuẩn hóa dữ liệu; đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong và ngoài nước; tăng cường giám định ADN, kết nối ngân hàng gene thân nhân với dữ liệu hài cốt liệt sĩ.

Chiến dịch đặt mục tiêu tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; hoàn thành việc lấy mẫu đối với các mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại các nghĩa trang liệt sĩ trên cả nước; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ. Đồng thời, xây dựng và đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu gene thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin phục vụ đối chiếu, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; đẩy mạnh rà phá bom mìn, vật nổ phục vụ công tác tìm kiếm tại các địa bàn trọng điểm như Tuyên Quang, Lào Cai, Lạng Sơn…