Lễ hội Bà Chúa Xứ - Sắc Xuân miền Bảy Núi

Nét linh thiêng từ ngàn xưa trên đỉnh núi Sam

Vùng Bảy Núi, còn gọi Thất Sơn, từ lâu gắn liền với những giá trị văn hóa - tâm linh độc đáo, nơi mà thiên nhiên kỳ vĩ hòa quyện cùng đời sống tinh thần phong phú của cư dân Nam Bộ. Trong không gian ấy, Lễ hội Bà Chúa Xứ núi Sam - diễn ra thường niên vào dịp đầu năm và cao điểm vào tháng 4 âm lịch - không chỉ là một lễ hội tôn giáo, mà còn là sự kết tinh của bản sắc, lịch sử và tín ngưỡng dân gian độc đáo.

Theo truyền thuyết, pho tượng Bà Chúa Xứ được tìm thấy trên đỉnh núi Sam hàng trăm năm trước. Bà được nhân dân tôn kính như vị thần bảo hộ xứ sở, ban phúc lành, sức khỏe, bình an và mùa màng thuận lợi. Trải qua bao biến thiên, những nghi lễ cúng viếng, rước Bà, tắm Bà… vẫn được người dân địa phương gìn giữ với sự tôn nghiêm đặc biệt. Đó là sự tiếp nối truyền thống, là mạch nguồn văn hóa có giá trị sâu sắc trong đời sống tinh thần của người dân miền Tây Nam Bộ.

Lễ hội vía Bà Chúa Xứ núi Sam được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể.

Mỗi dịp Xuân về, từng dòng người từ khắp mọi miền lại tìm đến An Giang, hướng về Miếu Bà Chúa Xứ để cầu năm mới bình an, hạnh phúc. Không chỉ người dân Nam Bộ, mà du khách từ miền Trung, miền Bắc và cả kiều bào ở nước ngoài đều xem đây là nơi gửi gắm những khởi đầu tốt lành. Cảm giác thành kính khi bước qua bậc thềm dẫn lên Miếu Bà, hương khói nghi ngút hòa cùng tiếng chuông, tiếng kinh nguyện, tạo nên một không gian tâm linh vừa thiêng liêng, vừa thân thuộc.

Núi Sam vào mùa Xuân trở nên rực rỡ hơn bao giờ hết. Cờ hoa trang trí rực sắc vàng - đỏ, những đoàn người áo dài rực rỡ đi lễ đầu năm, những gian hàng hoa quả, đồ cúng, đặc sản Châu Đốc bày bán nhộn nhịp… Tất cả tạo nên bức tranh sinh động của một miền đất đầy sắc xuân và đậm chất Nam Bộ. Lễ hội không chỉ phản ánh đời sống tinh thần của cư dân, mà còn là điểm giao thoa giữa tín ngưỡng dân gian và văn hóa du lịch hiện đại.

Không gian lễ hội mở ra như một dòng chảy văn hóa đầy tự nhiên: người hành hương đến không chỉ để cầu phúc, mà để tìm lại sự gắn bó với cội nguồn, với những giá trị mà cha ông đã trao truyền. Giữa nhịp sống gấp gáp của thời hiện đại, sự linh thiêng và bình yên nơi Miếu Bà như một điểm tựa tinh thần, giúp con người chiêm nghiệm lại những điều tốt đẹp trong cuộc sống.

Không gian rộn ràng của miền Bảy Núi

Cùng với sự linh thiêng, Lễ hội Bà Chúa Xứ còn đưa du khách vào không gian mùa Xuân rực rỡ đặc trưng của vùng biên giới Tây Nam. Bảy Núi mùa này khoác lên mình vẻ đẹp dung dị nhưng đầy sức hút: từ những triền núi phủ xanh, những cánh đồng lúa thẳng cánh cò bay, đến làn gió mát từ dòng sông Hậu thổi vào, tất cả làm nên một bức tranh xuân đầy sức sống.

Tại lễ hội, các nghệ nhân địa phương tham gia biểu diễn nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống, từ nhạc ngũ âm Khmer, múa hát dân gian, đến các trò chơi Tết như kéo co, đua ghe ngo thu nhỏ, hay hát bội - loại hình đã gắn bó lâu đời với cư dân Nam Bộ. Những âm thanh rộn ràng, màu sắc tươi vui ấy hòa trong tiếng người qua kẻ lại, góp phần tạo nên không khí Xuân đặc trưng mà không nơi nào có được.

Điểm nhấn của Lễ hội vùng Bảy Núi là sự giao hòa giữa ba cộng đồng dân tộc: Kinh - Khmer - Chăm. Mỗi cộng đồng có cách đón Tết và các nghi lễ đầu năm khác nhau, nhưng đều thể hiện sự tôn trọng, gắn bó lâu đời trên vùng đất này. Chính sự đa dạng ấy khiến du khách cảm nhận rõ rệt một không khí Tết vừa phong phú, vừa đậm đà bản sắc.

Từ trên triền núi Sam nhìn xuống, chợ Châu Đốc những ngày Xuân đông vui tấp nập; phố núi lung linh ánh đèn; những phái đoàn hành hương nối dài trên con đường uốn quanh sườn núi. Cảnh sắc ấy không chỉ đẹp mà còn gợi cảm giác ấm áp, chan hòa - đúng tinh thần mùa Xuân Nam Bộ: vui tươi, phóng khoáng, nghĩa tình.

Mỗi dịp Lễ, Tết du khách tề tựu trong lễ rước kiệu Bà từ trên đỉnh núi Sam.

Giữ gìn và lan tỏa bản sắc văn hóa

Không chỉ là lễ hội, sự kiện tâm linh, Lễ hội Bà Chúa Xứ còn đóng vai trò lớn trong việc giữ gìn những giá trị tinh thần của cư dân vùng Bảy Núi. Qua nhiều thế hệ, từng nghi thức trong lễ hội đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể quan trọng của An Giang nói riêng và Nam Bộ nói chung.

Điển hình là lễ tắm Bà, một nghi thức trang trọng được thực hiện bởi những người phụ nữ được chọn lựa kỹ càng, thể hiện sự tinh khiết và lòng thành. Hay lễ rước Bà - nghi lễ tái hiện lại sự kiện đưa tượng Bà từ đỉnh Núi Sam xuống miếu - luôn thu hút hàng chục nghìn người tham gia, tạo nên không gian lễ hội hào sảng, thiêng liêng.

Trong bối cảnh xã hội ngày càng hiện đại, việc duy trì lễ hội với đầy đủ giá trị truyền thống là một nỗ lực lớn. Chính quyền địa phương đã chú trọng công tác tổ chức chuyên nghiệp, an toàn, văn minh; đồng thời xây dựng các tour, tuyến du lịch tâm linh - sinh thái gắn với quần thể Bảy Núi nhằm phát huy giá trị văn hóa, tạo sinh kế cho người dân.

Lễ hội Bà Chúa Xứ không chỉ giúp bảo tồn tín ngưỡng dân gian, mà còn góp phần định hình hình ảnh An Giang như một điểm đến du lịch văn hóa - tâm linh đặc sắc của miền Tây Nam Bộ. Nhiều du khách sau khi hành hương không chỉ mang về sự bình an mà còn mang theo tình cảm với con người hiền hậu, mến khách ở vùng đất Bảy Núi.

Người dân tham gia rước kiệu Bà tại Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam.

Lễ hội cũng là thời điểm gắn kết cộng đồng mạnh mẽ nhất. Người dân địa phương xem đây là dịp để làm phước, chia sẻ và giúp đỡ nhau. Tinh thần “sống tốt - làm việc thiện” được lan tỏa qua từng hoạt động, góp phần xây dựng lối sống nhân văn đặc trưng của cư dân miền Tây.

Xuân về trên miền Bảy Núi, tiếng kinh cầu vang lên, hương trầm lan tỏa, những đoàn người chậm rãi bước qua cổng miếu trong niềm thành kính. Dẫu cuộc sống ngày nay đã nhiều đổi thay, nhưng giá trị của lòng tin, của sự hướng thiện và tinh thần đoàn kết vẫn luôn bền vững như những dãy núi quanh năm sừng sững giữa trời biên giới.

Lễ hội Bà Chúa Xứ - sắc xuân miền Bảy Núi không chỉ là câu chuyện của một địa phương, mà còn là biểu tượng của nền văn hóa Nam Bộ giàu bản sắc. Đó là hành trình gìn giữ và tiếp nối truyền thống, là lời nhắc nhở mỗi người về sự biết ơn cội nguồn, về niềm hy vọng cho một năm mới an lành và trọn vẹn.

Mai Phong