Bản Cát Cát (Sa Pa): Chụp hình với ngựa 'hút khách', thiếu vắng hoạt động bảo tồn văn hóa bản địa

Du khách đến từ Hà Nội hào hứng khi chụp hình với ngựa

Bản nhỏ xô bồ

Cảnh ùn tắc kéo dài xuống tận cổng bản. Ảnh chụp ngày mùng 4 Tết nguyên đán Bính Ngọ 2026

Rời trung tâm phường Sa Pa, con đường dẫn xuống bản Cát Cát ken đặc xe cộ trong những ngày cao điểm dịp Tết. Từng dòng ô tô, xe máy nối đuôi nhau đổ dốc, tạo nên cảnh tượng ùn ứ kéo dài từ trung tâm đến tận cổng bản.

Dịp Tết, lượng khách tăng đột biến khiến không gian bản làng trở nên chật chội, ồn ào. Nhiều gia đình phải gửi xe cách xa điểm tham quan rồi đi bộ xuống bản, len lỏi giữa dòng phương tiện đông đúc.

Thay vì được hòa mình vào khung cảnh núi rừng yên bình, du khách phải đối diện với khói bụi, tiếng còi xe và sự quá tải hạ tầng.

Bản làng trở thành một không gian thương mại hóa, xô bồ, hàng quán nhếch nhác…

Các tiệm cho thuê trang phục hoạt động hết công suất trong dịp Tết Bính Ngọ 2026

Một trong những hình ảnh dễ bắt gặp nhất tại bản Cát Cát là các cửa hàng cho thuê trang phục dân tộc mọc lên san sát dọc lối vào. Váy áo thổ cẩm, phụ kiện, ô, giỏ, mũ được bày biện rực rỡ nhằm phục vụ nhu cầu "check-in" của du khách.

Nhiều người xếp hàng chờ thử đồ, chọn bộ trang phục nổi bật nhất để chụp ảnh giữa khung cảnh núi rừng. Không khó để bắt gặp từng nhóm bạn trẻ, gia đình hay cặp đôi diện đồ sặc sỡ, tạo dáng bên thác nước.

Điều đáng nói là đa phần các bộ trang phục lại pha trộn phong cách cổ trang Trung Quốc, xa rời bản sắc của đồng bào dân tộc Mông, Dao tại địa phương.

Du khách xếp hàng chờ được chụp hình với ngựa trong trang phục như phim cổ trang Trung Quốc

Năm 2026 là năm Ngọ nên dịch vụ cho thuê ngựa chụp hình "ăn nên làm ra". Chị Ngọc Lê và nhóm bạn (đến từ Hà Nội) chờ gần 30 phút chỉ để chụp ảnh khoảng 5 phút với giá 30.000 đồng/người.

Tâm lý muốn chụp với con giáp của năm khiến nhiều người sẵn sàng xếp hàng dài chờ đợi. Tuy nhiên, việc chụp ảnh giữa đám đông xếp hàng giục giã khiến trải nghiệm này cũng không trọn vẹn.

Thiếu các hoạt động trải nghiệm

Ở góc nhìn khác, anh Quang Minh - du khách từ Nhật Bản về - bày tỏ sự thất vọng khi cho rằng bản Cát Cát thiếu các hoạt động trải nghiệm chất lượng. Trước khi đến đây, anh Minh đã nghĩ Cát Cát là một trong những điểm tham quan nổi tiếng nhất Sa Pa, hấp dẫn du khách bởi ruộng bậc thang, thác nước và những nếp nhà gỗ truyền thống của người Mông, nhưng thực tế lại gây thất vọng cho cả gia đình anh bởi dịp này bản Cát Cát không khác gì một phim trường ngoài trời.

Gia đình anh Minh mua vé xem biểu diễn văn nghệ bản Mông nhưng phải đi bộ hơn 30 phút mới tới nơi, dọc đường chỉ có hàng quán buôn bán, sản phẩm cũng không có gì đặc sắc. Khi vào đến nơi, buổi diễn đã gần kết thúc. Theo anh, với mức vé 150.000 đồng/người mà du khách hầu như không có bất kỳ trải nghiệm nào sẽ khiến họ có tâm lý "không còn muốn quay trở lại thêm lần nào nữa". Thực tế này cũng cho thấy, dường như du lịch tại đây thiên về khai thác số lượng khách hơn là nâng cao chất lượng trải nghiệm.

Bản Cát Cát biến thành "phim trường ngoài trời"

Không thể phủ nhận, sự đông đúc mang lại nguồn thu đáng kể cho người dân địa phương. Dịch vụ cho thuê trang phục, chụp ảnh, bán hàng lưu niệm, ẩm thực… góp phần cải thiện thu nhập.

Chị Trần Thị Hải (Phú Thọ) chia sẻ, chị thuê trang phục kèm trang điểm, có thợ ảnh đi kèm chụp trong 1 giờ đồng hồ mất 1,1 triệu đồng; không có thợ ảnh đi cùng thì phải trả 400 nghìn đồng tiền thuê trang phục, trang điểm.

Chụp hình với ngựa có lẽ là hoạt động duy nhất hấp dẫn các bạn trẻ khi đến bản Cát Cát vào dịp này

"Nếu không có dịch vụ này thì ở bản Cát Cát không có hoạt động nào hấp dẫn với du khách. Tôi thấy nhiều bác lớn tuổi vất vả leo cầu thang xuống đến thác nước thì ngồi thở, hoặc ăn uống trong cảnh chờ gần 1 tiếng mới đến lượt rất vất vả. Nếu tiếp tục theo hướng này, đây sẽ không còn là điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch Sa Pa"- chị Hải nói.

Khi mọi hoạt động chỉ xoay quanh "bối cảnh để chụp ảnh", đời sống văn hóa thực sự của người Mông bị thu hẹp hoặc trình diễn một cách sơ sài, thì du lịch đã tách khỏi mục tiêu bảo tồn. Trong khi du lịch bền vững đòi hỏi sự cân bằng giữa khai thác kinh tế và gìn giữ giá trị truyền thống.

Chị Ngọc Lê đề xuất: Ban quản lý khu du lịch Cát Cát có thể tính toán giới hạn lượng khách theo khung giờ, thiết kế tour trải nghiệm có hướng dẫn viên bản địa, tổ chức các hoạt động bài bản tìm hiểu nghề dệt thổ cẩm, chế tác nhạc cụ, ẩm thực truyền thống hay canh tác nông nghiệp…

"Những trải nghiệm mang tính tương tác sẽ giúp du khách hiểu sâu hơn về văn hóa bản địa và chính họ sẽ trở thành những đại sứ tuyên truyền về điểm đến này sau chuyến đi, thay vì giữ tâm trạng thất vọng và không còn muốn quay lại như hiện tại. Nếu làm được điều này, du lịch ở đây mới có thể phát triển bền vững, tạo ấn tượng tốt và có thể giữ chân du khách trong tương lai"- chị Ngọc Lê bày tỏ.

Bài, ảnh: Bảo Nguyên