Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc mùa Thu 2026: Mùa hội đầu tiên trong không gian Di sản thế giới

Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc mùa Thu 2026 diễn ra từ ngày 26/9 đến 4/10 trong không gian của Di sản Văn hóa thế giới, sau khi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh ngày 12/7/2025. Mùa hội năm nay không chỉ giữ mạch nguồn nghi lễ truyền thống mà còn mở rộng không gian trải nghiệm, ứng dụng công nghệ và kết nối di sản với đời sống.

Giữ hồn di sản trong mùa hội mới

Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc mùa Thu 2026 diễn ra trong một vị thế đặc biệt khi quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc đã được UNESCO ghi danh Di sản Văn hóa thế giới. Trong vị thế mới ấy, yêu cầu đặt ra không chỉ là tổ chức một mùa hội quy mô, mà quan trọng hơn là làm thế nào để những giá trị đã được trao truyền qua nhiều thế hệ tiếp tục hiện diện sống động trong đời sống hôm nay.

Trong tổng thể quần thể di sản, Côn Sơn - Kiếp Bạc là không gian giàu chiều sâu lịch sử, văn hóa và cảnh quan. Côn Sơn gắn với quá trình hình thành, phát triển và lan tỏa của Phật giáo Trúc Lâm, với Đệ tam tổ Huyền Quang cùng các danh nhân Trần Nguyên Đán, Nguyễn Trãi. Kiếp Bạc lại in đậm dấu ấn nhà Trần, Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn và truyền thống chống ngoại xâm của dân tộc.

Sự giao hòa giữa tín ngưỡng, lịch sử, tư tưởng, cảnh quan và đời sống cộng đồng tạo nên bản sắc riêng của vùng di sản. Những giá trị ấy không chỉ nằm trong kiến trúc, bia ký hay hiện vật mà còn được lưu giữ qua các nghi lễ, lễ hội và thực hành văn hóa của cộng đồng.

Bởi vậy, trong mùa hội năm nay, hệ thống nghi lễ truyền thống tiếp tục là phần cốt lõi. Tại Kiếp Bạc, lễ khai hội và tưởng niệm 726 năm ngày mất của Anh hùng dân tộc Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn diễn ra ngày 26/9, cùng các nghi lễ Cáo yết, Khai ấn, Cầu an, Hội hoa đăng trên sông Lục Đầu, rước bộ, lễ tế và lễ giỗ Đức Thánh Trần. Đêm Khai ấn đền Kiếp Bạc tiếp tục là điểm nhấn được đông đảo người dân và du khách chờ đợi; Ban Tổ chức chuẩn bị 30.000 ấn phục vụ nhu cầu tham dự, chiêm bái và thực hành tín ngưỡng của cộng đồng.

Tại Côn Sơn, lễ dâng hương, rước văn tưởng niệm 584 năm ngày mất của Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi được tổ chức tại chùa Côn Sơn, đền Nguyễn Trãi và đền Trần Nguyên Đán.

Những nghi lễ ấy tạo nên “mạch nguồn” của mùa hội. Trong quá trình đổi mới cách tổ chức, đây cũng là phần giá trị cần được giữ gìn để bảo đảm tính trang nghiêm, chiều sâu lịch sử và bản sắc của lễ hội.

Khi di sản được “chạm” bằng trải nghiệm

Nếu “Lễ” giữ mạch nguồn thì “Hội” đang được mở rộng để đưa di sản đến gần hơn với công chúng. Trong chín ngày diễn ra lễ hội, Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến thương mại được tổ chức với nhiều hoạt động giới thiệu sản phẩm OCOP, nông sản tiêu biểu, làng nghề, ẩm thực và sản phẩm văn hóa địa phương...

Dấu mốc Di sản được vinh danh  khiến yêu cầu đưa di sản đến gần công chúng trở nên rõ nét hơn. Bởi một di sản nếu chỉ được biết đến qua những danh xưng, công trình hay thông tin giới thiệu sẽ khó tạo ra sự gắn kết lâu dài. Giá trị di sản chỉ thực sự có sức sống khi được con người tiếp nhận, trải nghiệm và trao truyền.

Không gian làng nghề được tổ chức theo hướng để nghệ nhân trực tiếp giới thiệu quy trình sản xuất, kể câu chuyện về sản phẩm và vùng đất. Du khách có thể quan sát, tìm hiểu và trực tiếp trải nghiệm một số công đoạn thay vì chỉ xem sản phẩm đã hoàn thiện.

Từ gốm, thư pháp, pha trà đến các hoạt động văn hóa dân gian, mỗi trải nghiệm đều tạo thêm một cách tiếp cận di sản. Nghệ nhân không chỉ là người làm ra sản phẩm mà còn trở thành người kể chuyện về vùng đất bằng chính nghề nghiệp, kỹ năng và ký ức văn hóa của mình.

Đây là điểm quan trọng trong việc kết nối di sản với phát triển du lịch. Một sản phẩm du lịch văn hóa sẽ có chiều sâu hơn nếu phía sau một món đồ thủ công, một chén trà hay một món ăn là câu chuyện về con người và vùng đất.

Nếu các nghi lễ giúp kết nối du khách với chiều sâu lịch sử, thì sản phẩm địa phương tạo ra một con đường khác để di sản bước vào đời sống hiện đại.

Tại Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến thương mại, các sản phẩm OCOP, nông sản tiêu biểu, sản phẩm làng nghề và ẩm thực được giới thiệu cùng hoạt động quảng bá điểm đến và kết nối tour tuyến.

Điểm đáng chú ý là các sản phẩm được đặt trong không gian văn hóa chung, gắn với câu chuyện về địa phương, thay vì chỉ đơn thuần là hoạt động mua bán.

Một sản phẩm OCOP có thể bắt đầu câu chuyện từ nguyên liệu, tiếp tục qua bàn tay người sản xuất và kết thúc ở câu chuyện về vùng đất. Một sản phẩm làng nghề có thể đưa du khách trở về với kỹ thuật truyền thống. Một món ăn địa phương có thể mở ra câu chuyện về tập quán, môi trường sống và văn hóa cộng đồng.

Khi đó, xúc tiến thương mại không đứng ngoài lễ hội mà trở thành một phần của trải nghiệm văn hóa. Cách tiếp cận này cũng tạo thêm cơ hội để người dân địa phương tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị du lịch. Di sản không chỉ được bảo vệ ở khu vực lõi mà còn có thể tạo sinh kế từ những hoạt động phù hợp, qua đó khuyến khích cộng đồng tiếp tục gìn giữ nghề, gìn giữ phong tục và những tri thức văn hóa được trao truyền.

Tuy nhiên, sự kết nối này chỉ bền vững khi phát triển du lịch đi cùng yêu cầu bảo vệ cảnh quan, không gian kiến trúc và tính nguyên gốc của di sản. Mở rộng trải nghiệm không đồng nghĩa với việc đưa mọi hoạt động thương mại vào không gian di tích.

Một thay đổi đáng chú ý của mùa hội năm nay là việc ứng dụng công nghệ số để hỗ trợ du khách. Thông qua mã QR tích hợp trên nền tảng Smart Hải Phòng, người tham dự có thể tra cứu chương trình, lịch hoạt động, sơ đồ không gian, thông tin phân luồng giao thông, bãi đỗ xe, điểm tham quan, dịch vụ ăn uống, lưu trú và các hoạt động liên quan.

Với một lễ hội có quy mô lớn, việc số hóa thông tin giúp du khách chủ động hơn trong hành trình. Công nghệ không thay thế trải nghiệm trực tiếp mà đóng vai trò như một lớp hỗ trợ: bản đồ số giúp kết nối các điểm tham quan; thông tin số giúp người dân dễ tiếp cận lịch sử, văn hóa; hình ảnh, video và các hoạt động truyền thông số mở thêm cánh cửa đưa câu chuyện di sản tới công chúng trẻ.

Nhưng mục tiêu cuối cùng không phải biến di sản thành một nội dung giải trí đơn thuần, mà dùng công nghệ để mở thêm con đường dẫn người trẻ tới lịch sử, văn hóa và những giá trị của vùng đất.

Cùng với đó, không gian lễ hội được chỉnh trang, bổ sung các điểm thông tin, cảnh quan, tiểu cảnh và điểm check-in theo hướng hài hòa với kiến trúc, cảnh quan vốn có. Khu vực khai hội bố trí khoảng 5.000 chỗ ngồi, trong đó khoảng 2.500 vị trí dành cho người dân và du khách tự do tham dự.

Một nhận diện chung cho hành trình di sản

Một trong những điểm nhấn của lễ khai hội ngày 26/9 là công bố Bộ nhận diện thương hiệu Di sản Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc.

Bộ nhận diện được xây dựng trên ba giá trị cốt lõi “Trí tuệ - Hòa hợp - Lan tỏa”. Biểu tượng trung tâm là hình ảnh hoa cúc mang dấu ấn mỹ thuật thời Trần đặt trong lá bồ đề, kết hợp với những dải lá cúc cách điệu.

Hoa cúc gợi nhắc những giá trị mỹ thuật thời Trần; lá bồ đề tượng trưng cho trí tuệ và sự giác ngộ. Những đường nét nối tiếp tạo cảm giác về một dòng chảy liên tục, biểu đạt sự kết nối và lan tỏa của các giá trị di sản qua không gian, thời gian và các thế hệ.

Ý nghĩa của bộ nhận diện vì thế không chỉ nằm ở một biểu trưng dùng cho truyền thông. Quan trọng hơn, đây có thể trở thành ngôn ngữ chung để nhận diện một quần thể di sản có tính liên vùng, trải rộng trên địa bàn Hải Phòng, Quảng Ninh và Bắc Ninh.

Chưa kể, Hải Phòng có 5 di tích thành phần thuộc Di sản thế giới gồm chùa Côn Sơn, đền Kiếp Bạc, chùa Thanh Mai, động Kính Chủ và chùa Nhẫm Dương. Đây là cơ sở để thành phố xây dựng những sản phẩm du lịch văn hóa có chiều sâu, đồng thời kết nối với các điểm di sản khác trong toàn quần thể.

Thay vì một chuyến đi chỉ dừng ở Côn Sơn hoặc Kiếp Bạc, du khách có thể được giới thiệu một hành trình rộng hơn, kết nối các địa điểm có quan hệ về lịch sử, Phật giáo Trúc Lâm, nhà Trần, Nguyễn Trãi và những lớp văn hóa hình thành qua nhiều thế kỷ.

Xa hơn, việc kết nối với các điểm di sản tại Quảng Ninh và Bắc Ninh có thể tạo nên những hành trình liên vùng. Khi đó, mỗi điểm đến không chỉ tự kể câu chuyện của mình mà còn góp một chương vào câu chuyện chung của Di sản thế giới.

Đó cũng là ý nghĩa lớn hơn của việc xây dựng một bộ nhận diện chung: tạo sự thống nhất về hình ảnh, đồng thời hỗ trợ các địa phương cùng kể một câu chuyện chung về di sản.

Sau khi được UNESCO ghi danh, Côn Sơn - Kiếp Bạc không còn được nhìn nhận đơn lẻ mà nằm trong tổng thể Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc. Vị thế mới mở ra cơ hội lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Giá trị của một Di sản thế giới không chỉ được đo bằng lượng khách trong một mùa hội, mà còn ở khả năng tạo ra những hành trình khiến du khách muốn trở lại, những sản phẩm văn hóa có chiều sâu và cách câu chuyện di sản được đưa vào giáo dục, truyền thông, đời sống cộng đồng. Cùng với đó là yêu cầu kiểm soát việc khai thác để không làm tổn thương cảnh quan, không gian kiến trúc và tính nguyên gốc của di sản.

Sự kết nối giữa các điểm di sản, phát huy vai trò của nghệ nhân và cộng đồng, mở rộng trải nghiệm văn hóa và ứng dụng công nghệ số đang tạo thêm những phương thức để di sản bước vào đời sống hiện đại. Tuy nhiên, phát triển du lịch không đồng nghĩa với việc thương mại hóa không gian di tích. Mỗi sản phẩm, mỗi hoạt động mới cần được đặt trong giới hạn của bảo tồn, để giá trị văn hóa trở thành nền tảng cho sức hút lâu dài.

Lễ hội năm nay vì thế không chỉ là một sự kiện thường niên, mà còn là dịp nhìn lại cách Côn Sơn - Kiếp Bạc bước vào giai đoạn mới: nghi lễ được gìn giữ để bảo đảm mạch nguồn văn hóa; công nghệ hỗ trợ du khách tiếp cận thuận tiện hơn; các hoạt động văn hóa, du lịch, nghệ thuật được tổ chức theo hướng mở rộng sự tham gia của cộng đồng. Cùng với đó là Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến thương mại (từ ngày 26/9 đến 4/10) và nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, góp phần đưa giá trị di sản đến gần hơn với người dân, du khách trong nước và bạn bè quốc tế, từng bước khẳng định sức hấp dẫn của Côn Sơn - Kiếp Bạc trên bản đồ các điểm đến di sản thế giới.

Các hoạt động chính tại Lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc 2026

Tại khu di tích Kiếp Bạc, Lễ cáo yết mở đầu cho chuỗi nghi lễ chính của mùa hội diễn ra ngày 20/9. Tiếp đó là Khai hội, tưởng niệm 726 năm ngày mất Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn và công bố Bộ nhận diện thương hiệu Di sản (ngày 26/9); Lễ Khai ấn đền Kiếp Bạc (đêm 26/9); Trình diễn Hầu Thánh (từ ngày 27-29/9); Lễ cầu an và hội hoa đăng trên sông Lục Đầu (đêm 28/9); Lễ rước bộ, lễ tế và lễ giỗ Đức Thánh Trần (ngày 30/9).

Tại khu di tích Côn Sơn diễn ra các nghi lễ dâng hương, rước văn và tưởng niệm 584 năm ngày mất Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi (ngày 26/9). Cùng với đó là Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến thương mại (từ ngày 26/9 đến 4/10) và nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, góp phần đưa giá trị di sản đến gần hơn với người dân và du khách.