Lễ hội đền thờ Lê Hoàn - Từ hào khí lịch sử đến mạch nguồn văn hóa hôm nay (Bài cuối): Giữ mạch nguồn, mở tương lai

Người dân thành kính dâng hương trong không gian trang nghiêm của đền thờ Lê Hoàn. Ảnh: Lê Anh

Mỗi độ tháng ba âm lịch, khi lễ hội đền thờ Lê Hoàn được tổ chức, không gian văn hóa trên mảnh đất Xuân Lập lại bừng lên sắc màu của truyền thống. Từ những nghi lễ trang nghiêm đến dòng người hành hương thành kính, tất cả đều là sự hiện diện rõ nét của hào khí lịch sử trong đời sống cộng đồng. Điều đó góp phần khẳng định, hào khí Lê Hoàn không chỉ ở những lời kể xa xưa hay sử sách, mà được thể hiện qua cách người dân gìn giữ, thực hành và trao truyền di sản qua từng thế hệ.

Những nghi thức tế lễ, rước kiệu, dâng hương được tổ chức theo đúng lệ làng, bảo đảm tính chuẩn mực, trang nghiêm. Điều đáng nói là các nghi thức ấy không tách rời đời sống, mà gắn chặt với cộng đồng. Người dân làng Trung Lập chính là chủ thể của lễ hội, từ khâu chuẩn bị đến thực hành các nghi lễ. Những cụ cao niên am tường nghi thức trực tiếp thực hành và truyền dạy lại cho lớp trẻ; những người trung niên đảm nhiệm vai trò tổ chức, điều phối; còn thế hệ trẻ tích cực tham gia vào các hoạt động văn hóa, góp phần làm cho lễ hội thêm sống động, gần gũi.

Đặc biệt, những thực hành văn hóa dân gian như gói bánh lá răng bừa, nấu bánh chưng nung tiến vua - một nét riêng của lễ hội đền thờ Lê Hoàn đến nay vẫn được duy trì. Không chỉ mang ý nghĩa nghi lễ, đây còn là cách để kết nối các thế hệ. Bởi, trong tâm khảm của mỗi người dân làng Trung Lập, họ tự hào đây là “đất sinh ra vua”, vì vậy cần phát huy lịch sử vùng đất quý hương của triều Tiền Lê.

Ông Đỗ Huy Hiền (69 tuổi), trưởng làng Trung Lập - người nhiều năm trực tiếp tham gia công tác tế lễ và chuẩn bị bánh chưng nung tiến vua, chia sẻ: “Chúng tôi coi việc tham gia các phần việc lễ hội là trách nhiệm và cũng là niềm tự hào. Từ cách gói bánh, nhóm lửa đến các nghi thức dâng lễ, tế lễ đều được truyền lại từ cha ông. Qua những hoạt động này, chúng tôi muốn con cháu hiểu và trân trọng truyền thống của quê hương để tiếp tục giữ gìn”. Từ những công việc tưởng chừng giản dị ấy, di sản được “nuôi dưỡng” theo thời gian trong đời sống cộng đồng. Đó là tinh thần tự hào, ý thức về cội nguồn và trách nhiệm giữ gìn những giá trị mà cha ông đã gây dựng.

Ở góc nhìn rộng hơn, những giá trị văn hóa không chỉ tồn tại trong lễ hội hay di tích, mà đã, đang góp phần nuôi dưỡng mạch nguồn văn hóa đất và người xứ Thanh nói chung, quê hương Xuân Lập nói riêng. Chính điều đó tạo nên sức sống lâu bền cho giá trị di sản, để hào khí Lê Hoàn không chỉ là niềm tự hào, mà còn là điểm tựa tinh thần cho con người hôm nay.

Trong dòng chảy của phát triển, văn hóa đứng trước nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức. Làm thế nào để vừa giữ được bản sắc, vừa phát huy giá trị trong bối cảnh mới là điều không dễ, song, đây chính là yêu cầu tất yếu. Với lễ hội đền thờ Lê Hoàn, bài toán không chỉ là giữ gìn nguyên trạng, mà còn làm sao để di sản tiếp tục phát huy giá trị, phù hợp với đời sống đương đại mà vẫn giữ được bản sắc.

Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Xuân Lập, Vũ Mạnh Hà cho biết: Công tác bảo tồn, phát huy giá trị di tích và lễ hội đền thờ Lê Hoàn thời gian qua được các cấp, ngành, địa phương quan tâm triển khai đồng bộ, từ tu bổ, tôn tạo di tích đến phục dựng, chuẩn hóa các nghi thức lễ hội. Trước khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, huyện Thọ Xuân (cũ) đã ban hành các chương trình, nghị quyết, kế hoạch về phát huy giá trị các di tích, di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch theo từng giai đoạn cụ thể. Quan điểm xuyên suốt là bảo tồn phải đi đôi với phát huy, trong đó cộng đồng giữ vai trò trung tâm. Di sản chỉ thực sự bền vững khi được cộng đồng gìn giữ và thực hành đúng. Vì vậy, địa phương đặc biệt chú trọng công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức để người dân, nhất là thế hệ trẻ hiểu và chủ động tham gia vào việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa.

Trong những năm qua, việc tổ chức lễ hội đền thờ Lê Hoàn ngày càng được quan tâm, tổ chức theo hướng văn minh, an toàn, tiết kiệm, bảo đảm yếu tố truyền thống. Bên cạnh đó, việc gắn lễ hội với phát triển du lịch văn hóa bước đầu mang lại hiệu quả, góp phần quảng bá hình ảnh quê hương, đồng thời tạo thêm nguồn lực để bảo tồn di sản. Những giá trị lịch sử vì vậy không còn là câu chuyện của quá khứ, mà trở thành nền tảng tinh thần cho hiện tại. Hào khí Lê Hoàn - biểu tượng của ý chí độc lập, tinh thần quật cường tiếp tục được khơi dậy, bồi đắp qua mỗi mùa lễ hội, qua từng hoạt động văn hóa và qua ý thức gìn giữ của mỗi người dân.

Đối với xứ Thanh - miền đất “địa linh, nhân kiệt”, việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản không chỉ là nhiệm vụ trước mắt, mà còn là trách nhiệm lâu dài. Đây cũng chính là nền tảng để di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - Lễ hội đền thờ Lê Hoàn không chỉ trường tồn, mà còn lan tỏa sâu rộng, trở thành điểm tựa tinh thần vững bền trong hành trình phát triển của quê hương.