Lễ hội Đền Trần - linh thiêng hào khí Đông A

Toàn cảnh Đền Trần, phường Nam Định. Ảnh: Viết Dư

Hội tụ không gian di sản thời Trần

Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, Vương triều Trần (1225-1400) được coi là một trong những triều đại thịnh trị bậc nhất gắn liền với ba lần đánh thắng quân xâm lược Nguyên - Mông ở thế kỷ XIII.

Để làm nên những chiến công hiển hách, bảo vệ nền độc lập nước nhà, lịch sử đã tôn vinh vai trò kiệt xuất của Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn. Với tri thức quân sự uyên bác và triết lý “khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc”, ông đã đưa nghệ thuật quân sự Đại Việt đạt tới đỉnh cao về “võ công, văn trị”. Khắc ghi công lao to lớn của ngài, sau khi mất, Hưng Đạo Đại vương được nhân dân cả nước suy tôn là Đức Thánh Trần, lập đền thờ phụng để tri ân công đức.

Múa rồng trong lễ hội truyền thống tháng Tám Đền Trần. Ảnh: Viết Dư

Đồng chí Nguyễn Đức Bình, Trưởng ban quản lý khu di tích phường Nam Định cho biết: “Hiện nay, phường Nam Định là nơi lưu giữ hệ thống di sản tiêu biểu của Vương triều Trần. Trong đó quần thể Khu di tích Đền Trần - Chùa Phổ Minh được Thủ tướng Chính phủ quyết định xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt (năm 2012). Quần thể di tích là những công trình gắn với các vị vua Trần, Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn và Phật hoàng Trần Nhân Tông. Cùng với Đền Bảo Lộc, hệ thống di tích tạo nên không gian lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng đặc sắc của vùng đất gắn bó mật thiết với Vương triều Trần”.

Từ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, câu ca dân gian “Tháng Tám giỗ Cha, tháng Ba giỗ Mẹ” đã ngấm sâu vào tâm thức của bao thế hệ người Việt. Hàng năm, vào dịp tháng 8 âm lịch, hàng vạn người dân lại nô nức hành hương về vùng đất Thiên Trường xưa để dự lễ hội, thành tâm dâng hương tưởng nhớ Cha - Đức Thánh Trần và các vị tiên đế triều Trần.

Tại Đền Bảo Lộc, những nghi lễ tưởng niệm Đức Thánh Trần được duy trì trong tháng Tám âm lịch. Sáng ngày 15 tháng Tám, lễ rước kiệu từ đền ra Lăng mộ Hưng Đạo Đại vương được tổ chức trang trọng, thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham gia.

Lễ rước trong lễ hội tháng Tám đền Bảo Lộc, phường Nam Định. Ảnh: Viết Dư

Tại Khu di tích Đền Trần - Chùa Phổ Minh, điểm nhấn của lễ hội là các nghi thức được bảo tồn theo phong tục địa phương, tập trung vào ngày kỵ Đức Thánh Trần (20/8 âm lịch). Từ sáng sớm, đoàn rước với cờ hội, nghi trượng, đội múa lân, múa rồng, dàn bát âm và hàng nghìn người dân trong trang phục truyền thống khởi hành từ Đình Tức Mặc, qua Chùa Phổ Minh đến Đền Trần.

Sau lễ rước là lễ dâng hương tại Đền Thiên Trường, lễ dâng hoa lên ban thờ các vua Trần và các nghi thức tế nam quan, tế nữ quan tại Đền Cố Trạch. Những nghi lễ được tổ chức theo trình tự truyền thống, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa và không gian tín ngưỡng của vùng đất Thiên Trường.

Cùng với phần lễ, phần hội tổ chức nhiều hoạt động sôi nổi. Tiếng trống hội, tiếng chiêng, những làn điệu hát văn, hát chèo hòa quyện với các hoạt động biểu diễn võ thuật, múa lân - sư - rồng, đấu vật, cờ người, múa rối nước... tạo nên không khí sôi nổi trong nhiều ngày diễn ra lễ hội.

Lễ hội Đền Trần, bao gồm Lễ hội Khai ấn và Lễ hội tháng Tám âm lịch, là sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng được cộng đồng gìn giữ, thực hành và trao truyền qua nhiều thế hệ. Năm 2014, Lễ hội Đền Trần được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Là người nhiều năm tham gia chương trình nghệ thuật phục vụ lễ hội, bà Trần Thị Thảo, TDP Lộc Vượng 7, Chủ nhiệm CLB Tiếng hát quê hương cho biết: “Ngay đầu tháng Tám âm lịch, các thành viên trong đội đã tập luyện để chuẩn bị các tiết mục biểu diễn tại khu di tích. Với tôi, được cất lên những làn điệu hát văn trước cửa Đền Trần là niềm tự hào của người dân quê hương, đồng thời là cách góp phần giữ gìn nét đẹp văn hóa truyền thống của lễ hội”.

Đền Bảo Lộc, phường Nam Định thờ Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn. Ảnh: Viết Dư

Giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng của hệ thống di tích thời Trần tạo nên sức hút ngày càng lớn đối với nhân dân và du khách thập phương. Lượng người hành hương tăng qua từng mùa lễ hội đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác tổ chức, quản lý và bảo đảm an toàn.

Lan tỏa và phát huy những giá trị văn hóa, lịch sử truyền thống

Để chuẩn bị cho Lễ hội truyền thống Đền Trần năm Bính Ngọ 2026 (Tưởng niệm 726 năm ngày hóa của Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn), UBND phường Nam Định đã ban hành Kế hoạch số 197/KH-UBND, phân công rõ trách nhiệm từng cơ quan, đơn vị và lực lượng tham gia, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị nhằm tổ chức lễ hội an toàn, trang trọng và tiết kiệm.

Theo kế hoạch, công tác quản lý lễ hội tại Đền Trần được thực hiện từ ngày mùng 1 đến hết ngày 29 tháng Tám âm lịch; tại Đền Bảo Lộc từ ngày mùng 10 đến ngày 20 tháng Tám âm lịch. Tâm điểm là các hoạt động tưởng niệm ngày hóa Đức Thánh Trần, được tổ chức vào ngày 20 tháng Tám âm lịch tại Đền Bảo Lộc và Đền Thiên Trường.

Lãnh đạo UBND phường Nam Định kiểm tra việc thực hiện thu giá dịch vụ trông giữ xe máy, ô tô tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Đền Trần - Chùa Tháp. Ảnh: Viết Dư

Để phục vụ nhân dân và du khách tham gia lễ hội, phường Nam Định chủ động xây dựng phương án bảo đảm an ninh trật tự, phân luồng giao thông và điều tiết phương tiện tại các khu vực trọng điểm. Công an phường phối hợp Ban Chỉ huy Quân sự phường, lực lượng an ninh cơ sở và các tổ bảo vệ dân phố tổ chức phân luồng giao thông từ xa, bố trí các chốt tại những tuyến đường dẫn vào Đền Trần và Đền Bảo Lộc, điều tiết phương tiện trong khung giờ cao điểm, hạn chế ùn tắc cục bộ.

Công tác quản lý trật tự đô thị được triển khai đồng bộ. Các hộ kinh doanh tại khu vực xung quanh di tích được rà soát, sắp xếp lại vị trí buôn bán, kẻ vạch ranh giới, yêu cầu không lấn chiếm lòng đường, vỉa hè và không cản trở lối đi của nhân dân, du khách.

Đồng chí Phạm Hồng Thái, Chủ tịch UBND phường Nam Định, Trưởng Ban tổ chức Lễ hội truyền thống tháng Tám. Ảnh: Viết Dư

Đồng chí Phạm Hồng Thái, Chủ tịch UBND phường Nam Định, Trưởng Ban tổ chức Lễ hội truyền thống tháng Tám cho biết: “Lễ hội truyền thống tháng Tám Đền Trần là sự kiện văn hóa, tín ngưỡng có ý nghĩa đặc biệt đối với địa phương và đông đảo nhân dân, du khách thập phương. Vì vậy, chúng tôi xác định yêu cầu xuyên suốt là tổ chức lễ hội trang trọng, an toàn, văn minh, đúng quy định, đồng thời giữ gìn không gian văn hóa, tín ngưỡng của khu di tích. Các phương án tổ chức đều hướng tới phục vụ nhân dân, du khách chu đáo, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động dâng hương, chiêm bái, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản thời Trần trên địa bàn.”

Một nội dung được địa phương đặc biệt quan tâm là quản lý các hoạt động dịch vụ trong khu vực lễ hội. Đoàn kiểm tra liên ngành được thành lập và duy trì hoạt động trong suốt tháng Tám âm lịch để kiểm tra việc niêm yết giá, xử lý tình trạng chèo kéo khách, ăn xin, bán hàng giả, hàng kém chất lượng và các hành vi vi phạm khác. Ban Quản lý di tích tăng cường hướng dẫn người dân thực hiện nghi lễ đúng quy định, chấn chỉnh hoạt động viết sớ, ngăn chặn các biểu hiện mê tín dị đoan trong khu vực nội tự.

Bên cạnh công tác quản lý, phường Nam Định tập trung chỉnh trang toàn bộ không gian lễ hội. Hệ thống biển báo giao thông được bổ sung tại các tuyến đường chính; điện chiếu sáng được kiểm tra, sửa chữa; cây xanh trong khu vực di tích được cắt tỉa, tạo cảnh quan thông thoáng và bảo đảm an toàn cho người dân, du khách.

Công tác kiểm tra an toàn thực phẩm được tăng cường tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, góp phần bảo vệ sức khỏe người dân và du khách.

Rước kiệu trong lễ hội truyền thống tháng Tám Đền Trần. Ảnh: Viết Dư

Theo ghi nhận tại khu vực Đền Trần, hệ thống biển chỉ dẫn, bãi đỗ xe, khu vực bán hàng, khu vực hành lễ và các tuyến giao thông đều được rà soát, bổ sung theo phương án tổ chức. Không gian di tích được chỉnh trang khang trang, tạo điều kiện thuận lợi cho nhân dân và du khách về dâng hương, tham quan.

Về với Đền Trần trong những ngày tháng Tám, nhiều du khách cảm nhận rõ sự chu đáo trong công tác phục vụ. Chị Nguyễn Thị Thu Hồng, du khách đến từ thành phố Đồng Nai, cho biết “Việc phân luồng giao thông, bố trí bãi gửi xe và niêm yết giá dịch vụ giúp người dân thuận tiện hơn khi tham gia lễ hội. Không gian khu di tích thông thoáng, trật tự đã tạo cảm giác yên tâm cho du khách trong quá trình chiêm bái”.

Ông Lê Văn Tắc, đến từ tỉnh Thanh Hóa chia sẻ: “Tôi đã nhiều lần về Đền Trần vào dịp tháng Tám và mỗi lần đều cảm nhận rõ sự thành kính của người dân và du khách. Các nghi lễ truyền thống được duy trì trang nghiêm, không gian di tích được giữ gìn sạch đẹp. Với gia đình tôi, trở về Đền Trần trong tháng Tám là dịp dâng hương tưởng nhớ Đức Thánh Trần và để con cháu tìm hiểu thêm về lịch sử, văn hóa của vùng đất Thiên Trường.”

Công tác chuẩn bị đồng bộ các điều kiện tổ chức Lễ hội truyền thống tháng Tám thể hiện sự chủ động của cấp ủy, chính quyền phường Nam Định trong quản lý di sản và tổ chức hoạt động văn hóa cộng đồng. Qua đó, góp phần bảo đảm lễ hội diễn ra trang nghiêm, an toàn, văn minh, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân và du khách, đồng thời bảo tồn, phát huy giá trị Khu di tích quốc gia đặc biệt Đền Trần - Chùa Phổ Minh cùng hệ thống di sản thời Trần trên địa bàn tỉnh Ninh Bình./.