Lễ hội lồng tồng: Tín ngưỡng và khát vọng của đồng bào Cao Lan

Nghi thức cầu mùa linh thiêng

Lễ hội lồng tồng (còn gọi là lễ hội xuống đồng) được tổ chức vào những ngày đầu năm và là lễ hội quan trọng nhất trong năm của đồng bào Cao Lan (Sán Chay, Sán Chỉ), xã Yên Lãng, tỉnh Phú Thọ. Theo nghệ nhân Sầm Văn Hồng, xóm Mới, xã Yên Lãng, lễ hội có từ lâu đời. Cứ vào tháng Giêng, khắp bản làng của người Cao Lan rộn ràng tổ chức lễ hội lồng tồng, có thể khác ngày và thường kéo dài 3 ngày.

Lễ hội lồng tồng là hoạt động tín ngưỡng gắn liền với nền nông nghiệp. Đây là lễ hội cầu may, cầu mùa, là dịp để nhân dân các dân tộc tri ân trời đất, tổ tiên và các vị thần linh, đặc biệt là thần Nông, thần Lúa - những đấng linh thiêng được đồng bào Cao Lan tin rằng đã ban cho con người ruộng đồng màu mỡ, mùa màng tươi tốt và cuộc sống no đủ…

Nghệ nhân Sầm Văn Hồng thực hiện nghi lễ cúng trời đất trong lễ hội lồng tồng, được tái hiện trong chương trình "Sắc xuân trên mọi miền Tổ quốc" tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam chiều 28/2

Nghệ nhân Sầm Văn Hồng cho biết, lễ hội thường được tổ chức ở những khu ruộng đất tốt nhất, to và đẹp nhất trong mỗi bản, làng. Tùy từng địa phương, lễ hội mang nét độc đáo riêng, nhưng đều gồm 2 phần chính: phần lễ và phần hội. Trong đó, phần lễ gồm lễ trình, lễ dâng hương, cúng cầu mùa, gửi gắm ước vọng của đồng bào Cao Lan về một năm mưa thuận gió hòa, cây cối sinh sôi, bản làng yên vui.

Những lời khấn nguyện, tiếng trống, điệu múa hòa quyện tạo nên không gian văn hóa linh thiêng. Đây cũng là dịp để các thế hệ trong cộng đồng gặp gỡ, thắt chặt tình đoàn kết, nhắc nhớ về cội nguồn và phong tục của dân tộc mình.

Từng lời khấn được cất lên thể hiện sự trân trọng đối với thiên nhiên, đất đai và thành quả lao động của con người

Chủ lễ thường là những bậc cao niên, thầy cúng, người có uy tín trong làng, am hiểu phong tục tập quán của dân tộc. Từng lời khấn được cất lên thể hiện sự trân trọng đối với thiên nhiên, đất đai và thành quả lao động của con người.

Ngày hội văn hóa đặc sắc của cộng đồng

Bên cạnh nghi lễ tín ngưỡng, lễ hội lồng tồng còn là một ngày hội văn hóa được người dân Cao Lan chờ đợi mỗi dịp Xuân về. Tại đây, các hoạt động vui chơi, giải trí và giao lưu văn hóa, thể thao diễn ra sôi nổi.

Theo nghệ nhân Sầm Văn Hồng, được trông chờ nhất là nghi thức xuống đồng, với những đường cày, đường cuốc đầu tiên và những hạt giống được gieo xuống không chỉ mang ý nghĩa mở đầu cho một vụ mùa, mà còn là lời mong ước cho sự khởi đầu hanh thông, thuận lợi, báo hiệu một năm sản xuất đầy hy vọng.

Lễ hội gửi gắm mong ước về sự khởi đầu hanh thông, thuận lợi

Ném còn là trò chơi thu hút đông người tham gia. Người dân quan niệm rằng, trong hội có người tung được quả còn ngũ sắc xuyên hồng tâm thì năm đó bản làng mới có thể làm ăn thuận lợi. Trò chơi này biểu trưng cho sự gắn kết giữa trời và đất, tạo không khí vui tươi và mang đến hy vọng về những điều tốt lành trong năm mới.

Trò hát sình ca cũng được đông đảo các tầng lớp nhân dân hưởng ứng, kéo dài từ lúc bắt đầu cho đến lúc kết thúc lễ hội. Nghệ nhân Trần Thị Nam, xóm Mới, xã Yên Lãng cho biết, người Cao Lan ở khắp thôn bản đều hát; chủ yếu là hát đối giao duyên, hát chúc tụng, hát mừng xuân mới…

Những đường cày, đường cuốc đầu tiên mong cầu một năm sản xuất đầy hy vọng

"Đây là dịp để những thành viên trong gia đình, bà con láng giềng giao lưu và chia sẻ niềm vui. Những câu hát bên ché rượu càng làm cho bầu không khí trở nên ấm áp, thắt chặt tình đồng bào, tình làng nghĩa xóm", nghệ nhân Trần Thị Nam chia sẻ.

Theo Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phú Thọ Nguyễn Thị Linh Ngọc, Yên Lãng là xã có đông đồng bào Cao Lan sinh sống. Nhằm bảo tồn, gìn giữ lễ hội lồng tồng của người Cao Lan, tỉnh đã tổ chức các lớp tập huấn hát sình ca, múa xúc tép, nhảy tắc xình…

Các hoạt động vui chơi, giải trí và giao lưu văn hóa, thể thao thắt chặt tình đoàn kết của cộng đồng dân tộc

Đồng thời, quan tâm tổ chức các chương trình giao lưu nghệ thuật truyền thống, các chương trình hội thi, trong đó có thi hát sình ca, múa xúc tép, nhảy tắc xình; thường xuyên tổ chức đoàn nghệ nhân Cao Lan tham gia các hoạt động trình diễn, tái hiện lễ hội truyền thống tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam.

Theo bà Nguyễn Thị Linh Ngọc, lễ hội lồng tồng là không gian linh thiêng để người dân bày tỏ lòng thành kính với thiên nhiên. Qua nhiều thế hệ gìn giữ, trao truyền, lễ hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của đồng bào Cao Lan, góp phần làm phong phú thêm kho tàng di sản văn hóa dân tộc, trở thành nét đẹp truyền thống văn hóa mỗi dịp Xuân về.

Bài và ảnh: Hương Sen