Lễ Kỷ niệm cấp quốc gia 300 năm ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn

Lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước dự Lễ kỷ niệm 300 năm ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn. Ảnh: Đinh Văn Nhiều

Dự lễ kỷ niệm có có nguyên Chủ tịch nước Trương Tấn Sang, nguyên Thường trực Ban Bí thư Trần Quốc Vượng; Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc; Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết; Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc.

Cùng dự có nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước; lãnh đạo, nguyên lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương, tỉnh Hưng Yên, các tỉnh, thành phố; đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, các cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế, các nhà khoa học và đông đảo các tầng lớp nhân dân và du khách thập phương...

Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh dự Lễ kỷ niệm.

Chương trình gồm Lễ kỷ niệm, công bố và trao Nghị quyết của UNESCO vinh danh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn, cùng chương trình nghệ thuật đặc biệt "Rạng rỡ văn hiến Việt Nam", tái hiện cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp của nhà bác học đối với lịch sử, văn hóa dân tộc.

Lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các đại biểu dự Lễ kỷ niệm

Tại lễ kỷ niệm, Trưởng đại diện UNESCO tại Hà Nội Jonathan Wallace Baker đã trao Nghị quyết của UNESCO vinh danh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn cho đại diện Việt Nam và tỉnh Hưng Yên.

Trình bày diễn văn kỷ niệm 300 năm ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh, 300 năm đã trôi qua nhưng tinh thần hiếu học, ý chí tự học, thái độ tôn trọng sự thật, tư duy thực tiễn và khát vọng cống hiến của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn vẫn còn nguyên sức sống, tỏa sáng.

Ông là biểu tượng của khát vọng khám phá tri thức, đạo đức của người quân tử và trách nhiệm của người trí thức đối với đất nước. Thân thế và sự nghiệp của ông đã trở thành biểu tượng đẹp của bản lĩnh và trí tuệ Việt Nam, là niềm tự hào của quê hương Hưng Yên và của cả dân tộc.

Phó Thủ tướng Thường trực khẳng định, điều làm nên giá trị trường tồn của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn không chỉ là sự uyên bác hiếm có, số lượng và tầm vóc của các trước tác mà chính là nhân cách của một trí thức lớn: Học rộng nhưng luôn coi trọng thực tiễn; tiếp thu tinh hoa bên ngoài nhưng giữ vững bản sắc dân tộc; làm học thuật gắn với trách nhiệm xã hội; làm quan gắn với việc chăm lo cho dân, cho nước.

Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc trình bày diễn văn tại Lễ kỷ niệm

Đối với ông, học không phải để cầu danh, mà để hiểu đạo lý, để giúp đời, để phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân; viết không phải để lưu danh hậu thế, mà để lưu giữ tri thức của dân tộc; làm quan không vì quyền lực, mà vì trách nhiệm đối với quốc gia.

Đó là tư tưởng xuyên suốt trong cuộc đời của một bậc đại nho và cũng chính là sự thống nhất giữa tri thức, đạo đức và hành động - những giá trị mà bất cứ thời đại nào, thế hệ nào cũng cần trân trọng và tiếp nối.

Với ông, học là hành trình không có điểm kết thúc; vì thế, lúc sinh thời ông từng căn dặn rằng người học phải biết đọc rộng, nghĩ sâu, khảo cứu cẩn trọng, kiểm chứng nghiêm túc và tuyệt đối tránh sự hời hợt, tự mãn.

"Đối với sự hưng thịnh của đất nước, Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn cũng là người sớm nhận thức sâu sắc rằng trước hết phải trọng hiền tài, trọng giáo dục và trọng thực học.

Đây chính là những tư tưởng có ý nghĩa vượt thời đại, còn nguyên giá trị cho đến ngày nay, khi Đảng ta xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là những động lực then chốt của phát triển đất nước nhanh, bền vững trong giai đoạn mới", Phó Thủ tướng Thường trực phát biểu.

Đó cũng chính là lời nhắc nhở sâu sắc mà Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn gửi đến các thế hệ hôm nay: Không có con đường nào dẫn đến sự hưng thịnh của quốc gia nếu xem nhẹ giáo dục. Không có nền văn minh nào bền vững nếu xem nhẹ văn hóa và đạo đức.

Trưởng Đại diện UNESCO tại Hà Nội Jonathan Wallace Baker trao Nghị quyết của UNESCO vinh danh và cùng tham gia kỷ niệm 300 năm ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (1726-2026) cho đại diện Việt Nam và tỉnh Hưng Yên

Không có tri thức chân chính nếu thiếu lao động nghiêm túc và tinh thần cầu thị. Không có hiền tài đích thực nếu tài năng không đi cùng nhân cách. Một dân tộc chỉ có thể trường tồn khi biết trân trọng quá khứ, làm giàu tri thức ở hiện tại và không ngừng sáng tạo cho tương lai.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực, ba trăm năm đã trôi qua, nhưng tinh thần hiếu học, ý chí tự học, thái độ tôn trọng sự thật, tư duy thực tiễn và khát vọng cống hiến của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn vẫn còn nguyên sức sống, tỏa sáng như một biểu tượng của tinh thần hiếu học, khát vọng khám phá tri thức, đạo đức của người quân tử và trách nhiệm của người trí thức đối với đất nước.

Thân thế và sự nghiệp của ông đã trở thành biểu tượng đẹp của bản lĩnh và trí tuệ Việt Nam, là niềm tự hào của quê hương Hưng Yên và của cả dân tộc.

Ngày 31.10.2025, tại Kỳ họp lần thứ 43 Đại hội đồng UNESCO ở thành phố Samarkand, Cộng hòa Uzbekistan, UNESCO đã thông qua Nghị quyết vinh danh và cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn.

Đề cử của Việt Nam nhận được sự ủng hộ của Ấn Độ, Indonesia, Nhật Bản, Hàn Quốc và Thái Lan. Sự đồng thuận đó cho thấy những giá trị mà ông theo đuổi như tôn trọng tri thức, đề cao giáo dục, đối thoại văn hóa và phụng sự con người, có sức lan tỏa mạnh mẽ, vượt ra ngoài biên giới quốc gia, phù hợp với những lý tưởng tiến bộ mà UNESCO và cộng đồng quốc tế cùng vun đắp.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tặng hoa chúc mừng lãnh đạo tỉnh Hưng Yên và tặng hoa Trưởng Đại diện UNESCO tại Hà Nội

Nhân dịp này, Phó Thủ tướng Thường trực trân trọng cảm ơn UNESCO, các quốc gia thành viên và bạn bè quốc tế đã ủng hộ, đồng hành cùng Việt Nam trong sự kiện có ý nghĩa này. Việc UNESCO vinh danh và cùng Việt Nam kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn không chỉ là sự ghi nhận quốc tế đối với một danh nhân của Việt Nam, mà còn đặt ra trách nhiệm nghiên cứu đầy đủ hơn, bảo tồn tốt hơn, giới thiệu rộng rãi hơn và làm cho di sản, tư tưởng của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn thực sự hiện diện, thẩm thấu trong đời sống đương đại.

Phó Thủ tướng Thường trực mong muốn UNESCO sẽ tiếp tục quan tâm, tăng cường hợp tác với Việt Nam trong nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể và di sản tư liệu; hỗ trợ xây dựng năng lực cho đội ngũ chuyên gia, thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản, mở rộng các chương trình giáo dục, truyền thông và giao lưu văn hóa, để các giá trị di sản của Việt Nam được lan tỏa sâu rộng hơn, đóng góp tích cực vào đối thoại giữa các nền văn hóa, vì hòa bình, phát triển bền vững và sự phong phú của nền văn minh nhân loại.

"Việt Nam cam kết tiếp tục là đối tác tin cậy, thành viên tích cực và có trách nhiệm của UNESCO và cộng đồng quốc tế, thực hiện nghiêm các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; đồng thời cùng UNESCO và các quốc gia thành viên chung tay gìn giữ, trao truyền những giá trị di sản vô giá cho các thế hệ hôm nay và mai sau; qua đó góp phần tăng cường hiểu biết, tôn trọng sự đa dạng văn hóa và làm giàu thêm kho tàng tri thức chung của nhân loại", Phó Thủ tướng Thường trực nói.

Chương trình nghệ thuật đặc biệt với chủ đề “Rạng rỡ văn hiến Việt Nam”

Để việc kỷ niệm 300 năm Ngày sinh của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn không chỉ dừng lại ở sự tôn vinh, tri ân mà trở thành động lực tiếp nối tư tưởng và phát huy di sản, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị các cấp, các ngành, các địa phương, nhất là các cơ quan nghiên cứu, cơ sở giáo dục và Đảng bộ, chính quyền, nhân dân tỉnh Hưng Yên thực hiện tốt một số nhiệm vụ.

Thứ nhất, tiếp tục đi sâu nghiên cứu, có hệ thống về cuộc đời, tư tưởng và di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn. Đẩy mạnh sưu tầm, kiểm kê, phiên dịch, chú giải, xuất bản và số hóa các trước tác; từng bước hình thành cơ sở dữ liệu thống nhất, dùng chung, tạo điều kiện để các nhà khoa học, giáo viên, học sinh và công chúng trong nước, quốc tế tiếp cận thuận lợi, chính xác. Việc nghiên cứu phải bảo đảm tính khoa học, khách quan, làm rõ cả giá trị lịch sử và ý nghĩa đương đại của di sản.

Thứ hai, đưa những giá trị tốt đẹp trong cuộc đời và sự nghiệp của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn đến gần hơn với thế hệ trẻ. Tổ chức các chương trình giáo dục, trưng bày, cuộc thi, hoạt động trải nghiệm với hình thức, nội dung đa dạng, hấp dẫn, sáng tạo, phù hợp; khơi dậy tinh thần học tập suốt đời, ý thức tự học, tư duy độc lập; củng cố niềm tin, tình yêu quê hương và khát vọng cống hiến cho đất nước. Phát huy tư tưởng chân tài thực học, học đi đôi với hành, phát hiện và trọng dụng nhân tài trong quá trình đổi mới giáo dục và đào tạo.

Chương trình nghệ thuật đặc biệt được dàn dựng công phu, kết hợp hài hòa giữa nghệ thuật truyền thống và hiện đại

Thứ ba, bảo tồn và phát huy bền vững hệ thống di tích, tư liệu, hiện vật gắn với Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn. Tỉnh Hưng Yên cần phối hợp chặt chẽ với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và các cơ quan liên quan để bảo vệ tính nguyên gốc của di sản, nâng cao chất lượng Khu lưu niệm; ứng dụng công nghệ số trong trưng bày, thuyết minh và quảng bá; gắn bảo tồn với giáo dục truyền thống, du lịch văn hóa và sinh kế của cộng đồng.

Thứ tư, vận dụng tinh thần thực học, trọng hiền tài và phụng sự quốc gia của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn vào sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước. Mỗi cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu, phải không ngừng học tập, rèn luyện, tôn trọng thực tiễn, nói đi đôi với làm; đề cao liêm chính, kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm phục vụ nhân dân. Đồng thời, tạo môi trường thuận lợi để đội ngũ trí thức, nhà khoa học, văn nghệ sĩ phát huy tài năng, đóng góp cho đất nước.

Thứ năm, chủ động triển khai các hoạt động hợp tác quốc tế trong khuôn khổ UNESCO và với các quốc gia đã ủng hộ đề cử. Tăng cường hội thảo khoa học, triển lãm, xuất bản và giao lưu học thuật về Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn; qua đó góp phần giới thiệu sinh động hơn lịch sử, văn hóa và trí tuệ Việt Nam, thúc đẩy đối thoại, sự hiểu biết lẫn nhau và làm sâu sắc quan hệ hữu nghị giữa Việt Nam với cộng đồng quốc tế.

Phó Thủ tướng Thường trực nêu rõ: Ba trăm năm trước, dân tộc Việt Nam đã sinh ra Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn, một con người mà trí tuệ đã vượt khỏi giới hạn của thời đại mình.

Ba trăm năm sau, chúng ta không chỉ tôn vinh, tưởng nhớ ông bằng lòng biết ơn, mà còn bằng quyết tâm biến tinh thần hiếu học, tinh thần phụng sự và khát vọng tri thức của ông thành nền tảng cốt lõi, sức mạnh mềm để phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Ông đã để lại một di sản trí tuệ đồ sộ mà thế hệ hôm nay có trách nhiệm làm giàu thêm di sản ấy bằng những công trình mới, những phát minh mới, những giá trị văn hóa mới.

Phó Thủ tướng Thường trực tin tưởng sâu sắc rằng Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Hưng Yên cùng các ban, bộ, ngành Trung ương và địa phương, đội ngũ trí thức và nhân dân cả nước sẽ tiếp tục gìn giữ, lan tỏa và phát huy xứng đáng di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn;

Tập trung triển khai thực hiện hiệu quả Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, nhất là Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam… với những quan điểm chỉ đạo xuyên suốt, đột phá như: "Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính… đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh trong kỷ nguyên mới";

"Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc"; "Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước"…

"Với quyết tâm tiếp nối chí lớn của tiền nhân bằng trí tuệ, bản lĩnh, khát vọng đổi mới sáng tạo và tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, chúng ta nhất định sẽ biến những giá trị được UNESCO và cộng đồng quốc tế tôn vinh thành nguồn lực tinh thần, tạo động lực thúc đẩy sự nghiệp đổi mới, xây dựng đất nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội", Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh.

Phát biểu tại buổi lễ, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên Phạm Quang Ngọc khẳng định, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Hưng Yên rất vui mừng đón nhận Nghị quyết của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) vinh danh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn. Đây là niềm tự hào to lớn của Hưng Yên, là sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với chiều sâu văn hiến và tầm vóc trí tuệ Việt Nam.

Thay mặt Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Hưng Yên, Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên lĩnh hội toàn diện, quán triệt sâu sắc và triển khai thực hiện nghiêm túc, kịp thời, có hiệu quả những chỉ đạo của đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ, góp phần để Di sản to lớn của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn thấm sâu vào công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; vào phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; vào phát triển văn hóa, con người; biến niềm tự hào về Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn thành động lực, thành nguồn lực phát triển văn hóa, giáo dục và con người; để giá trị lịch sử được chuyển hóa thành sức mạnh nội sinh cho hiện tại và tương lai...

Tại Lễ kỷ niệm đã diễn ra Chương trình nghệ thuật đặc biệt với chủ đề “Rạng rỡ văn hiến Việt Nam”, được dàn dựng công phu, kết hợp hài hòa giữa nghệ thuật truyền thống và hiện đại. Chương trình gồm ba chương: “Địa linh sinh nhân kiệt”, “Kết tinh trí đức Việt” và “Trường tồn - Văn hiến soi sáng tương lai”, tái hiện cuộc đời, sự nghiệp, tầm vóc và di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn, lan tỏa những giá trị trường tồn của văn hiến Việt Nam, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và khát vọng phát triển đất nước.

Khép lại Lễ kỷ niệm là màn bắn pháo hoa nghệ thuật rực rỡ trong niềm hân hoan của các đại biểu và đông đảo Nhân dân, để lại ấn tượng sâu sắc về một lễ kỷ niệm cấp quốc gia được tổ chức trang trọng, quy mô.

Trước lễ kỷ niệm đã diễn ra nhiều hoạt động như Hội thảo khoa học quốc gia “Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn – Di sản và giá trị thời đại”, cuộc thi tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp Lê Quý Đôn, triển lãm, tuần lễ đọc sách và các chương trình ngoại khóa dành cho học sinh, sinh viên…

Theo kế hoạch, tháng 10 tới, tỉnh Hưng Yên sẽ tổ chức triển lãm về Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn tại trụ sở UNESCO ở Pháp, đồng thời tiếp tục triển khai các giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di sản của ông.

Chương trình thu hút đông đảo khán giả

Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn sinh năm 1726 tại làng Diên Hà, trấn Sơn Nam (nay là xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên), trong một gia đình khoa bảng có truyền thống "văn hiến truyền gia". Quê hương văn hiến, gia phong hiếu học và những biến động lớn của đất nước thế kỷ XVIII đã giúp ông hình thành nên ý chí tự học, tinh thần thực học, tư duy độc lập và trách nhiệm sâu sắc đối với đất nước.

Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng thông minh, ham đọc, ham tìm hiểu. Nhưng điều làm nên tầm vóc của ông không chỉ là tư chất hơn người, mà trước hết là tinh thần học tập bền bỉ suốt đời và năng lực biến tri thức thành hành động. Năm 1743, ông đỗ đầu kỳ thi Hương; năm 1752, đỗ Hội nguyên và Bảng nhãn. Trên con đường làm quan, ông từng đảm nhiệm nhiều trọng trách tại Hàn lâm viện, Quốc sử quán, Quốc Tử Giám, các bộ của triều đình và tham gia hoạt động ngoại giao. Ở cương vị nào, ông cũng thể hiện tinh thần tận tụy, cầu thị và ý thức phụng sự.

Trong cuộc đời và sự nghiệp của mình, Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn để lại một di sản đồ sộ, bao quát nhiều lĩnh vực: Lịch sử, địa lý, triết học, văn học, giáo dục, kinh tế, nông học, thư tịch và ngoại giao. Những công trình tiêu biểu như “Vân đài loại ngữ”, “Đại Việt thông sử”, “Kiến văn tiểu lục”, “Phủ biên tạp lục”, “Toàn Việt thi lục”, “Quần thư khảo biện”… đã hệ thống hóa một khối lượng tri thức lớn của thời đại, lưu giữ nhiều tư liệu quý về đất nước, con người, văn hóa Việt Nam. Nhiều ghi chép của ông đến nay vẫn còn nguyên giá trị đối với nghiên cứu lịch sử, địa lý, văn hóa và chủ quyền quốc gia.