Lê xanh bén rễ trên núi đá Hòa An, mở hướng sinh kế mới

Xã Hòa An ra quân trồng 200 cây lê tại khu vực Ca Rài.

Xóm Đức Xuân, xã Hòa An có 122 hộ với 677 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào dân tộc Mông và Nùng. Trước đây, sinh kế của người dân chủ yếu dựa vào cây ngô. Tuy nhiên, do địa hình dốc, đất sản xuất manh mún, mỗi năm chỉ canh tác được một vụ nên năng suất và hiệu quả kinh tế không cao. Điều kiện thời tiết khắc nghiệt, đặc biệt mùa khô kéo dài, càng khiến đời sống của nhiều hộ dân gặp khó khăn.

Đưa cây lê xanh lên vùng núi đá

Nhằm khai thác hiệu quả diện tích đất đồi núi và từng bước chuyển đổi cơ cấu cây trồng, năm 2021, từ nguồn vốn Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã Đại Tiến (cũ) đã triển khai mô hình trồng 2.000 cây lê xanh trên diện tích 3 ha tại các xóm Ca Rài, Lũng Duốc, Lũng Rì và Lũng Thốc.

Đây là lần đầu tiên cây lê được đưa vào trồng trên vùng núi đá của địa phương. Ban đầu, nhiều người dân còn băn khoăn bởi chưa ai nghĩ loại cây ăn quả này có thể thích nghi với điều kiện đất đá vôi và khí hậu khô hạn.

Tuy nhiên, sau quá trình trồng và theo dõi, cây lê cho thấy khả năng sinh trưởng khá tốt, phù hợp với khí hậu mát mẻ, nền đất đá vôi và điều kiện tự nhiên của vùng cao Hòa An.

Cùng với sự hướng dẫn của cán bộ chuyên môn, người dân từng bước nắm bắt kỹ thuật cắt tỉa cành, tạo tán, bón phân hữu cơ và phòng trừ sâu bệnh, qua đó giúp cây sinh trưởng ổn định.

Hiện khu Lũng Thốc là vùng trồng lê tập trung lớn nhất của xóm Đức Xuân, với 15 hộ tham gia trên diện tích hơn 1,5 ha. Đây cũng là khu vực có số lượng cây cho thu hoạch nhiều nhất. Sau gần 5 năm chăm sóc, năm 2026 là năm thứ ba cây lê tại đây cho thu hoạch.

Thời điểm mới triển khai, khu Lũng Thốc có khoảng 750 cây lê. Tuy nhiên, do thời tiết khắc nghiệt, mùa khô thiếu nước, trong khi kinh nghiệm chăm sóc của người dân còn hạn chế nên nhiều cây bị chết. Hiện còn khoảng 400 cây sinh trưởng, phát triển tốt.

Qua từng năm, cùng với việc tích lũy kinh nghiệm và áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, khả năng sinh trưởng của cây cũng như chất lượng quả ngày càng được cải thiện.

Gia đình anh Long Văn Chu là một trong những hộ trồng lê nhiều nhất xóm Đức Xuân, với 60 cây. Dù mới bước sang năm thứ ba cho thu hoạch, sản lượng chưa cao như tại những vùng trồng lê lâu năm, song những vụ quả đầu tiên đã mang lại nguồn thu nhập mới, tạo động lực để gia đình tiếp tục đầu tư chăm sóc vườn cây.

Ông Long Văn Sảng, Bí thư Chi bộ xóm Đức Xuân cho biết, khi lê ra quả, người dân bọc từng quả để hạn chế sâu bệnh, giúp mẫu mã đẹp hơn. Trong quá trình chăm sóc, bà con chủ yếu sử dụng phân chuồng và phân lân.

Theo ông Sảng, những năm gần đây, lê xanh Đức Xuân dần được người tiêu dùng biết đến. Nhiều khách hàng tìm đến tận vườn mua hoặc đặt hàng trước. Quả lê được đánh giá có độ giòn, vị ngọt, nhiều nước và hương thơm đặc trưng nên được thị trường đón nhận khá tốt.

Mở hướng nâng cao thu nhập cho người dân

Hiện giá lê xanh bán tại vườn dao động từ 30.000 - 50.000 đồng/kg. Dù sản lượng chưa lớn, những vụ thu hoạch đầu tiên cho thấy cây lê có khả năng mang lại giá trị kinh tế cao hơn so với trồng ngô trước đây, góp phần tăng thu nhập và tạo động lực để người dân tiếp tục phát triển diện tích.

Bên cạnh những kết quả bước đầu, người dân mong muốn tiếp tục nhận được sự hỗ trợ của các cơ quan chuyên môn trong tập huấn kỹ thuật cắt tỉa, tạo tán, xử lý ra hoa và phòng trừ sâu bệnh.

Bà con cũng mong được tạo điều kiện tham quan, học tập kinh nghiệm tại những vùng trồng lê lâu năm, từ đó nâng cao năng suất, chất lượng và từng bước xây dựng thương hiệu cho sản phẩm lê xanh địa phương.

Năm 2026, UBND xã Hòa An tiếp tục triển khai trồng thêm 200 cây lê xanh tại khu vực Ca Rài, từng bước mở rộng vùng trồng, đa dạng hóa cơ cấu cây trồng và nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Phó Chủ tịch UBND xã Hòa An Chu Phương Thanh cho biết, qua thực tế cho thấy cây lê phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng tại khu vực Đức Xuân. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan chuyên môn hướng dẫn người dân kỹ thuật chăm sóc, đánh giá chất lượng cây trồng, đồng thời khuyến khích mở rộng diện tích tại những khu vực có điều kiện phù hợp.

Địa phương định hướng từng bước hình thành vùng sản xuất lê tập trung, nâng cao giá trị sản phẩm và xây dựng lê xanh trở thành một trong những sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của địa phương.

Từ những triền núi đá và nương ngô năng suất thấp, những vườn lê xanh đang từng bước tạo nên diện mạo mới cho vùng cao Đức Xuân. Những mùa quả ngọt đầu tiên không chỉ cho thấy khả năng thích nghi của cây lê với điều kiện tự nhiên địa phương mà còn thể hiện sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người dân.

Với sự đồng hành của chính quyền, cơ quan chuyên môn và người dân, mô hình trồng lê xanh trên núi đá được kỳ vọng tiếp tục mở rộng, trở thành hướng phát triển nông nghiệp phù hợp, góp phần nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững và từng bước xây dựng thương hiệu nông sản đặc trưng cho vùng cao Hòa An.