Lệnh cấm robot Trung Quốc đẩy start-up Mỹ vào thế khó

Chính phủ Mỹ đang buộc ngành robot phải nhanh chóng đưa hoạt động sản xuất trở lại trong nước thông qua lệnh cấm trên diện rộng đối với robot sản xuất ở nước ngoài, ngay cả khi một chuỗi cung ứng của Mỹ vẫn chưa tồn tại, qua đó có nguy cơ gây tổn hại chính những start-up robot mà chính sách này muốn thúc đẩy.

Tháng trước, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) đã bổ sung các thiết bị robot tiên tiến vào danh sách những thiết bị bị cấm nhập khẩu vì gây ra rủi ro an ninh quốc gia. Theo quy định này, các mẫu robot hình người, robot bốn chân, thậm chí robot hút bụi và robot cắt cỏ được sản xuất ở nước ngoài sẽ bị cấm bán trên thị trường Mỹ.

THÁCH THỨC MỚI

Để được phép đưa vào thị trường Mỹ, một robot phải được lắp ráp tại Mỹ và ít nhất 65% giá trị linh kiện phải được sản xuất trong nước. Tỷ lệ linh kiện nội địa bắt buộc sẽ tăng lên 75% vào năm 2029. Lệnh cấm không nhằm vào bất kỳ quốc gia cụ thể nào, nhưng vẫn được xem là nhằm vào Trung Quốc, quốc gia đang thống trị ngành sản xuất robot.

Chính sách này không ảnh hưởng đến những thiết bị đã được bán tại Mỹ, đồng thời robot nhập khẩu để phục vụ phát triển sản phẩm, thay vì bán ra thị trường, vẫn được phép tiếp tục nhập khẩu. Tuy nhiên, các nhà sáng lập startup vẫn khó hình dung họ có thể sản xuất robot thương mại như thế nào nếu không có chuỗi cung ứng điện tử toàn diện của Trung Quốc.

“Hãy nhìn vào Apple, sản phẩm của họ được sản xuất tại Trung Quốc. Vậy làm thế nào bạn có thể kỳ vọng những sản phẩm thậm chí phức tạp hơn như robot được sản xuất tại Mỹ? Tôi không biết. Cho đến hiện tại, tất cả chúng tôi vẫn đang tìm cách giải quyết”, Anto Patrex, nhà sáng lập CosmicBrain AI ở San Francisco, nói với trang tin Rest of World.

Công ty của ông Patrex hướng tới việc sản xuất những robot có thể nhận hàng và chuyển đồ đi giặt trong các tòa nhà chung cư. Giống như phần lớn các doanh nhân ngành robot ở khu vực Bay Area, ông từng thử nghiệm robot Trung Quốc và những sản phẩm đầu tiên của công ty được lắp ráp tại Trung Quốc.

Đầu năm 2026, nhận thấy sự giám sát của Mỹ đối với robot Trung Quốc ngày càng gia tăng, ông Patrex đã thành lập thêm một cơ sở lắp ráp tại Canada, với các linh kiện chủ chốt được cung cấp từ Trung Quốc. Nhưng điều này đồng nghĩa với việc những robot này sẽ không đủ điều kiện bán tại Mỹ theo quy định mới nhất của FCC.

Elizabeth Williams, nhà sáng lập Gemma tại New York, công ty thiết kế robot mỹ phẩm gia dụng có khả năng trang điểm cho người dùng, nói với Rest of World rằng công ty của bà cũng đang hợp tác với một nhà sản xuất Trung Quốc để chế tạo các nguyên mẫu.

“Điều đó sẽ là bất khả thi nếu thực hiện ở Mỹ. Nếu không làm việc với Trung Quốc trong quá trình tạo nguyên mẫu và nhanh chóng cải tiến sản phẩm, hãy cho chúng tôi biết chính phủ muốn khuyến khích các công ty sản xuất và những nhà sáng lập robot ở đây như thế nào”, bà Williams đặt ra câu hỏi.

Gần 90% lượng robot hình người được bán trên toàn cầu trong năm 2025 là của Trung Quốc

Nhiều doanh nhân ngành robot Mỹ cho biết họ đều chia sẻ những lo ngại về an ninh đối với sản phẩm Trung Quốc, nhưng việc đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về sản xuất tại Mỹ là cực kỳ khó khăn. Nhiều linh kiện robot có giá quá cao, thời gian đặt mua quá lâu hoặc hoàn toàn không có sẵn tại Mỹ.

Để có linh kiện nhanh hơn, nhân viên tại các công ty ở Thung lũng Silicon thậm chí đã bay từ Trung Quốc sang Mỹ và mang các linh kiện robot trong hành lý, theo The Information đưa tin.

Ông Michael Perry, người phụ trách chiến lược thương mại tại Persona AI, start-up có trụ sở ở Houston đang phát triển robot hình người công nghiệp, nói với Rest of World rằng ngay cả trước khi FCC ban hành lệnh cấm, khách hàng Mỹ đã yêu cầu robot không sử dụng linh kiện Trung Quốc vì lý do an ninh.

Ông Perry tiết lộ, Persona AI đã tìm nguồn linh kiện từ Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc và Italy. Tuy nhiên, công ty vẫn cần phải nỗ lực hơn nữa để đáp ứng quy định mới nhất của FCC, trong đó yêu cầu 65% linh kiện phải được sản xuất tại Mỹ.

Ông cho rằng bên cạnh việc chỉ cấm các sản phẩm nước ngoài, chính phủ Mỹ cần làm nhiều hơn để phát triển các chuỗi cung ứng trong nước. “Bạn cần đưa ra cả củ cà rốt lẫn cây gậy. Hiện tại, bạn chỉ đưa ra cây gậy”, ông Perry bình luận.

CẠNH TRANH GIỮA MỸ VÀ TRUNG QUỐC

Trong 4 thập kỷ qua, khi các công ty công nghệ Mỹ thuê ngoài hoạt động sản xuất ở những quốc gia có chi phí thấp hơn, Trung Quốc lại đi theo một con đường rất khác.

Sự hỗ trợ của nhà nước, nguồn nhân lực kỹ thuật dồi dào và lực lượng lao động giá rẻ đã giúp Trung Quốc xây dựng ngành sản xuất điện tử hiệu quả và toàn diện nhất thế giới. Apple lắp ráp khoảng 80% iPhone tại Trung Quốc và cũng tìm nguồn nhiều linh kiện từ quốc gia này.

Đà phát triển gần đây của ngành xe điện tại Trung Quốc cũng thúc đẩy các ngành sản xuất cảm biến, pin và bộ truyền động, những thiết bị chuyển đổi năng lượng thành chuyển động vật lý. Đây cũng là các linh kiện cần thiết cho robot.

Chính những yếu tố này đã giúp các nhà sản xuất robot Trung Quốc phát triển nguyên mẫu nhanh hơn nhiều so với đối thủ quốc tế.

Trung Quốc sở hữu một hệ sinh thái phát triển - sản xuất robot toàn diện

Robot Trung Quốc hiện nằm trong số những sản phẩm khéo léo và có giá phải chăng nhất trên thị trường. Theo công ty nghiên cứu Omdia, năm 2025, gần 90% tổng số robot hình người được bán trên toàn cầu là sản phẩm của Trung Quốc. Nhiều start-up Mỹ và các phòng thí nghiệm đại học sử dụng robot Unitree để tiến hành thí nghiệm và phát triển phần mềm robot.

Vì vậy, chính phủ Mỹ lo ngại sự trỗi dậy của ngành robot Trung Quốc là một mối đe dọa đối với an ninh quốc gia. Danh sách Covered List được Quốc hội Mỹ thành lập vào năm 2021 nhằm trao cho FCC quyền cấm các thiết bị gây rủi ro an ninh quốc gia. Drone sản xuất ở nước ngoài, bộ định tuyến và các sản phẩm của những nhà sản xuất thiết bị viễn thông Trung Quốc như Huawei và ZTE đều được đưa vào danh sách này.

Khi bổ sung robot vào Covered List, FCC dẫn chứng về những lỗ hổng an ninh được phát hiện trên robot Unitree và một sự cố trong đó một người dùng robot hút bụi DJI vô tình có thể truy cập 7.000 robot khác thông qua lỗi trong hệ thống. DJI, nhà sản xuất drone hàng đầu Trung Quốc, cũng sản xuất camera, microphone và robot hút bụi.

Ông Kyle Chan, chuyên gia tại Viện Brookings, nói với Rest of World rằng một cách tiếp cận từng bước hơn, chẳng hạn tăng dần thuế quan đối với robot và linh kiện Trung Quốc, sẽ tốt hơn cho việc phát triển ngành robot Mỹ. Ông cho rằng lệnh cấm hiện tại quá rộng và có nguy cơ khiến các start-up phải gánh chi phí sản xuất cao. “Nó thực sự có thể kìm hãm sự đổi mới của ngành robot Mỹ”, ông Kyle Chan giải thích.

Một chi tiết cần để tâm nữa là lệnh cấm mới nhất của FCC càng làm gia tăng căng thẳng thương mại đang leo thang giữa Mỹ và Trung Quốc. Bộ Thương mại Trung Quốc chỉ trích Mỹ gây gián đoạn thương mại quốc tế và mở rộng quá mức khái niệm an ninh quốc gia. Trong tháng 8/2026, Bắc Kinh áp đặt các hạn chế thương mại đối với một số thực thể Mỹ và siết kiểm soát xuất khẩu đối với drone bán sang Mỹ, viện dẫn quyết định của FCC và một động thái riêng nhằm đưa các doanh nghiệp Trung Quốc vào danh sách đen do cáo buộc vi phạm lao động tại Tân Cương.

Một trong những mục tiêu của Washington là ngăn thành công ban đầu của robot Trung Quốc dần biến thành sự phụ thuộc lâu dài của Mỹ vào chuỗi cung ứng nước này. “Thời điểm ít tốn kém và dễ dàng nhất để giải quyết sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng Trung Quốc chính là ngay bây giờ”, ông Adam Chan, cố vấn cấp cao của Chủ tịch FCC Brendan Carr, nói trên podcast ChinaTalk.

Ông Adam Chan cho biết lệnh cấm sẽ tạo động lực để ngành robot bắt đầu chuyển hoạt động sản xuất sang Mỹ.

Các công ty muốn nhập khẩu robot nước ngoài có thể xin phê duyệt có điều kiện, nhưng phải nộp kế hoạch đưa hoạt động sản xuất về Mỹ, trong đó cần nêu chi tiết cách thức họ dự định thiết lập hoạt động sản xuất tại nước này.

Nhiều nhà sản xuất robot Mỹ đã hoan nghênh lệnh cấm nhập khẩu, kỳ vọng chính sách này sẽ bảo vệ họ trước sự cạnh tranh từ các sản phẩm Trung Quốc giá rẻ trong dài hạn.

Agility Robotics, công ty lắp ráp robot kho hàng, cho biết trong một tuyên bố rằng quy định của FCC là bước đi quan trọng nhằm giải quyết những lo ngại về an ninh quốc gia và an ninh kinh tế do robot nước ngoài gây ra. Công ty cũng ủng hộ việc duy trì khả năng tiếp cận tất cả các công cụ và công nghệ để thúc đẩy nghiên cứu robot.

Antonio Li, nhà sáng lập Nori Robotics có trụ sở tại San Francisco, nói rằng công ty chủ yếu sử dụng động cơ và bộ truyền động được sản xuất tại châu Á, nhưng hy vọng quy định của FCC sẽ thúc đẩy sự phát triển của các nhà cung cấp Mỹ. Theo ông Li, mặc dù lệnh cấm của FCC có thể gây ra một số gián đoạn đối với chuỗi cung ứng, nhưng chính sách này cũng đang thúc đẩy các nhà nghiên cứu và khách hàng tìm đến các nhà sản xuất robot Mỹ. "Đối với chúng tôi, không nghi ngờ gì nữa, đây là một điều tích cực”, ông kết luận.